аат., кэпс. Хас да көлө субуһуннары көлүйүллүбүтэ. ☉ Запряжка лошадей, быков гуськом, цуг
Улахан баҕайы кыһыҥҥы күөл баҕадьытын икки суксурҕа оҕуһунан тартаран аҕаллылар. Эрилик Эристиин
Үчүгэй күүстээх ынахтарда талыҥ. Суксурҕанан көлүйүөхпүт. Н. Босиков
Өлүөхсүтү тоҕус ылахтаах сыарҕаҕа тиэйэн үс суксурҕа оҕуһунан тартаран, Тойон Тумулга таһааралларыгар Хаҥалас ааттаах барыта тоҕо сууллан батыспыта. «Чолбон»

сыһ.
1. Субуруччу буолар гына, субуруһуннары (хол., көлүй — аты, табаны). ☉ Друг за другом, в ряд, гуськом (напр., запрягать коней, оленей)
Дьон суксуруһуннары көлүллүбүт аттардаах кэриэтэ сыарҕаларынан сарсыардаттан быыстала суох кэлэ-кэлэ, баран истилэр. Л. Толстой (тылб.)
Онтон хап-сабар көлүллэн турар табаларын быаларынтуһахтарын сулбурута тыытан, мэҥиэ буолар гына суксуруһуннары баайталаан кэбистилэр. А. Кривошапкин (тылб.)
Суксуруһуннары сэтиилэммит үс кэнники наартаны биир киһи салайан иһэр. Тэки Одулок (тылб.)
2. Ис-иһигэр уган хоһулаһыннары. ☉ Так, чтобы были вложены друг в друга (составить, сложить, напр., тарелки)
Туллукчаана иһит ыскаабыттан хас да тэриэлкэ суксуруһуннары ууруллубутун ылла. В. Протодьяконов
«П» буукуба курдук быһаҕы, биилкэни, ньуосканы уурталаата. Ол ортотугар суксуруһуннары улаханнаах кыра үс тэриэлкэни уурда. ОЛ ПА

туохт.
1. Инники-кэнники буола субуруһан туруҥ, хаамыҥ, барыҥ (үксүн сыһ. туохт. ф-гар тутлар). ☉ Следовать, располагаться, идти друг за другом, гуськом (обычно употр. в ф. деепр.)
Хабыс-хараҥа. Хаарга биир киһи үктээбит суолунан суксуруһа хааман иһэбит. В. Яковлев
Аҕыс ат илин диэки суксуруһа хааман, бара турбуттара. И. Федосеев
Силипиэн суксуруһа турар хас да ампаардары аһыталаата. А. Фёдоров
Аһаан бүтээт, биһиги өс киирбэх үһүөн таһырдьа суксуруһан таҕыстыбыт. «ХС»
2. кэпс., сөбүлээб. Арахсыспакка үгүстүк бииргэ батыаккалаһан сылдьыҥ. ☉ Проводить время в компании кого-л.; водить компанию с кем-л. [Тимэппий:] Эһиги тоҕо эрэ олус суксуруһан эрэҕит, бу кулаактар эһигини көрөр харах, истэр кулгаах, этэр тыл оҥостон эрдэхтэрэ дии. Күндэ
Оччолорго кини, төһө да сааһырдар, уолаттары кытта солуута суох суксуруһарын, арыгылыырын уураппатаҕа. В. Ойуурускай
Аҕам бүгүн кыратык мөхтө: «Оскуоланы бүтэрбит улахан уолу кытта түүн-күнүс суксуруһаҕын», — диир. «Суксуруһаҕын...» Куһаҕан да тыл. Э. Соколов

туохт.
1. Туох эмэ уһуну, усталааҕы (хол., быаны) биир уһугуттан тардан ороо, сыыйа эбэтэр ууннары тарт. ☉ Тянуть, вытягивать что-л. длинное (напр., верёвку) за один конец
Уот кытыытыгар Маайыс, суһуоҕун субуйа тардына-тардына, Микиитэ сахалыы ырыалардаах тэтэрээтин ааҕа олордо. Амма Аччыгыйа
Байанай [киһи аата] илиитигэр тута сылдьар хатыс быатын субуйда. Эмиэ даҕаны быстыбатахха дылы дии. В. Протодьяконов
Уол хааттан үс бөппүрүөскэни субуйан ылбыта уонна таһырдьа кистии таһаарбыта. «ХС»
2. көсп., кэпс. Тугу эмэ быыстала суох үрүт-үөһэ, субуруччу оҥор. ☉ Делать что-л. не переставая, непрерывно
Кэтэһэн турбут курдук биэрэктэн зениткэлэр ытыалаан субуйаллар. С. Васильев
Мэхээс …… төһө бултаабытын, тииҥи, саһылы, бэдэригэр тиийэ урусхаллаабытын кэпсээн субуйбута. Н. Заболоцкай
Түүлбэр хоһоон суруйабын — Бастыҥ, чулуу хоһооммун, Тахсыылаахтык субуйабын Тыл тырымнас хотоҕоһун. «ХС»
3. кэпс. Ыраахха диэри тиийэр усталаах буол эбэтэр бииртэн биир салҕанан баран ис; субулун. ☉ Тянуться, растянуться на большое расстояние, простираться; двигаться вереницей, следуя один за другим
Солооһуммут икки алаас билиитигэр арҕааттан илин диэки субуйа сытара. И. Сосин
Оһох иннинэн, остуол аттынан Оҕо төбөтө күкээриҥнээбэт буоллаҕына, Унаар буруо субуйбатын даҕаны. С. Васильев
Холуонна уоннуу киһинэн кэккэлээн, уон килэмиэтир былаһын тухары субуйбута. И. Федосеев
Ыанньыктыыр ынаҕа Титииктэн субуйда. И. Чаҕылҕан
♦ Субуйа тарпыт (бырахпыт) курдук — уһун субурҕа буолан уунан-тэнийэн көстөр. ☉ Вытянутый в длину на большое расстояние (напр., о реке)
Өлүөнэлиир өрүһүм, Солко куру Субуйа тарпыт курдук, Субуллан, сыыйыллан көһүннэ. Саха фольк. Солкону субуйа тарпыт курдук, күөх тыалар чэлгиһэн көстөллөр. Д. Таас
Тумара кэриитин тула көрдөххө, бэрт ырааҕынан халыҥ тыа күөх солко куһааты субуйа тарпыт курдук көстөр. И. Данилов
◊ Субуйа тардыы — субуйа анньан киллэриллэр, таһаарыллар (хол., саа сомуога). ☉ Перемещающийся путём задвигания, задвижной (напр., о затворе ружья)
Оҕолор бары күрэ анньан тиийэн, былдьаһа-былдьаһа субуйа тардыы сиэрдийэлэри соһуспутунан бараллар. П. Чуукаар
Ботуруоннарынан иитиллэр субуйа тардыы сомуоктаах саалар бааллар. Болот Боотур
Тыһы кыыл килиэккэлэрин иккилии муостанан: иһинээҕитин сиэккэнэн хамсаабат гына, оттон иккиһин бүтэй лотуок курдук субуйа тардыы гына оҥоһуллар. БПМ КИиКСЫа
ср. калм. цувх ‘идти гуськом, идти поодиночке’, кирг. чуба ‘идти, двигаться гуськом; волочить’, ДТС субы ‘удлиняться, вытягиваться’

туохт.
1. Уһуннук субулун, субуллан ыраахха диэри бар; уһун усталаах буол. ☉ Тянуться, растянуться в длину на большое расстояние; иметь большую длину
Баҕана үөһээ ортотун диэкиттэн эриэн ситии таҥнары субуруйан түспүтүгэр хараҕа тохтоото. Н. Заболоцкай
Кэнэҕэс Өлүөнэм үрдүнэн Иилэҕэс муоста тардыллыа Тимир тиҥилэҕинэн тирэнэн Пуойас субуруйан ааһыа. П. Тулааһынап
Уһун суол субуруйдар бараммат. С. Васильев
2. Туохтан эмэ таммалаан түргэнник сүүрэн түс (убаҕаһы этэргэ). ☉ Течь, бежать струёй (о чём-л. жидком)
Уйбааскы чанчыктарыттан тымныы көлөһүн субуруйан түһэр. Л. Попов
Кып-кыһыл хаан икки дьабадьытынан субуруйан сыгынньах уҥуох түөһүгэр таммалыы турбута. Софр. Данилов
Мотуоһа хараҕын уута субуруйан түспүтүн кистии-саба ытыһынан сотто турда. Эрилик Эристиин
3. Субуллан эрэр курдук түргэнник сүүр эбэтэр көт. ☉ Мчаться, нестись, вытянувшись телом в длину
Тыас дэлби барар да, уот садаҕа моҕой кыыл көтөн субуруйан кэлэн, Ньургун Боотуру охторон түһэрдэ. Суорун Омоллоон
Сүүнэ улахан сур бөрө аһыылара туртайбытынан кинини эккирэтэн субуруйан иһэр эбит. Т. Сметанин
Сүүрэн субуруйан иһэр ыт от-мас быыһынан аҕыйахта көстөн хаалла. В. Протодьяконов
ср. кирг. чубур ‘тянуться; течь; сыпаться по зёрнышку; двигаться гуськом’