Якутские буквы:

Якутский → Русский

дагдас

дагдас гын = момент.-однокр. вдруг всплыть, неожиданно показаться на поверхности.

Якутский → Якутский

дагдас

I
дагдай диэнтэн холб. туһ. [Бычков повар] ууга эстибит миинэлэртэн дөйөн тахсыбыт балыктар дагдаһа сыталларын көрөн үөрэр. Т. Сметанин
[Соболор, мундулар, күөнэхтэр] Талах аайытын тамнааттаммыттар, Ыарҕа аайытын дагдаспыттар. И. Павлов
II
дагдай диэнтэн холб. туһ. Далга турар ынахтар, Дагдаспыт оҕустар, аттар Күрүө үрдүнэн көрөллөр, Күөрэйэр күнү күүтэллэр. Болот Боотур

дагдас гын

дагдай диэнтэн көстө түһүү. Дагдас гына түстэ да, тус хоту диэки халлааны алын кырыытынан өрө көтөн барыйан бара турда. ПЭК ОНЛЯ I
[Оҕо барахсан] Тайаҕын тириитин Ньылбы тардан ылан …… Таҥас таҥнан Дагдас гына түстэ. П. Ойуунускай
Халыҥ былыты дьөлө сүргэйэн тахсан, күн уотунан күлүмүрдээбит киэҥ куйаарга соҕотохто дагдас гына түспүтэ. Амма Аччыгыйа

Еще переводы:

санньы

санньы (Якутский → Якутский)

  1. сыһ.
  2. көр санньыччы. Кырдьык, онтон кытаран Кыбыһынна, бадаҕа: Төбөтүн санньы туттан, Түстэ түүппэх санааҕа. Р. Баҕатаайыскай
    Санныгар сүкпүт сымара тааһа Санньы баттаан, саатар, Сынньаннар ханнык диэбит санаабар Сылбырҕаламмыта алыһын, аата! К. Туйаарыскай
    Тойон кыыла ырааппакка санньы көтөн нэлимнээн кэлэн, …… далга барар суолун чэригэр дагдас гына олоро түстэ. В. Яковлев
  3. поэт. Санаарҕаан, санньыйан, санньыйбыт дьүһүннэнэн. ☉ С грустью, печалью, уныло, безрадостно (в сочет. с гл. на русский язык передаётся прил., напр.: «ходить грустным, унылым»)
    Сарапыана уҥуоҕа …… Күлүгүрэн көстүбүтэ! Оҕонньорбут хайдах эрэ Онтон санньы санаабыта. Күннүк Уурастыырап
    Эн санньы долгуйа көрөҕүн Кэннигэр хаалларар дойдугун, Ол эрэн көппүччэ көтөҕүн, Санааҕын ырыанан дуйдуугун. С. Данилов
    Тула көр-нар. Ыччат ыллыыр. Оттон миэхэ олус чуҥкук. Хормуоска санньы тыаһыыр Санаабын таайар курдук. М. Ефимов
  4. даҕ. суолт., поэт. Санаарҕаабыт, санньыйбыт, чуҥкук. ☉ Грустный, невесёлый, горький (напр., о мыслях)
    Мин ырыа суруйан хааллардым Ыйдаҥаҕа мунчаарыым туһунан: Мытааҕым эргэнэ тыаларын Мин санньы мичээрим кууһарын. С. Данилов
    Булуммут үлэ уонна дьоҕур бииргэ дьүөрэлэһиилэрэ дьоллооххо түбэһэр диэххэ сөп. Оттон кинилэр икки аҥыы сылдьар буоллахтарына, киһи …… , мэлдьи санньы санаа көтөллөөх муҥҥа сылдьыан сөп. ЧКС ОДьКИи
    ♦ Санньы түс (буол) — санааҥ түһэн санньый, мунчаар. ☉ Грустить, печалиться, огорчаться
    [Сахаайа] оҕоломмот быһаҕас төлкөлөөх буоллаҕым диэн санньы түһэн сылдьыбыта. Софр. Данилов
    Сыыһабыттан, алҕаспыттан Санньы буолар кэмнэрбэр — Өрө күүрдэр этиини Өйдөөн чэпчии түһэбин. М. Тимофеев
    Онно кини соҕотох, Санньы түһэр, санааргыыр, Сылаас таптал суоҕуттан Сытар-турар, сылааргыыр. И. Арбита
устугас

устугас (Якутский → Якутский)

  1. даҕ.
  2. Өрүһүнэн, үрэҕинэн устан ааһан иһэр. ☉ Плавающий в воде
    Оҕонньор барахсан үөрүмүнэ, чүөмпэҕэ тимирэн иһэн устугас маһы таба харбаан, үөһэ дагдас гыммыт кэриэтэ буоллаҕа дии. Софр. Данилов
    Охоноон сүгэһэрин түһэрэн, суол кытыытыгар сытар, үс сыллааҕы улахан ууга кэлэн хаалбыт устугас дүлүҥҥэ олордо. Н. Лугинов
    Үрүйэ ортотугар устугас мас харгылаан хаалбыт. Н. Абыйчанин
  3. Устан ааһан иһэр (хол., былыт); быстах биллэн ааһар (хол., тыал). ☉ Плывущий (напр., об облаках); переменчивый (напр., о ветре)
    Устугас былыттар аастылар Ырайга ыттар биллибэт Арай эн эрэ кэлэргин Ахта саныыбын, күүтэбин. В. Чиряев
    Уонна мин суолбар дьол аһыллыыта Устугас тыал буолан, туораан биэрбиккин. «Чолбон»
  4. кэпс. Олохтоох буолбатах, кэлии-барыы, быралгы. ☉ Не местный, приезжий, скитающийся
    Сибиир улахан куораттарыгар араас устугас, бырах дьоннор баһаамнаабыттар. И. Гоголев
    Устугас, тастан кэлбит харчылаах дьон сири атыылаһалларын бопсуохха наада. ВУА БС
    Биир эдэр дьахтар, олоҕун оҥостор баҕаттан, түптээн миэстэтин була илик устугас киһини дьиэтигэр киллэрбит. «Кыым»
  5. көсп. Кэннигэр хаалан иһэр, ааһымтыа (хол., олох). ☉ Непостоянный, переменчивый, проходящий (напр., о жизни)
    Көннөрү устугас олохтон көтөн, үөһэ тардыһан бараҕын. Н. Габышев
    Таптал, ырыа, биллэн турар, кэбирэх даҕаны, устугас даҕаны. В. Гаврильева
    «Биһиги устугас олохпутугар араас буолааччы», — диэтэ Топорков табах тардатарда. «ХС»
  6. аат суолт.
  7. Өрүһүнэн, үрэҕинэн устан иһэр туох эмэ (хол., мас). ☉ Что-л. плывущее по воде (напр., дерево)
    Мин төрүт Өлүөнэ өрүспүнэн Үгүс да устугас айанныыр. М. Тимофеев
    Халтаама отуу сыыһа тутунна, туох эмэ устугас эбэтэр борохуот ааһаарай диэн кэтэстэ. В. Чиряев
  8. көсп., кэпс. Түптээх үлэтэ, олорор сирэ суох, быралгы киһи. ☉ Человек без определённого места жительства, безработный, скиталец, бродяга
    Мин курдук дьэлликтэр, быралгылар, хаамаайылар, устугастар — нуучча да, саха да элбэх этибит. И. Никифоров
    Араас сүүлүктэр, кэлэр-барар устугастар арыгынан мончууктаан, булчуттар түүлээхтэрин хоро таһан эрэллэр дии. И. Семёнов
    Бэҕэһээ кэлбит, сарсын барар устугастар төрүт олохтоохтор дьылҕаларын, кэскиллэрин тоҕо быһаарыах тустаахтарый? «Кыым»
    Араас дьон, кэлэ-бара сылдьар устугастар үлэлээн күлүҥнээбитэ буолан иһэн, күрээн хаалаллара. КДМ ОККО
    ◊ Устугас сырыт — ханна да олохсуйан тохтоомо, кэриимнээ. ☉ Вести непоседливый образ жизни, скитаться, бродяжничать
    Алдьаммыт тыраахтары солбуйтара утаараҕыт, онтон төттөрү сиилэспэр аҕалаҕыт, туох үлүгэрэй, бу, устугас сырытыннарар диэн. Түксү! В. Яковлев
    Быралгы айаны тутуһан Бу маннык устугас сылдьаммын Ийэбин көрбөккө хаалыам диэн Эмиэ да дьиксинэр эбиппин. В. Дедюкин
уҥуох

уҥуох (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. Киһи, сүөһү, кыыл этин-сиинин тутар муос курдук кытаанах үөскээһин, дьардьама тутула. ☉ Кость
    Күүдээх хомурҕанын уҥуоҕун чооруос тосту тоҥсуйбут. Амма Аччыгыйа
    «Ити уҥуохтаргын, кинээс, бэйэҥ көмүллээ», — Дьөгүөрүскэ уол хотуурун отунан эрийэн барда. М. Доҕордуурап
    Ыстапааҥка уот иннигэр олорон сылгы уҥуоҕун тиниктиир, хаҥас ороҥҥо дьон утуйа сыталлар. А. Софронов
  3. Киһи өлүгэ; өлүгүн кырамтата. ☉ Останки; прах; тело (умершего). Өлүөхсүт уҥуоҕа
    □ Таҥараһыт Ылдьаа эһэтин уҥуоҕун араҥастан түһэрэн, буорга көмнөрбүт. Л. Попов
    Аан Арбай диэн ойуун үөскээн, удаҕан уҥуоҕун алгыс алҕаан, кэрэх анныгар көмпүтэ үһү диэн кэпсээн кырдьык буолан таҕыста. М. Доҕордуурап
  4. Өлбүт киһи көмүллүбүт сирэ. ☉ Могила
    Биһиги аҕабыт уҥуоҕар тиийэн кэлбиппит. Далан
    Алгыс ийэтин уҥуоҕун үрдүгэр сытар чугуун билиитэни харыстаабыттыы ытыһын тилэҕинэн имэрийбитэ. П. Тобуруокап
    Уҥуоҕун үрдүгэр тулаайах остуолба туруорбуттара. И. Сосин
    Мин эһэм уҥуоҕар иэҕэйбит талах үүнэн арбаллан тахсыбыт этэ. В. Гаврильева
  5. Киһи-сүөһү турдаҕына үрдүгэ. ☉ Размеры человека или животного в высоту, рост. Уҥуоҕунан орто киһи
    □ Бириискэҕэ бараллаата саастаах уолаттар бары киниттэн уҥуохтарынан улахаттар. Н. Якутскай
    Күөн көрсөөччү кылгас модьу атахтардаах, уһун систээх, уҥуоҕунан намыһах хара маҥаас оҕус этэ. Далан
    Билигин уҥуохтарынан саамай улаханнара, атахтарынан саамай түргэннэрэ Буурҕаһыт [ат аата] баар. Эрилик Эристиин
  6. Ханнык эмэ тутуу баҕаналара, өһүөтэ. ☉ Остов, каркас какого-л. строения
    Бу балаҕан уҥуоҕа ис ырааһа биэстии саһаан. Саха фольк. Дьон көрбөтүгэр үрүсээгин илдьэн эргэ хотон уҥуоҕар кистээн кэбиспитэ. В. Яковлев
    Хотон уҥуоҕун сорох дьон саас көтөҕөллөрө. А-ИМН ОЫЭБЫ
  7. Ханнык эмэ фрукта кытаанах хахтаах сиэмэтэ. ☉ Косточка (напр., сливы). Вишня уҥуоҕа. Слива уҥуоҕа
  8. даҕ. суолт. Уҥуохтара көстө сылдьар, ырыган. ☉ Костлявый, худой
    «Кэпсэт, тэҥнэһиэхпит дуо?!» — диэтэ Сөдүөччүйэ, уҥуох тарбахтарынан иннэ үүтүгэр сабы угаары олорон. Амма Аччыгыйа
    Бытыгырас мырчыстаҕас хара сирэйдээх, уҥуох илиилээх, хатыҥыр, намыһах эмээхсини кытта Симон илии тутуһуннарда. Л. Попов
    Оҕонньор уҥуох түөһүттэн бүүрэ харбаан ылла. «ХС»
    ♦ Алтан уҥуоҕун араҥастаа, көмүс уҥуоҕун көтөх көр алтан
    Көмүс уҥуоҕун көтөҕөн, алтан уҥуоҕун араҥастаан, кириэһин килбэтиэхпит, чардаатын сандаардыахпыт этэ. П. Ойуунускай
    Кус уҥуоҕун уҥуохтанар көр кус I. Кус уҥуоҕа уҥуохтаммыта, хохту хараҕа харахтаммыта. Н. Якутскай
    Ойоҕоһун уҥуоҕа ааҕыллар буолбут көр ойоҕос. Эр киһи арай, сыл иһинэн сүрдээҕин дьүдьэйэн, ойоҕоһун уҥуоҕа ааҕыллар буолан барбыт. Р. Баҕатаайыскай
    Өттүгүн (уҥуоҕун) үлтү (тосту) түһэ сыста (эрэ түспэтэ) көр өттүк. Эмээхсин өһүргэнэн уҥуоҕун тосту түһэ сыста. Саар тэгил <уҥуохтаах> көр саар IV. Кини санаатын сэрэйбит курдук, аттыгар турар кэтит сарыннаах, саар тэгил уҥуохтаах киһи көхсүн этиппитэ. И. Гоголев
    Саша саар тэгил уҥуохтаах, киппэ быһыылаах …… эйэҕэс киһи. Н. Заболоцкай. Уҥуоҕа биллэр — орто эмиһи аннынан, ырыганы үрдүнэн, миинэ барар эттээх (ынах, сылгы сүөһү көтөҕүн-эмиһин быһаарар сүрүн бэлиэ). ☉ Не очень жирный (о степени тучности и истощённости рогатого и конного скота — букв. кости заметны). Быйылгы идэһэбит уҥуоҕа биллэр тыһаҕас. Уҥуоҕа босхо (халыр босхо) барар — илиитэ-атаҕа салыбырыыр, уҥуоҕа хамсыыр (хол., наһаа куттанан, долгуйан, кыыһыран, үөрэн). ☉ Поджилки трясутся у кого-л. (от страха, волнения, злобы, радости)
    Маайа эмээхсини көрөөт, уҥуохтара босхо барыар диэри куттанар. Н. Якутскай
    [Марыына] ытыыр, хаһыытыыр, уҥуоҕа халыр босхо барар. Эрилик Эристиин. Уҥуоҕа куодаһына суох киһи — сайаҕаһа, аламаҕайа суох киһи. ☉ Неотзывчивый, чёрствый человек. Уҥуоҕа куодаһына суох дьон баар буолааччылар. Уҥуоҕа кыйыттар — туохтан эмэ олус куттанар, дьаарханар. ☉ Страшиться, бояться чего-л. (букв. у него ломит кости)
    Бу киһи хаһан сылдьыбытын Болугур дьэ өйдүү биэрэр, эт этэ салаһар, куйахата ытырбахтыыр, уҥуоҕа кыйыттар. Н. Якутскай
    Лука Иванов илиитэ былаат курдук босхо барбытын билэн Ананий уҥуоҕа кыйытынна. М. Доҕордуурап
    Оһоллоох болотторун Уһуктуур омуннарыттан Уҥуохтарым кыйытынна. С. Зверев. Уҥуоҕа кытаат- та — эт-хаан өттүнэн ситтэ-хотто, эр хаанын тутта. ☉ Физически окрепнуть, возмужать
    [Аан Далбар — Нүһэр Дархаҥҥа:] Оҕобун уҥуоҕа кытаата илик диэн Бэйэҥ эппитиҥ буолбат дуо? И. Гоголев
    «Ол соҕотохпут сыыһын, Саасабытын, хоргутуннарбакка, уҥуоҕа кытаатыар диэри этэҥҥэ сылдьан, үөрэнэрин тэрийиэ этибит», — Лөкүөрүйэ салгыы этэ олордо. М. Доҕордуурап. Уҥуоҕа кычыгыланар — ис-иһиттэн туохха эмэ аһара умсугуйар, талаһар, баҕарар. ☉ Иметь сильное желание, внутреннее влечение, жаждать чего-л. (букв. кости его чешутся)
    Тыына кылгаата, уҥуохтара кычыгыланна, этэ умайда, …… бэлэһэ куурда. П. Ойуунускай. Уҥуоҕа суох саҥарар — түргэнник уонна чуолкайа суохтук саҥарар. ☉ Говорить нечленораздельно и быстро
    [Дьэргэ] уҥуоҕа суох биир күрүс саҥаран ньуллугураабытынан барда. Болот Боотур
    Уҥуоҕа суох соҕустук саҥардар даҕаны, лоп-бааччы кэпсиирэ-ипсиирэ, ардыгар көрүдьүөстээх соҕуһу этэттиирэ. ССХУо
    Сорох оҕо бу сааһыгар уҥуоҕа суох саҥарар, ыарахан тыллары этэригэр тыла өҕүллүбэт. КИИ ОЧСҮөГ. Уҥуоҕа (сүһүөҕэ) ааҕыллар көр ааҕылын. Сүтэн баран көстүбүт ыппыт аччыктаан уҥуоҕа ааҕыллар буолбут этэ. Уҥуоҕа (тэллэҕэ) салыбырыыр көр салыбыраа. Уол куттанан уҥуоҕа салыбырыыр. Уҥуоҕа уулбут — сэниэтэ суох буолбут. ☉ Чувствовать слабость, вялость, размориться (букв. кости его растаяли)
    Ыт иһэ тэскэйиэр диэри аһаат, уҥуоҕа ууллан күлүккэ утуйан хаалла. И. Гоголев
    Киэһэ собо сиэбит киһи уҥуоҕа ууллар. Хомус Уйбаан. Дьоннор уҥуохтара ууллан, тууйуллубут-бобуллубут курдук этилэрэ. Л. Островер (тылб.). Уҥуоҕа хамсаата — олус күүскэ долгуйда; олус куттанна. ☉ Испытывать сильное волнение от каких-л. переживаний; испытывать страх, боязнь
    [Булат:] Тоҕо төттөрү түстүҥ? Уҥуоҕуҥ хамсаата дуо? И. Гоголев
    «Тукаларыам, баһыыбаларыҥ», — диэн оҕонньор үөрүүтүттэн уҥуоҕа хамсаан сыыһа-халты харбыалаһан ылар. Эрилик Эристиин
    Долгуйарыттан, куттанарыттан уҥуоҕа хамсыыр. «ХС». Уҥуоҕа хамсыар диэри — аһара күүскэ (үөр, куттан). ☉ До крайней степени, сильно (радоваться, пугаться). Оҕо эмискэ ыт үрбүтүгэр уҥуоҕа хамсыар диэри куттанна. Уҥуоҕун көтөх — кими эмэ ытыктаан, кэриэстээн көмп. ☉ Хоронить кого-л. с почестями, уважительно (букв. кости его поднимать)
    Эһэҥ бокуонньук этэр буолара, бу кыра уолгуттан үчүгэй киһи тахсыа, уҥуоххун кини көтөҕүө диэн. А. Софронов. Уҥуоҕун үлтү оҕустарбыт — утуктаа, утуйар курдук туруктан, утуйуоххун баҕар. ☉ Быть сонливым, вялым, разомлеть (букв. кости его раздроблены)
    Итии чэйгэ уҥуоҕун үлтү оҕустардаҕа, дьааһыйбахтаан ылла. Н. Лугинов
    Биһиги хонтуора аһара сылаас дьиэтигэр уҥуохпутун үлтү оҕустаран, олорбутунан утуйан хаалаары биир сор. В. Титов
    Уҥуоҕун тут көр тут I. Өлбүтүн кэннэ онно чугас уҥуоҕун туппуттара үһү эрэ диэн буолара. Саха фольк. 1943 — 1944 үөрэх сылыгар ийэбэр уҥуох тутаммын үөрэммэтэҕим. Б. Павлов
    Ол бэдик бу үчүгэйкээн массыынаны хас хонукка илдьэ сылдьыай, сонно тута уҥуоҕун тутар баҕайыта ини дии санаата. «Кыым»
    <Уҥуоҕун> үлтү түһэ сыста (эрэ түс- пэтэ) — өттүгүн эрэ үлтү (тосту) түспэтэ диэн курдук (көр өттүк). Сүөдэркээн эрэйдээх үөрүүтүгэр уҥуоҕун үлтү эрэ түспэтэх. Н. Заболоцкай
    Оҕонньор эрэйдээх үөрэн уҥуоҕун үлтү эрэ түспэтэ. «ХС»
    Тиэхиньиктэр уонна лүөччүктэр соһуйан уҥуохтарын үлтү түһэ сыстылар. КИ АДББ. Уҥуоҕун эргит (эргий) — ким эмэ көмүллүбүт иинигэр аҕыраадата туруор, уҥуох оҥор, тут. ☉ Обнести оградой могилу
    Балтыбар аҕабыт уҥуоҕун эргийиэх диэн этэн көрбүппүн айыырҕаан буолумматаҕа. Далан
    [Саһааннаах] лөчүөк уҥуоҕун эргийэргэ алта уон сүүһү ылбыт сурахтааҕа. Эрилик Эристиин
    Ийэм эрэйдээх уҥуоҕун хайаан да эргиттэриэм. «ХС». Уҥуох араҕыста I харыс т. — оҕолонно, төрөөтө. ☉ Разрешиться от бремени, родить
    Ойоҕуҥ этэҥҥэ уҥуох арахсыбыт үһү. ПЭК СЯЯ
    Ньэлбэҥ Айыыһытым! Урааҥхай саха буоламмын, Уҥуох арахсарым, Оҕуй бараан дойдубар Оҕо төрөтөрүм кэллэ. П. Ойуунускай. Уҥуох араҕыста II эргэр. — кими эмэ кытта букатыннаахтык араҕыста. ☉ Окончательно, бесповоротно расстаться с кем-л., навсегда распрощаться с кем-л. (букв. с костью расстаться)
    Өскөтүн куоракка олохсуйар буоллаххына, уҥуох арахсабыт. Болот Боотур
    Уҥуохтаах тириитэ хаалбыт көр тирии. Оҕонньор ыалдьан уҥуохтаах тириитэ эрэ хаалла. «ХС». Тэҥн. уҥуох-тирии буолбут. Уҥуох тосторунан кэпс. — 1) наһаа түргэнник. ☉ Очень быстро (умчаться)
    Табаларын барбах хаптара-хаптара, түүннэри-күнүстэри уҥуох тосторунан, харах тэстэринэн түһэрбиттэрэ. «ХС»; 2) наһаа түргэн, сыыдам (хол, айан). ☉ Слишком быстрый, скорый (об езде)
    Харах тэстэринэн, уҥуох тосторунан айаннарын сөҕөн-махтайан, номох тэҥэ дьон-сэргэ кэпсэтэр буолаллара. В. Васильев. Уҥуох тутар кэриэтэ барда көр тут I. Былыр саха кыргыттара сөбүлээбэт киһилэригэр уҥуох тутар кэриэтэ бараллара. Уҥуох үүттээх, эт саастаах киһи — дьон кыһалҕатын өйдүүр, көрдөһүүтүн улгумнук толорор киһи. ☉ Человек, чуткий и отзывчивый на нужды и чаяния других (букв. человек со скважинами в кости и со слоями в мышцах)
    Уҥуох үүттээх, эт саастаах киһи билигин да аҕыйаҕа суох. Уорда намырый, уҥуохта көмүллээ, уоһахта салаа көр салаа I. [Күөх Көппө:] Бэйэ, аргыый, уҥуохта көмүллээ, уоһахта салаа. Суорун Омоллоон
    Кэбис, кэбис, уордайбыккын аһар, уоһахта салаа, уҥуохта көмүллээ. «ХС»
    ◊ Бас уҥуоҕа көр бас III
    Ол тахсаат, аҕастарын баһын уҥуоҕун баһын уҥуоҕар …… ыпсаран кэбиһэллэр. Саха ост. I
    Дар уҥуох көр дар. Кыламаннара эрэ кыламныыр буолбут дьон Дар уҥуохтара эрэ Дагдаһан тураллар эбит. П. Ойуунускай
    Дар уҥуох атахтары бэйэтин иһигэр сыһыары тутта. Амма Аччыгыйа
    Дьон уҥуоҕа — киһи уҥуоҕа (көр киһи I). Соһумардык халдьаайы чабырҕайынааҕы дьон уҥуохтарын диэки саа тыаһа баһыгырыы түстэ. Эрилик Эристиин
    [Хоруоппуттан уһулу ойон] Тахсабын да өрө куһуурабын Дьон уҥуохтарын үрдүлэринэн. И. Эртюков. Иҥэһэ уҥуох — кулгаах орто көҥдөйүнээҕи уҥуохтарыттан биирдэстэрэ. ☉ Слуховая косточка среднего уха, стремя, стремечко
    Киһи уҥуоҕа көр киһи I. Булгунньах соҕуруу халдьаайытыгар киһи уҥуохтарын күн уотугар хараара хаппыт мастарын тобохторо ыһылла сыталлар. Н. Лугинов
    Хайа халдьаайыга суоҕуй Моойторук муннуктаах ампаардаах Былыргы киһи уҥуоҕа. Баал Хабырыыс
    [Үүттүүрэп:] Эн куттаҕас баҕайы эбиккин ээ. Бэҕэһээ Мэҥэлээх тумуһунааҕы киһи уҥуоҕар саһа сытан, кыһыллар кэлбиттэригэр сонно сытан хааллыҥ ээ. Эрилик Эристиин. Кутуругун уҥуоҕун талларар көр таллар. Кутуругун уҥуоҕун талларар диэн сэрэбиэй көрүҥэ билигин тэнийбэтэх. Ойоҕос уҥуоҕа — ойоҕос
  9. 1 диэн курдук. Оҕонньор охтон түһэн ойоҕоһун уҥуоҕун тоһуппут. Саар-тэгил <уҥуохтаах> көр тэгил. Күтүөтүм саар-тэгил уҥуохтаах киһи этэ. Сото уҥуоҕа көр сото. Сордооххо сото уҥуоҕа баҕалааҕар дылы (өс хоһ.). Таас уҥуоҕа көр таас II. Таас уҥуоҕа үс паара уҥуохтаах: хоҥхочох уҥуоҕа, нокоо уҥуоҕа, самах уҥуоҕа. СИиТ. Табах уҥуоҕа — сэбирдэх табах кытаанах уга. ☉ Ствол табака
    [Хобороос] (оһох чанчыгар табах уҥуоҕун кырбаан оборчоҕо ууран тардар). А. Софронов
    Балбаара ньилбэгэр хаптаһыҥҥа табах уҥуоҕа кырбана-кырбана сөтөллөн кэбиһэ олороро. Эрилик Эристиин
    Төбө уҥуоҕа көр төбө. Саһыл пиэрмэтин аттынааҕы тыаҕа сүөһү төбөтүн уҥуоҕа бөҕө өрөһөлөнөн сытара. Уллук уҥуоҕа көр уллук. [Дьиэтин] Улуу кыыл Уллугун уҥуоҕунан кулугулаан, …… Ааннаабыт эбит. С. Васильев
    Уҥуох арыыта көр арыы II. Кини сирэйэ уҥуох арыытынан уҥунуохтаабыттыы ньалҕарыйда. М. Доҕордуурап
    [Уҥуох арыытын] тирии таҥастааһыныгар тутталлар. КЕФ СТАҮө. Уҥуох мээккэтэ (кү- лэ) – уҥуоҕу уматан баран мэлийиллибит бурдуктуҥу бороһуок (уоҕурдуу эбэтэр битэмиин быһыытынан тут-лар). ☉ Костяная мука (употр. в виде удобрения или добавки)
    Саҥа төрөөбүт кулуннарга уҥуох күлүн сиэтэбит. Л. Габышев
    Уҥуох мээккэтэ төрдүлэригэр астаах культураларга үчүгэй уоҕурдуу буолар. ҮүТФҮК
    Өрөспүүбүлүкэ үгүс оройуоннарыгар уҥуох мээккэтин бэлэмнээн тутталлар. МСИ ХСИи. Уҥуох сыата көр сыа. Аҕам уҥуох сыатын сөбүлээн сиир. Уҥуох сэллигэ (сөтөлө) — Кох палочкатын микроба көбүтэр, сүһүөҕү, уҥуоҕу сүһүрдэр сыстыганнаах ыарыы. ☉ Костный туберкулёз
    «Тииһигэ арыый ама буоларга дылы гынна...» — диэхтиир уҥуох сөтөлө буолбут эрэйдээх. И. Гоголев
    Маргарита Фофанова кыыһа уҥуох сэллигинэн ыалдьар. ЛТК. Уҥуохтаах астар бот. — тас өттүлэригэр чараас суба бүрүөлээх, истэригэр сүмэлээх, кытаанах уҥуох иһигэр биир сиэмэлээх астар (хол., слива, вишня, абрикос). ☉ Косточковые культуры
    Саха сиригэр уҥуохтаах астары үүннэрии тэнийэ илик. Уҥуохтаах отон көр отон. Хайа үрдүгэр уҥуохтаах отон угар бөрө сытар. Р. Кулаковскай
    Уҥуохтаах отон оннугар уулаах отон сэбирдэҕэ туттуллуон сөп. ТКП ТДЭҮү
    Уҥуох тут көр тут I. «Уҥуох тутар киһиэхэ илдьит ыыппытым, тулуйа түс!» — диэбитэ эһэм. М. Горькай (тылб.). Уҥуох тутааччы — киһи тостубут уҥуохтарын имэрийэн оннуларын булларар, силбэһиннэри тутар киһи, эмчит. ☉ Костоправ
    Гурий Турантаев уҥуох тутааччы быһыытынан киэҥник биллэр. Уҥуоххар оҕустар көр оҕустар. Итии чэйгэ уҥуоҕун оҕустардаҕа, хаста да минньигэс-минньигэстик дьааһыйбахтаан ылла. Н. Лугинов
    Үрдүк (уһун) курбуу (курдук) уҥуохтаах көр курбуу. Үрдүк курбуу уҥуоҕугар сөбө суох хатыҥыр …… эдэркээн Тускаев тыл этэн барбыта. Эрилик Эристиин
    др.-тюрк. сөҥүк, тюрк. сөҥүк, сүҥэк