с. 1. (деятельность) дьайыы, үлэ, үлэ-хамнас; 2. действия мн. (поступки) дьайыы, оҥоруу, быһыыланыы; пресечь самовольные действия бэйэ көҥүлүнэн дьайыы-тын тохтот; предоставить полную свободу действий бэйэтэ оҥороругар толору көҥүлү биэр; 3. (работа) үлэ; машина в действии массыына үлэлии турар; привести в действие улэлэт; 4. юр. (действенность, сила) күүс; договор сохраняет своё действие в течение четырёх лет дуогабар бэйэтин күүһүн түөрт сыл устатыгар илдьэ сылдьар; закон обратного действия не имеет сокуон төттөрү күүһэ суох; 5. (воздействие) дьайыы, сабыдыаллааһын; благотворное действие үтүө сабыдыаллааһын; под действием чего-л. туох эмэ дьайыытынан; 6. (в повествовании) хайааһын, кэпсэнэр көстүү, событие; действие романа происходит в Москве роман хайааһына Москваҕа буолар; 7. театр, оонньуу; пьеса в четырёх действиях түөрт оонньуулаах пьеса; 8. мат. дьайыы, оҥоһуу; четыре арифметических действия арифметика түөрт дьайыылара; # боевые действия кыргыһыылар, сэриилэһии.

аат., поэз.
1. Үлэлиир кыах, сыра-сылба (күүһүрдэн этэргэ тут-лар). ☉ Способность трудиться, сила, энергия (физическая, мускульная — употр. для большей яркости, выразительности)
Маайыстаан баайдарга Сир кэлэн тиэрэрэ, Баарданар чараҥҥа Сиилэтин биэрэрэ. Күннүк Уурастыырап
Баайдарга сиилэҕин сиэтимээр, Хамначчыт буолар диэн — эрэй суол! Эрилик Эристиин. Соллоҥ баай сиилэҕин сиэн, эһэр, Симиэрдиҥ өлөргүн кэтэһэр… Эллэй
2. Туох эмэ суолтата, дьайар күүһэ. ☉ Значение, действенность, сила чего-л.
Наһаар өйдүүрүгэр, «куһаҕаннык уурума» диэн өс хоһооно билигин да сиилэтин ыһыкта илигэ. Суорун Омоллоон
Тахсыбыт ыйаах сиилэтэ сүтэ, солото сойо илигинэ, түргэнник, тутуу былдьаһан, Халаҥаатта күөлүн көһөрө оҕустаҕына табыллар. Болот Боотур
Туох бэчээттэммит, суруллубут барыта, кини санаатыгар, сокуон сиилэтэ сиилэлэнэрэ. «ХС»
◊ Хары сиилэтэ — киһи илиитин күүһүнэн үлэлиир кыаҕа, сырата-сылбата. ☉ Сила рук человека
[Уйбаан:] Биһиги туоҕа да суох буолларбыт, харыбыт да сиилэтинэн син аһы булан аһыахпыт. А. Софронов
Соҕотох оҕонньор харытын сиилэтэ туох эмээннээх буолаахтыай. Болот Боотур
Бэйэтин харытын сиилэтинэн кыһалҕата суох быр-бааччы олорор кырдьаҕас. В. Яковлев