прям., перен. деревенеть; лук мастыйбыт лук задеревенел (стал сухим, твёрдым); мин илиим мастыйда у меня рука одеревенела, рука у меня онемела.

туохт. Көнтөс курдук буол, имигэстик хамсаабат буол. ☉ Утрачивать гибкость движений, деревенеть
Ок-сиэ, аны тобугум көнтөһүрэн муҥнаата дии... Бу эрэһиинэ саппыкы сиэтэ ээ... — диэтэ Борис. П. Егоров

туохт.
1. Сылайыыттан, уһуннук табыгаһа суохтук турууттан-олорууттан, тоҥон, бөҕүөрэн тугу да билбэт буолан хаал; көлөттүгэс буол (эт-сиин, көҕүс, илии-атах туһунан). ☉ Терять подвижность, неметь; затекать (о теле, конечностях, спине)
[Нүһэр Дархан:] Арҕахха кыстаабыт аарыма эһэ курдук, Этим-сииним барыта көһүйбүт. И. Гоголев
Күнү мэлдьи аһаабакка аччыктаабыт, олоро көһүйбүт дьон сулбухалбы таҥныбытынан бараллар. Күннүк Уурастыырап
Уһуннук олорон айаннаабыттарыттан атахтара көһүйбүт, сүһүөхтэрэ мастыйбыт этилэр. Н. Якутскай
Атахтара тоҥон, сүһүөхтэрэ көһүйэн бардылар. Н. Заболоцкай
△ Тымныйан, мастыйан хаал (үксүгэр өлбүт киһини, сүөһүнү этэргэ). ☉ Коченеть, деревенеть (обычно о трупе)
Көһүйбүт доҕорун кууһан ылан атын самыытыгар туора бырахта. И. Гоголев. Чугаһаан кэлбитэ, тииккэ былыр үйэҕэ көһүйэн хаалбыт табалар ыйанан тураллар. Эвен фольк.
2. көсп. Тымныыга тоҥон дөйүөрэн хаал, өлбүт курдук буол (от-мас, сир туһунан). ☉ Стать неподвижным, оцепенеть от холода (обычно о деревьях, земле)
Тымныы туманын быыһынан Манчаары ата быыраттар, Туйахтарын чуор тыаһыттан Көһүйбүт дойдум уһуктар. С. Данилов
Валентин билигин аҕай үрдүнэн үктээн ааспыт хомураҕын оргууй таарыйбытыгар болбукта көһүйбүт лабаалара өндөйбүтүнэн бардылар. Сэмээр Баһылай
3. көсп. Үмүрү тардар, сааллар курдук ыарый (хол., быар, таал, өрөһө туһунан). ☉ Чувствовать боли, колики в животе, боку (напр., от безудержного смеха; ср. смеяться до колик)
Уолаттар өрөһөлөрө көһүйүөр диэри күлүстүлэр. Амма Аччыгыйа
♦ Көһүтэрбэр көхсүм көһүйдэ (кэтэһэрбэр кэтэҕим ыарыйда) — «олус уһуннук туһата суох күүттүм» диэн этэр формула. ☉ От ожидания спина онемела (заждался — затылок заболел; о долгом бесплодном ожидании)
Көхсүм көһүйүөр диэри Көһүппүтүм ордугун, Куттанарбыттан даҕаны Кутум-сүрүм тохтууһу. П. Ойуунускай
Күтүөт кэлиэ диэммин, көһүтэрбэр көхсүм көһүйдэ, кэтэһэрбэр кэтэҕим ыарыйда. Н. Туобулаахап
ср. монг. хөши ‘коченеть, застывать’

туохт.
1. Уҥуоҕуран, кытаатан мас курдук буол (хол., оту, сиэнэр үүнээйини этэргэ). ☉ Деревенеть, становиться твёрдым, грубым (о травянистых растениях)
Хойутаан оттоотоххо от мастыйар уонна иҥэмтиэтэ аччыыр. СОТ
Сиик тиийбэт б у о л л а ҕ ы н а , эрэдьиискэ аһа мастыйар, аһыы амтаннанар. ФНС ОАҮүС
Оттор мэл дьи кэриэтэ мастартан, сэппэрээктэртэн намыһахтар. Кинилэр умнас тара сүмэһиннээхтэр, күөхтэр уонна ха һан да толору мастыйбаттар. КВА Б
2. көсп. Кырдьан эбэтэр ыалдьан сүһүөхтэргин имигэстик кыайан хамсаппат буол, бороҕодуй. ☉ Утрачивать гибкость, подвижность, становиться негибким, малоп о д в и ж н ы м ( о суставах)
Кини аҥаар ата ҕын сүһүөхтэрэ дьарҕаран мастыйбыттар, тайаҕынан арыычча хаамар. Ам ма Аччыгыйа. Оҕонньор сиэнин мастыйбыт тарбахтарынан санныттан х а р б а а н ы л л а. М. Доҕордуурап
Ылдьаа илии лэрин, атахтарын тарбахтара кө һүйэр, ыа лдьар идэлэммиттэрэ, улам-улам хам саабат, мастыйар кутталламмытта ра. Сыл кэриҥинэн илиилэ рэ, атах тара адьас мастыйбыттара. «ХС»
3. көсп. Өр олорууттан, хамсамматахтан эбэтэр тоҥууттан көһүй, көнтөрүк буол, бөҕүөр. ☉ Онеметь, утратить чувствительность, окостенеть (от холода, неподвижности)
[Дьөгүөссэлээх] уһуннук олорон айаннаабыттарыттан атахтара көһүйбүт, сүһүөхтэрэ мастыйбыт этилэр. Н. Якутскай
Урааннаах уһун кыһын устата эһэ аһаабакка сытар буолан, сыҥааҕын иҥиирдэрэ мастыйан, айаҕын аанньа аппат буолан хаалар. ЧМА СБ. Ногин бу түүн куобах кээнчэтин уһулбатаҕа гынан баран, …… атаҕа мастыйбыт, бөҕүөрбүт этэ. Ю. Чернов (тылб.)
4. түөлбэ. Өр сытан курсуй, эргэр, сибиэһэй амтаҥҥын сүтэр (үксүгэр эт, балык аһы этэргэ). ☉ Утратить свежесть, потерять вкус (о мясном, рыбном продукте)
Кырдьыга, с аас к ы а н д ы а ҕ ы рбыт, балык мастыйбыт этэ гынан баран, бары да сирбэтэхпит. Далан