модальная частица, выражает 1) ссылку на чужую речь говорят, мол, дескать; манна улуу күөл баара үһү здесь, говорят, было огромное озеро; кэлбит үһү говорят, он приехал; барар үһүгүн велят тебе идти; оҕонньордоох эмээхсин олорбуттара үһү жили-были старик со старухой; үһү буолбат дуо говорят (употр. в вопр. предл.); 2) подтверждение, усиление подлинности высказываемой мысли с различными эмоционально-экспрессивными оттенками; дьэ биллэҕим үһү ! наконец-то, я и узнал!; кини буолуо уонна ким үһү наверняка он, а кто же ещё; диибин үһү ! говорю же!; суох аата суох , хайыыр үһүгүт нет, значит, нет, ничего не сделаете.

эб.
1. Этиллэр санаа чахчылааҕын, көстөн турарын итэҕэйиини көрдөрөр. ☉ Выражает убеждение говорящего в достоверности, очевидности сообщаемой мысли (оказывается, как выяснилось)
Быйыл сайылыкка сир симэҕэ олус да үүммүт эбит. Суорун Омоллоон
Кэнникинэн быһаардаҕына, Дьөгүөрдээн диэн аҕалааҕа, Бэһиэлэйэптэр эргинэр таһаҕастарын тиэйэн, Охотскайга барбыт эбит. Амма Аччыгыйа
Ити торулааччы киргил эбит, тоҥсоҕой буолбатах. В. Яковлев
△ Буоллаҕа эбиискэни кытта суолтатын ыкса ситимнээн түмүктүүр толбоннонор, оттон дуо, дуу, дии курдук эбиискэлэри кытта суолтата оннунан хаалар. ☉ В сочетании с частицей буоллаҕа выражает оттенок умозаключения
Хор, куһаҕан, сут дьыл моҕотой киһиттэн куттаммат дииллэрэ кырдьык эбит буоллаҕа. И. Гоголев. Наадалаах курдук буолар эбит дуо… Амма Аччыгыйа
Тыый, Ааныс ынаҕа сиргэ төрөөн хаалтын булан, оҕотун көтөҕөн иһэр эбит дии. Н. Заболоцкай
Бу киһи манна кэлэ сылдьар эбит дуу! Д. Таас
2. Туохтуур -ыах, -ыа пуормаларыгар сыстан болдьох киэби үөскэтэр уонна кини баҕарар, усулуобунай суолталарын көрдөрөр. ☉ С формами глагола на -ыах, -ыа образует сослагательное наклонение, выражая его желательное и условное значение
Мин дьиэбэр бара түһэн кэлиэ эбиппин. Амма Аччыгыйа
Ону Сергей Петрович биһигини кытта сүбэлэһэн да баран ыҥырыа эбит. Софр. Данилов
Аҥаардас ийэм тылынан сылдьыбытым буоллар, сүөһү аттыгар үктэниэ суох эбиппин. М. Доҕордуурап
Хаһыҥ түспэтэр, бу курдук үчүгэй буолуо эбит. «Кыым»
3. Сорох контекска этэр санааны эмоциональнай күүһүрдүүнү көрдөрөр. ☉ В определённом контексте выражает эмоциональное усиление высказываемой мысли
Аата, үөрүөм да баар эбит! Отчуттарбын аһатар астаннаҕым. Амма Аччыгыйа
«Чэ, чэ, ээх, бэрдиҥ эбит!» — диэтэ Фёдор Васильевич. Софр. Данилов
Хата биирдэ көмөлөспүт эбит! «ХС»
ср. др.-тюрк. ермис ‘оказывается’, тюрк. емиш, имеш ‘якобы, как будто, говорят, мол, дескать’