несов. см. доносить.

доносить кому-л. о ком-чём-л., на кого-л.

1) доносить; 2) доказывать что-л.; обличать кого-что-л.

доносить, наушничать; клеветать; сплетничать; дьону хобулаама не клевещи на людей; хобулаан биэрбит он донёс.

туохт. Хобулаан, үҥсэн биэр. ☉ Доносить, ябедничать, стучать на кого-л.
Киэсэ ОМОН-нарга хобуоччулаан, барыларын түрмэҕэ хаайтара сатаабыта табыллыбатаҕа. У. Ойуур

1) приделать язычок, стержень к чему-л.; чуорааны тыллаа = приделать язычок к колокольчику; 2) сообщать, уведомлять; доносить на кого-л.; выдавать кого-л.; уот турбутун тыллаа= сообщить о пожаре; кинини тыллаан биэрбиттэр на него донесли.

I
туохт. Туох эмэ буолбутун кимиэхэ эмэ биллэр, иһитиннэр, эт; кими эмэ этэн, хобулаан, уган биэр. ☉ Сообщать, извещать, уведомлять кого-л. о чём-л.; доносить на кого-л., выдавать кого-л.. Дьиэ умайбытын дьоҥҥо тыллыы охсуҥ!
□ Дьиикэй быһыыгытын бар дьоҥҥо иһитиннэриэм, сэбиэккэ тыллыам, батараак суутугар үҥсүөм. П. Ойуунускай
Баайдар, атыыһыттар Сэбиэскэй былааска үлэлии сылдьыбыт дьону дэлби хобулаан, тыллаан биэрэн, ирдээн туран хаайыыга уктараллар. Н. Якутскай
Аҕабын бу киэһэ кэлэр диэн тыллаан биэрбиппин дьэ өйдөөтүм. Н. Заболоцкай
II
туохт. Туохха эмэ аттаһык туспа чааһы (тылы) ыпсаран сыһыар. ☉ Приделывать к чему-л. язык, язычок
Хомуһун сыҥааҕын үрүҥ көмүстэн оҥороро, хотуур туоһуттан тыллыыр, «чыычааҕын» иэҕэн, «эминньэҕин» төгүрүтэн этигэн оҥортуур. «Кыым»
ср. алт. тилде ‘сообщать, говорить, доносить’

туохт., сөбүлээб.
1. Ким, туох эмэ туһунан сымыйананкырдьыгынан тыллаан, үҥсэн биэр, донуостаа. ☉ Доносить, наушничать, кляузничать на кого-что-л.
Этэҥҥин эт сиэҥ суоҕа, хобулааҥҥын куһуок саахар сиэҥ суоҕа (өс хоһ.). [Үчүгээйэп:] Ити киһи миигин эккирэтэр, дьыала оҥоро сатыыр быһыылаах, онно эн аҕаҕын хобулаан биэрэҕин. С. Ефремов
Хата, биир эмэ куһаҕан санаалаах киһи ол үтүө бэрэссэдээтэли сымыйанан хобулаан сүгүн үлэлэппэккэ эрэйдээбэтэх. КНЗ ОО
2. Хобу-сиби кэпсээ, тарҕат, кими эмэ холуннар. ☉ Рапространять слухи, сплетни, сплетничать о ком-чём-л. [Маайа:] Төһө да хобулаабыттарын иһин ырааспын сүтэрэ иликпин, сүтэриэм да дии санаабаппын. А. Софронов
«Хоп-сип» хобулаан «үөһэ» дьонтон хайҕал ыла сатыыр …… татым санаалаахтар, дэбдэҥ майгылаахтар ханна да үгүстэр. С. Маисов
др.-тюрк. ховла

туохт.
1. Кистээн, ким да истибэтинэн сибигинэйэн эт, кэпсээ. ☉ Говорить, рассказывать шёпотом, тайком (чтобы другие не слышали)
Арай [Чөркөй] уһуктан кээлтэ, Хаххан кэлэн уйатыгар олорон ойоҕор тугу эрэ сипсийэн ахан эрэр эбит. Суорун Омоллоон
Миигин көрөөт, ким эрэ истиэ диэбиттии, сипсийэ былаан эттэ. И. Гоголев
Ибрагим доҕорун кулгааҕар бэрт өр тугу эрэ сипсийэн барбыта. В. Гаврильева
2. көсп. Күүскэ үр, тыалыр. ☉ Сильно дуть (о большом ветре)
Сипсийдэҕэ баҕас Тугун сибиэнэй… Тыалырдаҕа баҕас Тугун сытыытай. А. Софронов
Уһун түүн уостубат уордаах Буурҕа түннүгү сипсийэр. Баал Хабырыыс
Хаһыҥмыт хаарыйан, Сиккиэрбит сипсийэн, Күһүммүт сибиэнэ Билиннэ. А. Абаҕыыныскай
3. көсп., сөбүлээб. Ким-туох эмэ туһунан кистээн хобулаа, үҥүс. ☉ Наушничать, доносить тайком, нашёптывать
[Хаалдьыт:] Хата ону онно-манна, наадалаах-наадалаах буолуо диир дьоннорго, сипсийэн көрүллүө. А. Софронов
Сынаҕы баай кулгааҕар: «Сэрэн, угаайыга киирсимэ!» — диэммин Сипсийиэх бэйэм дуу? Оччоҕо аҕабын Таҥнаран биэрэбин буолбаат!.. И. Гоголев
Хобуоччу хаһан да итэҕэстэри утары аһаҕастык туруммат, табаарыстара истибэттэригэр кулгаахха сипсийэр. СГПТ
♦ Иһэ сипсийдэ кэпс. — аччыктаата, аһыан баҕарда. ☉ Проголодался, в животе урчит
[Аҥаа Моҥус:] һаай, дьэ куртаҕым курулуйда, иһим сипсийдэ, идэмэрим көттө. И. Гоголев
Төһө да алмааһы булларгын ис сипсийдэҕинэ арыылаах килиэп наадата кэлиэ ээ. Н. Лугинов
Суругу, хаһыаты дуоһуйа ааҕан баран, испит сипсийбитин дьэ өйдөөн, аһаан-сиэн өлүмнэстибит. И. Никифоров
др.-тюрк. суфша, монг. шивших