м. донуос, тыллааһын; ложный донос сымыйа донуос.

аат. Донуоһу суруйуунан, түһэриинэн дьарыктанар киһи. ☉ Доносчик
Колоборотов донуосчут буолбут сидьиҥ киһи. П. Аввакумов
Сууттаммыт киһи баайын таҥара дьиэтэ, былаастар уонна донуосчут үллэстэллэрэ. «ХС»
Бааллара баайсыган, донуосчут, Ньылаҥнас, эргиэмсик эрэттэр. «Чолбон»

аат. Кими, тугу эмэ дьүүллэтэр курдук көрдөһүү түһэрии, сайабылыанньа оҥоруу. ☉ Жалоба, официальное заявление на кого-что-л. [Начаалынньык:] Бу сахалар үҥсүүнэн көмөн кэбистилэр. В. Протодьяконов
Ити оҕонньор үҥсүүттэн, донуостан атын хасыһар, суолта биэрэр үлэтэ суох. В. Титов
Уйбаныаптар сымыйа, олоҕо суох үҥсүүнү түһэрбиттэрин иһин миэрэҕэ тардыллыбыттара. С. Маисов

I
сыһ.
1. Эмиэ, эбии, эбиитин, аһара түһэн. ☉ Ещё, в добавление, вдобавок к чему-л.
Бурхалей сүүрдэҕин аайы өссө кэҥээн, орловскай сүүрүк муҥутуур ойуутунан аргыстаһан бара турдулар. Эрилик Эристиин
[Маайыс:] Эн буоллаххына өссө холкуос харчытын уордараары гынаҕын. С. Ефремов
Олоруохпут өссө ордук Урудуйан, чэрдийэн, Ыччаттанан, баайдык-тоттук, Ыалдьон буолан ньиргийэн. Дьуон Дьаҥылы
2. Хайыы-үйэ, урут, ааспыт кэмҥэ. ☉ Ещё, уже в прошлом
Кини өссө өрөбөлүүссүйэ иннинэ олус баай көмүстээх үрүйэни булбута. Суорун Омоллоон
Адам Мицкевич айар үлэтин эдэр эрдэҕиттэн, өссө университекка үөрэнэ сылдьан саҕалаабыта. Софр. Данилов
3. Аныаха диэри, билигин да, билиҥҥэ диэри. ☉ До сих пор, до настоящего времени
[Семёнов:] Бу билигин хаайыыга сытар бассабыыктарга донуостар, оттон бу өссө хаайылла илик бассабыыктарга донуостар. С. Ефремов
Дьыбар өссө тахса илик, Чэҥ муус ирдэ – диэбэккин. Эллэй
4. Бэл, бэл диэтэр. ☉ Даже
Урут аспирантураҕа сылдьан ВУЗ-тар күрэхтэһиилэригэр кыттара, биир бириэмэҕэ өссө өрөспүүбүлүкэтээҕи күрэхтэһиигэ бириистээх миэстэлэнэ сылдьыбыта. В. Яковлев
II
сыһ. сыһыан т.
1. Саҥарааччы кыбдьырынар, уордайар, абаккарар, сэниир, сиилиир сыһыанын көрдөрөр. ☉ Выражает раздражение, возмущение, гнев, презрение, осуждение, неодобрительное отношение говорящего (смотри-ка, ишь какой, ещё и)
Эн өссө барардааххын-барбаттааххын. Н. Неустроев
Өссө түөкүнүҥ үөҕэрдээх. Суорун Омоллоон
«Өссө нуормалаах баҕастаах», — огурунуом бу сырыыга кэлэйбиттии саҥарда. П. Егоров
2. Саҥарааччы этэр санаатын күүһүрдэрин, чопчулуурун, чуолкайдыырын көрдөрөр. ☉ Выражает усиление, выделение, уточнение высказываемой мысли говорящим (к тому же; ещё и)
Най туран көмүскэһэн көөртүн, өссө бэлиэтээтилэр быһыылаах. Суорун Омоллоон
Өссө ити аҥаар уһуга суоҕа. Амма Аччыгыйа
Ол эрээри, Украина норуота тыыннаах этэ, кини өссө бэриммэт этэ. «ХС»
русск. ещё

1. даҕ.
2. Чахчыта биллибэт, киһи ылына саныырыгар ситэ олоҕо суох, мунаах. ☉ Недостоверный, сомнительный. Саарбах түөрүйэ. Саарбах сыыппаралар. Саарбах кэпсээн
   □ Бу Айдар эмиэ саарбах идиэйэлэринэн киһини булкуйда. Н. Лугинов
   Саарбах түмүктээх сүөһүлэри иккистээн чинчийии түмүгэ биллиэр диэри туспа туталлар. ПСВ СРЫСБ
   Бу ходуһаны …… быйыл да оттууллара биллибэт, саарбах. «ХС»
3. Туохха эмэ туһанарга толору сөбө суох. ☉ Ненадёжный, легко выходящий из строя (о вещи). Саарбах прибор
   □ Киһини үөрэҕинэн көрөн сөбүлүүр буоллаҕына, бэйэтэ саарбаҕар тахсар. Р. Баҕатаайыскай
   Оо, матасыыкыл айанныыра саарбах буолбут сирэ эбит эбээт. П. Егоров
   Тиэхиньикэ баар. Ол гынан баран үлэлэтэр дьоннорбут саарбахтар. В. Протодьяконов
4. Эрэлэ суох өйдөөх-санаалаах, утары санаалаах. ☉ Ненадёжный, не внушающий доверия (о человеке). Саарбах үлэһит
   □ Кинилэр эһиги улахан оҕускутун кыайан төлүүллэрэ саарбах. Амма Аччыгыйа
   [Афанасий] оробуочайдар усулуобуйаларын тупсарар иһин үҥсэр-харсар. Полиция, кинини саарбах өйдөөх-санаалаах киһинэн ааҕан, олохтоох былаастарга донуос түһэрэр. П. Филиппов
   △ кэпс. Киһи итэҕэйэригэр сөбө суох, халбархай майгылаах, албын. ☉ Нечестный, непорядочный
   Ардыгар дьон саарбах эбиттэр: Доҕоруҥ бэл мүччү харбатар. Р. Баҕатаайыскай
   Бэйэм да саарбах киһибин! Урут, көр, Егор Кимовичтыын наар хардарыта хайҕаһыы, биһирэһии бөҕө этэ. Оттон билигин? Н. Лугинов
5. кэпс. Киһи биһирээбэт, мөлтөх, куһаҕан. ☉ Не вызывающий симпатии, дурной, сомнительный
   Бэйэҥ санаан көр, куруук борогууллуугун, Хряк курдук саарбах дьоннордуун эҥээрдэһэҕин. И. Гоголев
   Онтон-мантан иһиттэххэ, Игорь Иванович уруккуттан ханна да баппатах, саарбах репутациялаах курдук үһү ээ. Н. Лугинов
   «Оо, саарбах саһааннаах киһи эбит. Ачаа саһаана», — дэстилэр. Суорун Омоллоон
6. аат суолт., кэпс. Күһүн эбэтэр саас дьыл уларыйар икки саары икки ардынан кэмэ (үксүн сыһ. түһүк ф-гар сыһ. суолталанан тут-лар). ☉ Время осенней или весенней неустойчивости, изменчивости погоды (употр. обычно в дат. п. с наречной функцией)
   Доропуун сыл аайы сайын саарбахха оттунар инчэҕэй маһын кунанынан тиэйэр үгэстээх. Сэмээр Баһылай
   Семён Петрович, бу тымныыга, бу саарбах саҕана тоҕо бу маннык чараастык, догдоко куурканан сылдьаҕын?! СДТА
7. сыһ. суолт., кэпс. Киһи сатаан эппэтин курдук, олус, наһаа. ☉ Невероятно (напр., красивый, уродливый). Саарбах үчүгэй. Саарбах куһаҕан
   ♦ Сир саарбах көр сир II
   Арай Супту Түһэр диэн сир саарбах, харсахабыра суох, киһиргэс киһини сити дьону кытта барыс диэбитэ. В. Титов
   Биһиги бөһүөлэктэн ыраах, сүүрбэ биэс көстөөх сиргэ олорон үлэлиибит. Манныкка сир саарбах, киһи тугу да оҥорор кыаҕа суох. «Кыым»
   ср. монг. саармаг ‘что-л. неопределённое, сомнительное; неопределённый, сомнительный’