туохт. Туохтан эмэ күүркэйэн (хол., ыалдьан, соһуйан, куттанан, кыыһыран) хатаннык күүскэ хаһыытаа. ☉ Пронзительно крикнуть, издать душераздирающий вопль (напр., от боли, испуга, злобы)
Биирдэ эмэтэ суор обургу тумарык халлаанынан көтөн күпсүйэн иһэн, соһуйан дуу, соһутан дуу, дьөлө кыланан ааһар. Амма Аччыгыйа
Эһэ таптарбыт быһыылааҕа, дириҥник хаһыҥырыы тыыммахтаата, онтон эмискэ кыланыы бөҕөнү кыланна. Л. Попов. Эмискэ саалар эстэн бачырҕаспыттар, ким эрэ хатаннык кыламмыт. Я. Семенов
♦ Сүрэҕэ кыланна — куһаҕаны билэн, сэрэйэн улаханнык долгуйда. ☉ Сильно забеспокоиться, заволноваться, почуяв что-л. неладное, сердце ёкнуло
Үс ыстыык уһуктара Боруҥуй муннуктан Киниэхэ сыылбыттара Хаанынан кытаран. Санаата эдэр сааһын, Сүрэҕэ кыланна… Өйдөөтө өлөр чааһын Хараҕа ууланна. Эллэй
Арай эдэр сааһын сулусчаана Маня ууламмыт хараҕар Лаврентий Николаевич кистэлэҥэ суох кутурҕаны, арахсыы абаккатын, муҥун көрөн, сүрэҕэ кыламмыта. Н. Габышев
«Оҕом Лена!» — диэн эмээхсин сүрэҕэ кыламмыта. Н. Якутскай

I
даҕ.
1. Олус хатан, кытаанах буолан токурутары, иэҕэри тулуйбат, тостумтуо, үлтүрүйүмтүө (хол., тимир, мас). ☉ Ломкий, хрупкий (напр., о металле, древесине). Былаас [киһи аата]: «Сах, туох хабараан маһа түбэстэ?» А. Софронов
Хабараан тимир. СГФ СКТ
2. Олус уорааннаах, дохсун (хол., тымныы). ☉ Сильный, лютый, суровый (напр., о морозе)
Хабыалас, омуннаах хабараан тымныы, намырыахча буола-буола күүһүрэн, бэргээн испитэ. В. Яковлев
Ама, уһун хабараан кыһыннаах Саха сиригэр буолар сут курдук туох дьулаан баар үһү! А. Фёдоров
Тыа үөл маһа хабараан тымныыттан тоһутталанан тыһыргыыр тыаһа иһиллэр. С. Маисов
3. көсп. Киһини салыннарар дьулаан, суостаах. ☉ Внушающий ужас, страшный
Дьон өйө-санаата сыыйа уһуктан, баайдары-тоттору утары хабараан хапсыһыыга туруммуттара. Н. Якутскай
Ат барахсан хабараан алдьархайтан уйулҕата хамсыыра олус суоһар, ынырык да буоллаҕа! С. Никифоров
Кыһыары өстөөҕү утары хабараан киирсиилэр буолбуттара. Багдарыын Сүлбэ
4. көсп., кэпс. Хаҕыс, бардам, куһаҕан майгылаах. ☉ Жёсткий, грубый (о ком-л.)
Фёдор Иванович, эмискэ көрдөххө, бэрт хабараан курдук эрээри, бодорустахха сүрдээх эйэҕэс, сымнаҕас киһи эбит. Н. Якутскай
Кимиэхэ даҕаны хабараан буолар табыллыбат, бэйэни кыана туттуохха наада. В. Протодьяконов
Маппыр тылын хамначчыттарыгар толорторон арахсар хабараан, дохсун тойон буолбута. Л. Попов
ср. тув. кабаран далга ‘сильная волна, вал’
II
даҕ.
1. Олус хатан (тыас). ☉ Раскатистый, далеко разносящийся (о шуме)
Сир үрдэ титирэстээн ньириһийдэ, Хабырыттар халлааҥҥа Хабараан тыас тыаһаата. Саха фольк. Эмискэ хабараан тыастаах саа эстэн дэлби барбыта. В. Яковлев
Хабараан тыастарынан хара тыаны хайыта көтүтэн айаннаан истилэр. Р. Кулаковскай
2. Кыланар былаастаах, уордаах (хаһыы); хабыр, кытаанах (тыл-өс). ☉ Душераздирающий (о крике); грубый (о словах)
Ааныс хабараан үлүгэрдик хаһыытаан тоҕо барда. Софр. Данилов
Быдьар аҥаардаах хабараан тыллары ыспытынан, хаһыытаабытынан, ампаартан тахсан кэллэ. М. Доҕордуурап
Эмискэ Чыычаахап киһи куйахатыгар хатаныах айылаах хабараан хаһыыта иһилиннэ. «ХС»