тыаһы үт. туохт.
1. Арыттаахтык «лэп-лэп» гынан тыаһаа. ☉ Издавать лёгкий отрывистый стук, напоминающий шлепок. Дьааһыктаах арыыны үрүт-үрдүгэр кыстыыр тыастара лэбиргиир
2. Хам буолбакка биир кэм тугу эмэ саҥар, кэпсээ. ☉ Без умолку, монотонно говорить, рассказывать о чём-л.

1. даҕ. Тупсаҕай, уурбут-туппут курдук оҥоһуулаах, улахана суох. ☉ Аккуратный, удобный, небольшой, изящный
   Үбүлүөйдээх туһунан кылгас соҕус дьоп курдук дакылааты романист Тахови Ахтанов оҥордо. С. Руфов
   Кыра буолан баран үчүгэй мастаах-оттоох дьоп курдук дьиэ буолан биэрдэ. В. Яковлев
   Эһэтэ оҕонньор оронун төбөтүгэр дьоп курдук дьааһыктаах. «ХС»
2. сыһ. суолт. Ыраастык, тупсаҕайдык, уурбут-туппут курдук. ☉ Аккуратно, изящно; чистоплотно, опрятно
   [Уолчаан] Мээнэ сылдьан, улдьааран, Мэниктээбэт көрүҥнээх, Дьоп курдук туттан-хаптан, Дьоһуннааҕа диэн сүрдээх! С. Руфов

I
аат. Туох эмэ устатынан дуу, туоратынан дуу биир күдьүс эбэтэр балаһа-балаһа барар ойуу. ☉ Узор, орнамент, нанесенный полосой по краю какого-л. изделия
Орон дьарҕаа ойуулаах сүҥ сөрүө сабыылаах. М. Доҕордуурап
Оронун баһыгар киһи баарыгар аһыллыбат, дьарҕаа киэргэллээх дьааһыктаах. П. Аввакумов
Өйөнөрө эҥин дьарҕаа гына чочуллан оҥоһуллубут устуулун соһон тирилэтэн аҕалан олоро биэрдэ. П. Филиппов
ср. п.-монг. чаруҕа 'черта, борозда'
II
аат. Таас үрэххэ, өрүскэ үөскүүр ойоҕосторунан туора хараҥатыҥы балаһалардаах балык. ☉ Хариус (пресноводная рыба семейства лососевых)
Кыыс оҕо кыыкынайдааҕар элбэх, дьахтар аймах дьарҕаатааҕар элбэх (өс ном.). Таас үрэх маанылаах балыгар - дьарҕааҕа туулары уган өлгөмнүк бултуйбута. «ХС»
Биһиги эһэбинээн илимнэрбитин көрөн бүтэрдибит, син элбэх дьарҕаа балыгы ыллыбыт. «ХС»
хак. диал. чарҕа

сыһ.
1. Туох эмэ ыараханы, улаханы лаппыйа тутан, түөскэр өйөөн (көтөх, илт). ☉ С большим усилием, напряжением (поднимать что-л. тяжёлое и нести его на груди)
[Киргиэлэй] түөһүгэр мараччы көтөхтө [тимир буочуканы], мадьаччы үктэннэ уонна хааман мадьыкычыйан ыскылаатыгар нэһиилэ тиэртэ. Болот Боотур
Били икки ардыгар Байбал араас бэйэлээх таҥаһы мараччы көтөҕөн киллэрдэ. Эрилик Эристиин
Дьааһыктаах пакляны мараччы көтөхпүт дьон быһыт кэтэх өттүнэн сүлбэ түгэҕэр күлүкүс гыныталаатылар. В. Яковлев
2. Олус тото аһаан, истэнэн (көһүн). ☉ Так, чтобы раздуло живот, от пуза (наесться)
Менюларынан баай остуоллаах ол ыа л ла рыгар Митрофанов субуота, баскы һыанньа ахсын марочнай арыгылары иһэ-иһэ, мараччы тотуор диэри сокуус калыыр. Р. Баҕатаайыскай
Биһиги ыттарбытын киэһэ аайы тотуохтарыгар, истэрэ мараччы кэлиэр диэри аһатабыт. Я. Семёнов