баҕар I диэнтэн дьаһ
туһ. Дьахтар омукка баҕардан, Дьабаҕан дьыалаҕа дьайыҥныыгын. Өксөкүлээх Өлөксөй
Хас биэдэрэ арыгы, туох ас Аһаммытын ахтыам суоҕа, Миигин баҕардыбат мүһэ, быыһас. Дьуон Дьаҥылы
Ол мин туохпунан үчүгэй буоламмын эйигин баҕардыахпыный. С. Ефремов

туохт. Сотуун ыарыынан ыарый. ☉ Заболеть сибирской язвой
Сотууннаан-собоон өлбүт Өлүү дьабаҕан буурай Атыыр оҕуһун тириитэ Сонноох эбит. Күннүк Уурастыырап
Чоочо, хара ыт, тыһыынча сүөһүтэ сотууннаан өлбүтүн иһиттэхпинэ, үөрүүбүттэн харахтанан хаалыам! И. Гоголев
Чолур Обокуун сотууннаабыт сылгы этин сиэн, хаҥас харыта өлүөр диэри ириҥэнэн уста сылдьыбыта. ФГЕ СТС

туохт. Күүһүҥ олох барана мөхсөн, быһа түһэн, ыран өл (сүөһүнү, кыылы этэргэ). ☉ Теряя силы, долго, мучительно издыхать (о скотине, звере). Собоон өлбүт сүөһү
□ Тоҕус сотууннаан …… собоон өлбүт Өлүү дьабаҕан буурай Атыыр оҕуһун тириитэ Сонноох эбит. Күннүк Уурастыырап
[Хандааҕа иҥнибит куобах] собообокко өлөр уонна туһаҕы быһа эрийэн эбэтэр быһа түһэн куоппат. ТСКБ
Кыылбыт ууга өр сыттаҕына собоон хаалыа, түргэнник харайа охсуохха. «ЭК»
△ Үчүгэй амтана суох буол, дьүдьэй (сүөһү, кыыл этин этиллэр). ☉ Быть невкусным, несъедобным (напр., о мясе скотины, издыхавшей в муках)
Сүүлэ киирбит кэмигэр атыыр кыыл этэ киһи сиэбэт гына собоон хаалар. Болот Боотур
Оҕонньор булду хайа миэстэтигэр бырахтахха ордук суһаллык өлөрүн, этэ собооботун үөрэтэр. Н. Абыйчанин
[Сүөкүлэ:] Хаарыан эт собоон хаалан, урааҥхай айаҕар ылбат буолара буолуо. А. Фёдоров
ср. тув. чоба ‘терпи муку, мучайся, страдай’, монг. ‘мучиться, терзаться’