баҕар I диэнтэн дьаһ
туһ. Дьахтар омукка баҕардан, Дьабаҕан дьыалаҕа дьайыҥныыгын. Өксөкүлээх Өлөксөй
Хас биэдэрэ арыгы, туох ас Аһаммытын ахтыам суоҕа, Миигин баҕардыбат мүһэ, быыһас. Дьуон Дьаҥылы
Ол мин туохпунан үчүгэй буоламмын эйигин баҕардыахпыный. С. Ефремов

даҕ., түөлбэ. Олус куһаҕан, сидьиҥ. ☉ Скверный, премерзкий, отвратительный
Бытааһах ырааһыгар ымсыырдан, Быртах дьыалаҕа былыыгын, Дьахтар омукка баҕардан Дьабаҕан дьыалаҕа дьайыҥныыгын. Өксөкүлээх Өлөксөй
Сириттэҕэс эҥээрдээх, Сарыттаҕас саҕалаах, Тоҕус сотууннаах Собоон өлбүт Өлүү дьабаҕан буурай Атыыр оҕуһун тириитэ Сонноох эбит. Күннүк Уурастыырап
Урут харахтаан көрбөтөх, бэрт дьабаҕан сыттаах харамайа хантан да кэлбитэ биллибэккэ, иннигэр баар буола охсон, ааттаһан көрдөһөрдүү, уун-утары мөхсө сылдьан моргуйда. Н. Борисов

дьайыҥнаа диэнтэн холб. туһ. Кир киирбэтин, Дьай дьайыҥнаспатын, Эрэй эҥсибэтин, Буруй буулаабатын! Өксөкүлээх Өлөксөй
Сэрии фронугар, тыыл үлэтигэр биһиги, бар дьоммут күүстэрин-тыыннарын харыстаабакка, фашист хараҥа күүһүттэн араҥаччылаан хаалбыт көҥүлбүтүгэр, чиэспитигэр, дьолбутугар саас үйэ тухары ханнык да дьаҥы-дьаллыгы дьайыҥнаспат туһугар, турунуоҕуҥ! Амма Аччыгыйа
Арааһа, аанньанан арахсыбат, тугунан эрэ туолуйар хара тыын дьайыҥнаста быһыылаах. Болот Боотур

дьайыҥнаа диэнтэн бэй
туһ. Кыыс туйгун бухатыыр обургу Ыстанан туран, Хатан куйах таҥаһын таҥынна, Хааннаах батаһын тайахтанна, Хараҕалаах үҥүүтүн дьайыҥнанна. Күннүк Уурастыырап
Туора барыа диэн Турар хайаларынан дурдаламмыт, Таһынан тахсыа диэн Таас хайаларынан дьайыҥнаммыт Сыаната биллибэт Сыа Бүлүү Аан дойду үрдүнэн Албан аатырбыт [Сир киэнэ килбиэннээҕэ буолла]. Суорун Омоллоон

1. даҕ. Куһаҕан санаалаах, өһүөннээх; кимиэхэ эмэ кырыктаах хаҕыс сыһыаннаах. ☉ Злопамятный, злобный; нетерпимый, враждебный
   Токоосоп икки иэдэһин быччыҥнара күүрбүт, бии курдук харахтарыгар хатааннаах уот оонньообут. А. Фёдоров
   «Бэйи эрэ! Эн эмиэ мэниктээбиккин дуу?» — хатааннаах куолаһынан тута ыгылыспытынан барда. «ХС»
   Кини биирдэ эмэ кириитикэлээбит киһиэхэ хатааннаах санаатын хаппахчытыгар кытаанахтык хатаан кэбиһээччи. А. Островскай (тылб.)
2. аат суолт. Ким эмэ өстүйэр киһитэ. ☉ Тот, на которого таят злобу, имеют зуб, враг, неприятель
   Оччолорго бандьыыт биир тойоно буолбут Ньоҕороох Маппый диэн урукку кинээс оҕонньордуун мин эһэм хатааннааҕа. С. Данилов
   Хатааннааҕыҥ халыҥ куҥар хаалдьыктаах үҥүүнү тайылаа, хатан бүлтэс уҥуоҕар хараҕалаах үҥүүнү чапчый! Эрилик Эристиин
   Сипсиирэп хатааннааҕын хатыйан түһэрэр хара суругу харылаччы тардан баран, остуолга уурбутун ыксалыгар буолан умнан быһа сытыйан, хоҥнон баран эрэр оптуобуһу сайыспыттыы көрөн турбута. П. Аввакумов
   [Уордаах тыла] Өстөөҕүгэр Үөр-сүүрүк буолан өргөстөннө, Хатааннааҕар Хара дьаллык буолан дьайыҥнаата. Е. Иванова
   ◊ Хатааннааҕынан көр — өһүөннээхтик көр. ☉ Смотреть злобно, враждебно
   Арай онно кинээс тас сэбэрэтин көрүммүтэ, айыыттан атын, абааһы дьүһүннэммит: хатааннааҕынан көрбүт харахтаммыт, буордаах сыгынах курдук муруннаммыт, уй курдук истэммит, бурҕалдьы сотоломмут. Далан