дьүһ. туохт. Киэҥник, дьалкыччы хамнан. ☉ Двигаться широко и уверенно
Сүллүкү ойуун улам иһигэр киллэрэн, итийэн-кутуйан …… дүҥүрэ түбүргээн айаннаан айгылдьыйда, ойуолаан көөһөлдьүйдэ, дабайан баһылдьыйда. Болот Боотур

дьүһ. т. Бытааннык, биир кэмник уонна дьалкыччы соҕус (хамнаа, хамнан). ☉ Медленно, ритмично и как бы колыхаясь (двигаться)
«Хата, оччоҕо мин эмиэ ыллаатаҕым», — дии-дии, биир сиргэ туран, саннын, баһын айгыр-сайгыр хамнатан, ыллаан баарта. Күннүк Уурастыырап

дьүһ. т. Бытааннык, наскыччы, киэҥ-киэҥник дайбаан (хаамп, эккирээ). ☉ Медленно, плавно, широко размахивая (ходить, танцевать)
Айыы Уруйдаан удаҕан …… айаҥ-дайаҥ эккирээн, ахталыйан кэллим. Эрилик Эристиин
△ Киэбирбиттии киэҥник дьалкыччы (хамнан, дайбаа). ☉ Широко, самоуверенно, независимо (держаться, ходить)
Кинээс, быыбарынай буолан бэйэтин күнүгэр айаҥ-дайаҥ дайбаабыт Ачаарап өрөөбүт өтөн, кэрээбит кэҕэ курдук хам баран олорор. Эрилик Эристиин

дьүһ. туохт. Киэҥник, тэтимнээхтик дьалкыччы сүүрүгүр (сүүрүк, долгун туһунан). ☉ Широко, раздольно и стремительно течь, волноваться (о реке, волнах)
Аатырар Алдан өрүһэ Айдааран-күндээрэн, Айыһыйан, дьалкыйан, Ийэ буору ибили солоон, Иҥиэттэн түһэн кэлбитин Элиэнэ өрүс эбэкэм Эҕирийэн ылан, иһигэр холбоон Эҥсиллэн түһэн бара турда. Саха нар. ыр. I

туохт., түөлбэ. Олус сылай, сэниэҥ-сылбаҥ эһин. ☉ Обессилеть, выбиваться из сил
Ыаллары ааһаат, Улаанчык дьалаардаабыта суох буолан, дьалкыччы соҕус айаннаан биэс биэрэстэни соччо биллэрбэтэ. Болот Боотур
Эмээхсин, бу уол дьэ туох эрэ моһуокка ылларбыт. Икки хараҕын дьалаардаабыт таба курдук дьиэгэниччи көрбүт. Айталын

даҕ. Ортотунан томтойбут быһыылаах, үрдээн көстөр. ☉ Выпуклый, высокий (напр., о носе); возвышенный (о местности)
Томтоҕор хоҥоруулаах, кугастыҥы хоччорхой бытыктаах киһи саһархай харахтарынан дьалкыччы көрөн одуулаһан олордо. Амма Аччыгыйа
Томтоҕор толуу кырдалга Сэттэ кыталык үҥкүүлүү сылдьара. И. Гоголев
[Уол] Үрдүк томтоҕор сүүстээҕэ, Өтөгөр кэтит түөстээҕэ. Ф. Софронов
Оту томтоҕор сиргэ кэбиһэллэр. ОҮМ

дьүһ. туохт.
1. Аа-дьуо хардыылаталаан дьалкыччы хаамп, оннук хамсан. ☉ Идти, двигаться неторопливо, размеренно, слегка покачиваясь из стороны в сторону (о человеке и крупном животном)
Бостуук сайдыыр саҥата дьиэ бүтэй субу иһиллэр. Ити аата ынахтар сайгыһан кэллэхтэрэ. С. Федотов
2. Тула ыраах тайаа, кэҥээн, тэнийэн көһүн. ☉ Простираться, раскинуться, тянуться вдаль и вширь, иметь широкие просторы (напр., о долине)
Түҥ өрүс тардыытын лиҥкир тыатын сайгыйар сыһыыларын чэр олохтооҕо, төрүт-уус киһитэ Өксүүн кыыс нуучча омук уолугар кэргэн таҕыста. Айталын. Көмүөл мууһун утааран, Көҥүл уста сайгыйар [өрүс] Киэҥнииригэ иэннэрин Киэптэринэн килэйбит, Күрүлгэннээх сүүрүгэр, Күнүм уота сатыылаан, Күндээрээхтээн сытаахтыыр. М. ТимофеевТерёшкин
3. поэт. Сири-дойдуну сайа оҕус, күүскэ билин. ☉ Проявляться в полную силу, охватывать, заполнять собой что-л. (напр., о лете, запахе)
Тыа тыаттан саҥатык суугунуур, ордук чэбдик саҥа сытынан сайгыйар. Амма Аччыгыйа
Саас ааһар дохсуннук халааннаан, Сахабыт сайына сайгыйар. В. Правосуд (тылб.)
4. Айман, холкугуттан таҕыс. ☉ Расстроиться, разладиться (напр., о душевном состоянии)
[Кыыс] Саныыр санаата сайгыйда, Өйдүүр өйө өрүкүйдэ. П. Ядрихинскай

сыһ., кэпс.
1. Киэҥник мэндээрийэн, мэндээриччи (уһун — хол., өрүс). ☉ Плавно, размеренно (течь — напр., о реке)
[Амма өрүс] бобо ылан буойа-хаайа сыппыт дьаптал мууһун дьэ хоҥнорон, саймаара-туймаара, сайгыччы уста сытта. С. Федотов
2. Дьалкыччы, дьалкылдьыччы хамсанан (бар, кэл). ☉ Широко, размашисто (шагать, ходить)
Кылгас-кылгастык кичэриһэ тыынан, сайгыччы хааман, диктор Михаил Белолюбскай киирэн кэлэр. С. Данилов
Саадьаҕай оҕус, Сайгыччы соҕус айаннаан иһиий, Алааспар тиэрдиий! П. Тобуруокап
Икки илиилэригэр сылаас үүттээх биэдэрэлэри буруолаппытынан сайгыччы көтөҕөн, ыанньыксыттар титииктэн тахсаллар. ВМП УСС
△ Адаарыччы, адаарыччы тардыалаан (суруй). ☉ Размашисто, размашистым почерком (писать)
[Масленников] Нехлюдовка хаайыыга олорор мещанка Маслованы кытта түрмэ хонтуоратыгар көрсөрүгэр көҥүллүүбүн, …… диэн баран сайгыччы илии баттаан кэбистэ. Л. Толстой (тылб.)
△ Налыччы көмнөхтөөн (хаар түһэрин этэргэ). ☉ Неторопливо, размеренно (падать — о снеге)
Суруйарбын тохтотон, хараҥа ойуурга кыһайан, хаар хайдах сайгыччы түһэрин оҕолуу кыҥастастым. Н. Габышев
3. Киэҥник эргитэн, көҥүллүк-холкутук (саҥар, эт). ☉ Обстоятельно, степенно (напр., обдумывать что-л., рассказывать о чём-л.)
Баһыкка, үгүс күндьыл устатыгар сүрэҕэр сөҥөрдөн сылдьыбыт санааларын уу чуумпуга, ыксаабакка, тиэтэйбэккэ сайгыччы санаан, хайдах эрэ чэпчии быһыытыйда. Софр. Данилов
Биһиги кириитикэбит, кыраҕа кыһаммакка, санааны киэҥ дуолга көҥүл уста сылдьан сайгыччы этэргэ бэрдин ордорон, ордук проза бөдөҥ айымньыларын куду харбыыр. П. Аввакумов