прил. 1. (тревожный) түбэ--таба суох, сүгүнэ суох, сүпсүктээх; 2. (находящийся в движении) дьалхааннаах.

прил. разг. 1. киэҥ, холку; размашистый шаг киэҥ хардыы; размашистое движение холку хамсаныы; 2. (о почерке и т. п.) адаархай; 3. (ничем не стеснённый) дьалхааннаах, киэҥ далаапыннаах.

туохт. Дьалхааннаах буол, бааллыр. ☉ Покрываться волной, волноваться (о море, реке и т. д.)
Хааҕынаата, Күүгүнээтэ, Халлырҕаата, Күллүргээтэ, Барылаата, Бэрилээтэ, Балгыһыйда, Билгиһийдэ, Балкыырданна, Дьалхааннанна. Күннүк Уурастыырап

даҕ. Дохсун ардахтаах (хол., былыт). ☉ С сильным дождём, ливневый (напр., об облаках)
Лүҥкүрбүт дойдубут Дьалхааннаах муоратыттан Өгөрөҥнөөх былыттар Өрө көбөн барбыттар. И. Чаҕылҕан

кыпчый диэнтэн дьаһ
туһ. Охсуһуулаах үйэ миҥэтин дьалхааннаах арҕаһыгар олордон, кинилэри …… күннээҕи кыһалҕаҕа кыпчыйтаран күн-дьыл аастар ааһан иһэрэ. Далан
Кыһалҕаҕа кыпчыйтарбыт дьон харахтарыгар уу көрдөрбүтүнэн эбиллэргэ дылы. П. Ламутскай (тылб.)

дьалкый диэнтэн көстө түһүү. Аан ийэ дойду Атыйахтаах уу курдук Дьалкыс гынар Дьалхааннаах охсуһуута буолла. Нор. ырыаһ. Сытыы-сыппах кыһыл кэрдиистэр дьалкыс гыннылар, бары бииргэ силбэһэ түстүлэр. Амма Аччыгыйа
Максим кини убайын кытта бултуу сылдьарын истэн баран, Баһыыкка оҕонньор куруускалаах итии чэйин дьалкыс гыннаран ылла. Л. Попов

даҕ. Айдааннаах, дьалхааннаах. ☉ Шумный, бурный, кипучий
Уораат-аараат талыыта олодоһун киһи. ПЭК ОНЛЯ I
Оннук уйгулаах остуолга Араас атастары кытта Аһыы-сии, арыгылыы, Билсэ-көрсө пиибэлии, Кэмэ суох кэскиллээх Кэрэ тылы кэпсэтэ, Орто дойду ороскуоттаах Олодоһун олоҕун умнан, Оонньуу-күлэ олорор …… Күнүгэр күндүгэ дылы буолар. А. Софронов

сыһ. Сатаарыйан иһиллэр курдук, сатаарытан, сатаархайдык (тыаһаа, саҥар, күл). ☉ Протяжно, громко, гулко (звучать, говорить, смеяться)
Оруудьуйалар араас «куоластаахтар»: сорохтор чиҥник, кылгастык көхсүлэрин этитэн кип гыннаран кэбиһэллэр, …… сорохтор сатаарыччы саанан хаалаллар. Амма Аччыгыйа
[Бухатыыр] Сааскы киһини кытта Сатаарыччы кэпсэтэ турар Дьалхааннаах сарайдаах эбит. Суорун Омоллоон
Онтон бары сатаарыччы күлүстүлэр. Р. Баҕатаайыскай

даҕ. Улахан буортулаах, ороскуоттаах; дьалхааннаах, аймааһыннаах. ☉ Разрушительный, вредоносный; тревожный
Буортулаах да буолларбын Туһанарга холоннулар. Алдьатыылаах да буолларбын Абыранарга ааҕыннылар. С. Зверев
Хоптолор эмиэ — тайҕа суордарын курдук улахан алдьатыылаах көтөрдөр. И. Федосеев
△ Эстиилээх-быстыылаах, өлүүлээх-сүтүүлээх. ☉ Гибельный, губительный, смертоносный
Аан дойду адьырҕалара Алдьатыылаах Аһыҥастаах буолуохтара. С. Васильев
Араас омук алаһатын ыспыт Алдьатыылаах фашист сэриилэрэ Алгыстаах арҕаа быыспытын аан курдук алдьатан киирдилэр. Эллэй
Ону [кэрэ олоҕу] Аан дойду Алдьатыылаах сэриитэ Аҕырыс гыннарбыта. С. Васильев

даҕ.
1. Одурууҥҥа сиэппит, одуруунунан ыалдьар (хараҕы, халтаһаны этэргэ). ☉ Поражённый трахомой (о глазе, веках)
Кыламаннара бараммыт одурууннаах кыһыл халтаһата дьолтойо испит. Болот Боотур
Тарбыыкын одурууннаах харахтарын икки ытыһын тилэҕинэн хардары-таары сотуталыыр. Л. Попов
2. көсп. Дьалхааннаах, уларыйыылаах (хол., олох, санаа); дохсун, дьорҕоот (киһи). ☉ Тревожный, меняющийся (напр., о жизни, мыслях); дерзкий, удалой (о человеке)
Омук-омук одурууннаах дьорҕоотторо Олус үөскээн хаалан Олуона кыараҕастык Олороллор эбит. Өксөкүлээх Өлөксөй
Оччугуйтан даҕаны Одурууннаах олоххо Уол оҕо оҕустарар эбит ньии! А. Софронов