Якутские буквы:

Якутский → Якутский

дьал лыгыр

туохт., ахсарб.
1. Куһаҕан идэлэн, үгэстэн, туох эмэ куһаҕанынан, киһи сөбүлээбэтинэн дьарыгыр. ☉ Иметь какую-л. дурную привычку, заниматься чем-л. бесполезным, порочным
Киэһэ аайы хаартынан дьаллыгырар буолла. Кэнники бириэмэҕэ наар оонньуунан дьллыгырда. М. Доҕордуурап
2. Аалларан ыарый. ☉ Страдать каким-л. тяжелым хроническим заболеванием. Быйыл ынах эмиийэ дьаллыгырар буолла

Еще переводы:

мөрүөр

мөрүөр (Якутский → Якутский)

туохт. Биир бөлөххө холбооттоо, мус, түм. ☉ Собрать, согнать в одну группу, скучить кого-л.
Сэктээйэп урукку сүөһүтүн-аһын мөрүөрэн, саҥа олох сүүрээнигэр олук үктэһэн хаамсыахтаах. Э. Соколов
Сүөһүнү мөрүөрэн аһатан хоннорорго сөптөөх сири таба хаамтаран хонуктуу тохтообуттар. «ХС»
Ахсым атыыр сылгы барахсан, …… Сылбырҕатык Сиэлэн-хааман Дьал кыһытар, Үгүс үөрүн мөрүөрэн Батыгырайар, Кистээн өрө барылатар. ГНИ СҮөТ

маҥалай

маҥалай (Якутский → Якутский)

  1. көр маҕалай. [Дьаакып:] Дьэ билигин ити нууччаны туохпутунан аһатан маҥалайын толоробут? А. Софронов
    Туһахха иҥнэн Тоҥон өлбүт Бэлэм куобаҕы Мэҥиэстэн баран, Маҥалайын өссө толороору [хара суор] Халаахтаан иһэн Хаппыт мэҥиэ сытарын Харахтыы оҕуста. Р. Баҕатаайыскай
    [Моҕой] үөнүгэр-курдьаҕатыгар туолбатах Маҥалайын толороору, Мааны көтөр, [хотой] Маа бэйэлээх …… хаарыаннаах оҕолорун Күн сырдыгыттан матарбыт. В. Миронов
  2. к ө сп. Туох-эмэ олус элбэҕ и ки ллэрэр киэлитэ (үксүгэр улахан өрүс, муора туһунан). ☉ Огромное вместилище чего-л. (обычно о морях, больших реках)
    Өрүс уорааннара бүтэйэллэрэ чугаһаабыт. Уораан хайдах бөлүөҕэн эрэр уутун дьал хааннаах сүүрүк обургу бокуойа суох эҕирийэн ыла турар, ханна эрэ киэҥ маҥалайын диэки утааран иһэр. В. Чиряев
    Дьэ уһун тыллаах, киэҥ маҥалайдаах эрэйдээх — ити муораҥ. С. Федотов
    ♦ Буор маҥалай көр буор
    Мөлүйүөнүнэн дьону кырган кэбиһэр Сатана санаалаахтар бааллар, Мөлүйүөнүнэн дьон сүмэтин эмэр Буор маҥалайдар бааллар. П. Тобуруокап
    [ Кулаковскай айымньыларыгар] капитализм барыныбары, киһини-сүөһүнү аһыныгаһа суох ыйыста, хадьырыйа турар, хаһан да санаата хаммат, астыммат буор маҥалай курдук көрдөрүллэр. АЕЕ ӨӨ. Маҥалайа туолбат (хаммат) сөбүлээб. — туох да баайга-дуолга, аска-үөлгэ сөп буолбат, баҕата хаммат (ымсыы киһи туһунан). ☉ Ненасытный, жадный до денег, богатства
    Туос иһиттээххэ топпот, мас иһиттээххэ маҥалайа туолбат. Саха фольк. Били Дьаҥсал Дьаакып этэринии, ходуһа сиригэр м а ҥ а л а й а хамматах, үрдүк таҥара айыытыттан куттамматах арай Аадаҥ көстүбүтэ. Күннүк Уурастыырап. Баайгар маҥалайыҥ хаммакка, бу дьон барахсаттары буор босхо хамначчыт гынан бараҥҥын, аны бултаабыт бултарын тутан ылбыт ыт суобастаах ыккын буолбат дуо? Р. Кулаковска й