подр. рявканью; ар диэ = рявкнуть; ыт ар диэтэ собака рявкнула.

подр. голосам грызущихся собак.

межд. ишь ты; ишь какой.

м. ар (иэн кээмэйэ, гектар сүүстэн биирэ, 100 кв. м тэҥ).

ono. Roar!; ар гын= v. to roar

тыаһы үт. т. Ыт быһыттаҕас үрүүтэ. ☉ Отрывистый лай собаки. «Ар», — диэн баран, Моойторук тохтоон хаалла

аат. Салгыҥҥа оҕустаран эбэтэр үтэһэҕэ үөлэн уокка хатарыллан баран үлтү сынньыллыбыт өрүс балыгын кырата эбэтэр бөдөҥ мунду. ☉ Вяленая или сушеная, затем толченая мелкая речная рыба или крупный гольян
Дьаакы өр кэмҥэ буортуйбат. Сорох сиргэ дьаакыны буһаран сииллэр. Дьуукалатын, хотун дьахтар хатарбатын, уол киһи буорсатын, кыыс дьахтар дьаакытын хардары-таары хаалаан, түҥнэри-таҥнары дьүккүйэн, олбу-солбу уган эрэр эбит. ПЭК ОНЛЯ I

көр дьалай
Тииҥнэр суоллара үрэҕи быһыта туораабытыгар дьаалайбакка, Мэхээчээн били быһа хапкаан ииппит хаар бугулугар халыһытан истэ. В. Протодьяконов
Кими да биллиммэт, талбытынан сылдьар киһи курдук этэллэр. Чэ, онно туох баарый? - Кырыкатов дьаалайбатахтыы сапсыйан кэбиспитэ. «ХС»
Кинилэр, бу дьоннор, өстөөх өлүктэригэр кыратык даҕаны дьаалайбат этилэр. А. Фадеев (тылб.)

эб. Сөҕүүнү, дьулайыыны, ытыктабылы көрдөрөр предмет бэлиэтин күүһүрдэн биэрэр эбиискэ. ☉ Выражает восторженно-почтительное отношение к высказываемому, усиливает признак предмета
Бөрүкү дьаалы дьахтар туһаайда миигин, оҕолоор! Саха фольк. Орто дойду баһылыга буолбут Оруос баай обургу дьаалыны Умсары уурдум, тиэрэ тэптим. П. Ойуунускай
Улуу дьаалы сыһыылар, уһун мындаа үрэхтэр [аастылар]. С. Зверев
Туох буолан кини дьаалы эмискэ айыы санаата киирдэҕэй. Н. Якутскай

аат. Үрэх, өрүс, күөл туруору кытыла, сыыра. ☉ Крутой берег, обрыв реки, озера, яр
Аппа устун өрө тахсыбакка, быһалаан утары дьаарга дабайбыта. С. Дадаскинов
Үрэх дьаарын хара сыырын үрдүгэр бөлкөй сир баарыгар кырса суола бачаах курдук. «ХС»
Сылгы үөрүн туйаҕын тыаһыттан сир доргуйара, туруору дьаар буора курулуу тохторо. «ХС»
тюрк. йар

аат. Тугу эмэ сааһылаан үрүт-үрдүгэр ууруу. ☉ Складывание чего-л. друг на друга
Бэрэбинэни дьаарыстааһын. Баарсалаах табаары кытылга таһааран дьаарыстааһыны киэһэлик эрэ бүтэрбиттэрэ. [Биригээдэ] таһаҕаһы сүөкээһини уонна ыскылааттарга дьаарыстааһыны моой ылан үлэлиир буолбута. «Кыым»

аат., түөлбэ. Атахсыт ыарыы. ☉ Копытница (копытянка) (гнойная опухоль на конечностях некоторых животных). Дьаах - олус сыстыганнаах ыарыы

аат. Киэҥник тарҕанар, чэпчэки соҕустук ааһар ыарыылар. ☉ Сравнительно легко переносимые эпидемические заболевания
[Кууһума:] Дьэ, кырдьык быйыл бэйэтэ даҕаны дьаҥныын-дьаһахтыын күтүр дьыл ааста. А. Софронов
Дьаҥ-дьаһах тарҕанаары гынна. Амма Аччыгыйа
Дьаҥдьаһах дьайыҥнаспатын, Ыарыы-сүтүү ыалласпатын. Болот Боотур

тыаһы үт. т. Ыттар охсуһар саҥалара. ☉ Звуки, издаваемые дерущимися собаками. Икки ыт утарыта көрсөн, ар-бур бөҕө буолла
□ Тииҥ маска куһугураата да, ыт ар-бур үрдэ. ЕНВ СТ
Сабараанньа ойоҕоһугар утуктуу сыппыт тэллэх ыта соһуйан «ар-бур» диэбитинэн утары ыстанна. Е. Неймохов
Атын дьон иһэллэрин билэн, ыттар ар-бур бөҕөнү түһэрбитинэн биһиэхэ утары сырсан кэллилэр. В. Арсеньев (тылб.)
♦ Ар-бур буол (дэһис) — кими эмэ кытта кыыһырыс, этис. ☉ Ссориться, ругаться с кем-л. [Үрэкиин оҕонньор эмээхсинэ Ааныкалыын] саастарын тухары биирдэ «ар-бур» дэһиспэккэ, өрүү өйдөһөн, өйөһөн-убаһан олорбуттара. Болот Боотур
Этиспэтэх, охсуспатах Иллээх, сэмэй бэйэлэрэ Ити курдук Дьэбдьиэй, Ылдьаа Иирсэн ар-бур буоллулар. Күннүк Уурастыырап

саҥа алл. «Көр эрэ, көр эрэ маны» диэн суолтаҕа сэмэлээһиҥҥэ, сөҕүүгэ туттуллар. ☉ Употребляется для выражения укоризны, удивления в значении «ишь ты, ишь какой, вот какой»
Ар-дьаалы оҕолор, бу дьахтар талбытын саҥаран эрдэҕин, хайа онно барар соло-билэ? А. Софронов
Туох кулубата кэлэр үһүө. Ар-дьаалы, куттаан эрдэҕин көр! Амма Аччыгыйа
Ардьаалы, туох ааттааҕын кичэмэлээбит сылгылара буоллаҕай? Күннүк Уурастыырап
Ар-дьаалы, сирэй да сирэй, харах да харах, чолбодуйан түһэн. Эрилик Эристиин