Якутские буквы:

Якутский → Русский

дьирбии

1) узкая полоса (напр. берега); кумах дьирбии песчаная полоса; 2) геогр. водораздел; икки өрүс дьирбиитэ водораздел двух рек.

Якутский → Якутский

дьирбии

  1. аат.
  2. Киһи хараҕар тута быраҕыллар сурааһын курдук уһун синньигэс дьураа. Узкая полоса, линия, резко выделяющаяся на фоне чего-л.
    Биллэ хараарбыт дьүдьэх сирэйин дьирбиилэригэр иннэ доҕуутун саҕа быыкайкаан таммахтара мустубуттар. Софр. Данилов
    Ыраах өстөөх окуопаларын хара дьирбиилэрэ сыталлар. Т. Сметанин
    Биһиги иннибитигэр үрүҥ эттээх туоска хара ситии дыргыллан сытарыныы, тунал маҥан эйгэҕэ хара дьирбии буолан, уу харааран көһүннэ. «ХС»
  3. геогр. Өрүстэр, үрэхтэр тардыыларын икки ардыларынааҕы үрдэл. Водораздел
    Икки өрүс дьирбиитэ.  Хас биирдии өрүс уу ылынар анал тардыылаах буолар. Өрүстэр тардыыларын кыраныыссата өрүс тардыытын дьирбиитэ диэн ааттанар. САИ ССРС ФГ
    Кинилэр быһа охсон ааһыахтаах сирдэрэ, хотуттан соҕуруу диэки субуччу тардыллыбыт булгунньахтар силбиһэ барар арҕастара, Деркул өрүс уонна кини салаата Камышня үрэх дьирбиилэрэ этилэр. А. Фадеев (тылб.)
  4. даҕ. суолт. Киһи хараҕар тута быраҕыллар уһун синньигэс дьураалаах. Вытянутый узкой полосой, линией, резко выделяющейся на фоне чего-л.
    Күн киирээри, арҕаа тыа баһын курдаан турар хара дьирбии былыт кэтэҕэр саһан, былыт үөһээ чэчэгэйинэн быган көрдө. Дьүөгэ Ааныстыырап
    Лена мааны кыргыттара - Эһиэхэйдьит долгуттар - Таастаах дьирбии биэрэккэ Тахсан саһан хаалаллар. Т. Сметанин

Еще переводы:

кыыллан

кыыллан (Якутский → Якутский)

туохт. Кыыллаах буол. Быть населенным зверем
Кууку куруҥ тыаларбыт Курбуу-дьирбии мастанан Саһыл, саарба кыылланан, …… Эҥээриһэн бардылар. С. Зверев

кыынньар

кыынньар (Якутский → Якутский)

кыый диэнтэн дьаһ
туһ. Мааһа, ыл чаайгын кыынньара тарт. Күндэ
Сөрүүн тыал өрүс ньуурун имэрийэн, дьирбии долгуну кыынньарар. Н. Габышев

дыргылын

дыргылын (Якутский → Якутский)

көр дыргый
Биһиги иннибитигэр үрүҥ эттээх туоска хара ситим дыргыллан сытарыныы, тунал маҥан эйгэҕэ хара дьирбии буолан, уу харааран көһүннэ. С. Тумат
Арамаат сытынан дыргыллар Ньургуһун, таҥара кийиитэ. М. Ефимов

дьогдьороот

дьогдьороот (Якутский → Якутский)

аат. Үрэхтэр икки ардыларынааҕы мастаах хаттыгас, мэҥэһик үрдэллэрдээх дьирбии сир. Лесистая бугристая горная возвышенность, служащая водоразделом двух рек. Хаамарга олус ыарахан, биир үрдүк дьогдьорооту нэһиилэ дабайан тахсан баран сынньана олоробун. Я. Семенов. Тэҥн. дьогдьоот II

сылам

сылам (Якутский → Якутский)

аат. Сылаанньыта ититэр, угуттуур туох эмэ сылааһа. Тепло, которое согревает кого-что-л.
Былыт аастаҕына, сайыҥҥы күн уота туундараны бүтүннүүтүн биирдэ сырдык сыламынан кууһарын курдук, Кирилл олоҕун Нариччаан угуттаабыта. Н. Габышев
Дьиэҕэ киирэн мин иттиэм Күөдьүппүт көмүлүөкпэр, Уонна нуктуу нухарыйыам Уотум сылаас сыламар. С. Данилов
Унаар күн сыламыгар Уу дьирбии долгунугар Өрө көтө оонньууллар Үрүҥ көмүс балыктар. Т. Сметанин
ср. чув. чулам ‘огонь’

үөрдүү

үөрдүү (Якутский → Якутский)

сыһ. Үөр курдук, үөрүнэн. Стадом, стаей, табуном (собираться)
Халыҥ хаардаах сыһыы устун Хатан дьыбар хам тутар, Түмсүҥ бары, үөрдүү мустуҥ, Чөрбөйөөнө доҕоттор. И. Эртюков
Арай үөрүү-көтүү үрүҥ кубалара өрүһүм үрдүнэн үөрдүү көттөхтөрүнэ, …… [өрүстэрбит] мичил дьирбии долгуннарынан мичээрдээн ылаллар. Т. Сметанин

суураххай

суураххай (Якутский → Якутский)

  1. көр сууралхай. Сииктэлээх, талахтаах Күөх дьирбии аппанан, Суураххай кумахтаах Сүүс курдук саалынан Таба кыыл ааһара, Туйаҕа тыаһыыра. С. Васильев
    Арҕаа уонна хоту халдьаайыларыгар суулла турар суураххай буордаах эмпэлэрдээх. И. Сосин
    Суккуллар уулаах, Суураххай кумахтаах, Сууллар эниэлээх, Соһо чуоҕур хайалардаах, Суостуганнаах Суола эбэ хотунуом. Н. Степанов
  2. көсп. Дьүдьэх, ииммит-хаппыт көрүҥнээх. Худой, болезненного вида
    — Оҕом ити тоҕо суураххайа бэрдэй? Астаах-таҥастаах, баай ахан ыал оҕото эбээт! А. Сыромятникова
эмньигир

эмньигир (Якутский → Якутский)

туохт. Төлөһүйэ улаат, бөдөҥ төрөлкөй көрүҥнэн (киһисүөһү туһунан). Становиться крупнее, упитаннее, прибавлять в весе, окрепнуть
Эгэй-угуй эрэ дуу! Дьэһиэй эбэ хотун Дьирбии-курбуу тыатыгар Элэйбэккэ эмньигирбит Икки саастаах Искэл үүс Эҥкилэ суох түүтэ Чүөччэрдээх төбөлөөх. С. Зверев
Сотору ынахтарбыт улам өрүттэн, ыанньыйан кэллилэр. Оттон төрүөх биллэ-көстө төлөһүйэн, эмньигирэн истэ. И. Данилов
Саина үлэтигэр тахсыбыта уонна сотору чэгиэннирэн хаалла. Амньыраабыт бэйэтэ кииллийдэ, эмньигирдэ. И. Данилов

дьиппинит

дьиппинит (Якутский → Якутский)

дьиппиний диэнтэн дьаһ
туһ. Массыына! Кини бэйэлээх, буор хайалары суулларыта анньыталаан, киэҥ далаҕай ытыһынан күрүлэччи күрдьэн киллэртээн, суолу сабыта быраҕаттыыр, дьиппинитэ тэпсимэхтиир. Амма Аччыгыйа
Сүүһүн дьирбиилэригэр көлөһүнэ өтүөр диэри кыһаллан, хас биирдии тылын дьиппинитэн аахта. Софр. Данилов
[Ефрейтор:] Күн аайы [ыстааным курун] сыҕарытан дьиппинитэбин да, иһим эбии хапсыйан иһэр. В. Протодьяконов

айхаллаа

айхаллаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. үрд. Үрдүк айыылартан дьолу-соргуну көрдөһөн алҕаа (үксүгэр тугунан эрэ айах тутан). Благословлять, призывая светлые духи, прося у них счастье и благополучие (при этом преподнося дары, угощение)
[Күн Толомон Ньургустай:] Кэнэҕэһин кэнэҕэс, эргийэн кэлэр күммэр уол оҕонон уруйдаарыҥ, кыыс оҕонон айхаллаарыҥ! ПЭК ОНЛЯ III
Талахтаах чабычахха Араҕас илгэ диэн Арыы оҥорон Айхаллыы олоробут. Саха нар. ыр. II
Сабыйа Баай хотуну Аас-хара тэллэҕин арыйа баттаан олорто, Айах үрдүттэн айхаллыыр Аҕыс дьэрэлик бэйэлээх [Ымыйаҕа арыы кутта]. П. Ойуунускай
2. поэт. Үөрэн-көтөн хайҕаа, албан аатын арбаа, үрдүк үөрүүлээхтик туой, хоһуй, ыллаа. Торжественно приветствовать, воспевать, прославлять; восхвалять, славословить
Нуучча норуотун хорсун быһыытын айхаллыыр улууканнаах патриотическай эпопеянан «Сэрии уонна эйэ» диэн роман буолар. Софр. Данилов
Улуу Лена күн сирин буойуннарын айхаллаан, көмүс долгуннарынан күллэрэстиир, мичил-дьирбии долгуннарынан мичээрдиир. Т. Сметанин
Улуу куорат биир дэхси ньиргиэрэ, Үүммүт күнү айхаллыыр өрөгөйдөөх ырыата Сири сиигинэн эҥсиллэ дуорайар. А. Бэрияк