сыһ. Кэтирээн, үллэн көстөр гына, үллэччи (тугу эрэ туруор, олорт). ☉ Так, чтобы было раскидисто, широко (напр., посадить что-л.)
[Олоҥхо бухатыыра] баай тиит бастыҥ үөрэҕэһин быһыта сынньан ылан байбаччы олордон кэбиспит курдук барылы быччыҥнаах. Саха фольк. [Кыладыкы] Сырдык аҕай киинигэр, Сылам далбар быарыгар Балтархай сэргэбитин Байбаччы олордон биэрбит Баалтааны уустара Баар сурахтаахтара. П. Ойуунускай

ийэ диэнтэн атаах. (үксүн поэзияҕа тут-лар)
Билигин бу кындал сылам күөх ньууругар Мин таптыыр ийэкэм буора бу тураахтыыр. П. Ойуунускай
Ыыт миигин, доҕоруом, Күөх тыаҕа күн түстэ, Үлэттэн тиийэрбин Ийэкэм кэтэстэ. П. Тобуруокап
Улуу Лена ийэкэм Уу суһуох долгуннарын Оргууй аҕай намылытан Уу чуумпу уста сытар. Т. Сметанин
Иҥэнсүтэн сытаммын, Икки сыл бигэнэммин, Иринньэҕирэн иитиллибиппин Ийэкэбин эрэйдээбиппин. Н. Тарабукин (тылб.)

туохт. Ойуун курдук кыыр, кутур, көрүүлэн. ☉ Шаманить, камлать
Сукка сүөһүтэ өлөн-охтон баранаары гыммытыгар, ойууннаан, кулун тутар ый саҕана сылам итиини түһэрэн, өҥ дьылы эргитэн кээспит. Саха сэһ. II
Сөдүөркэ этэн баран төлөрүппэт, саанан баран хаалларбат, аны ойууннаан аһаан-таҥнан олорбута уурайар. Болот Боотур
Оҕонньор ойууннуурун быраҕан, мас кэрдэн айаҕын ииттэ сылдьара. ИН ХБ

I
салын I диэнтэн хай. аата. Ыар үлэттэн саллыы. Эһэҕэ киирэртэн саллыы
□ Куппут чэй минньигэс сылааһа, Кулуһун дьиктилээх сылама Саллыыгын, сылааҕын үүрэн, Саҥа күүс, саҥа көх угуоҕа. Күннүк Уурастыырап
II
салын II диэнтэн хай. аата. Уокка сыаны саллыы
III
көр саллыылаах
Киирэн-тахсан, саҥаран-иҥэрэн, барахсан эрэдээксийэ уолаттара, дьэ, саллыы дьон этилэр. ВВ ТТ

даҕ., фольк. Киэҥ-куоҥ, дэхси-нэлэмэн ньуурдаах. ☉ Просторный, широкий, гладкий
Ол уҥуоргутун одуулаатахха Уу харахтаах кыайан көрбөт Уйаар-куйаар урсуннанан Сирдиин-халлаанныын Силбэһэргэ дылы буолбут. С. Зверев
Уйаар-куйаар толоонноох Орто туруу дойдубут Сылам далбар быарыттан Тэйэн-тэбэн биэриэххэ. П. Ойуунускай

даҕ., поэт.
1. Нарын-намчы, намыын, истиҥ-иһирэх. ☉ П р и я тный, нежный, спокойный
Хаһан эрэ эмиэ мин Хатыҥ сөрүүн күлүгэр Манньыйаммын истэрим Маннык намыл ырыаны. Л. Попов
Көрөбүн, [ыччаттар] сирэйдэригэр-харахтарыгар намыл үөрүү, дьол сылама охсуллубукка дылы. Л. Габышев
2. Бытааннык, чэпчэкитик тэлээрэн түһэр, көп, сымнаҕас (хаар түһэрин туһунан). ☉ Мягкий, редкий, тихо падающий, пушистый (о снеге)
Халлаан хатаан хачыгыратта, силлиэрэн силбиэт э н н э намыл хаарын ыһан барда. И. Данилов
Халлаан түһэр намыл хаара Нуолур түүгэ кубулуйбат. Айталын

даҕ. Киһи-сүөһү ис сүрэҕиттэн сөбүлээн тардыһар, көнө, дэхси ньуурдаах (үксүн хонуу, алаас, хотоол сир туһунан этэргэ тут-лар). ☉ Манящий, притягательный (обычно о широком поле, аласе, долине с ровной поверхностью)
Таастаах хайа хаххалаах, Таалар хонуу олбохтоох Улуу хочом көҕөрдө, Унаар-тунаар долгуйда. П. Ойуунускай
Бу баар таалар чуумпу алааһым, Оо! Күөх отугар күөлэһийэр буоларым. Л. Попов
Маннык далбар таалар хонуу, Маннык сылам сырдык сыһыы, Маннык оһуор-ойуу кырдал, Маннык оонньуу-күлэ сылдьар Хайдах ама умнуллуоҕай? Хайдах өйтөн сотуллуоҕай? П. Тобуруокап

I
аат. Сатаныы, үчүгэй буолуу, дьол тосхойуута. ☉ Удачливость, везение
Олох — халбас харата, Булка табыллыы кэриэтэ. М. Тимофеев
Олордум кыһын уот сыламар, Дьон тэҥэ ытыырым, күлэрим Табыллыы туһаайбыт чааһыгар Киэбирэр диэннэрин билбэтим. К. Кулиев (тылб.)
II
аат. Туохха эмэ таптарыы (хол., буулдьаҕа, туох эмэ быраҕыллан, кыырайан кэлиитигэр). ☉ Попадание чего-л. в кого-что-л. (напр., пули, брошенного камня, мяча)
Өстөөх буулдьатыттан табыллыы ыарыытын билбит сүрэхтэр бэйэ-бэйэлэрин аһыныстахтара. С. Окоёмов

1. даҕ., поэт. Ыраахтан эбэтэр туох эмэ иһиттэн сыдьаайар, кылайар. ☉ Сияющий, сверкающий, светящийся издалека или сквозь что-л. Инники сайдыы …… Ибир да хардыы, Кылам да сырдык, Кылах да кырдьык Өлөр өстөөҕө. Күннүк Уурастыырап
   Кутаа күлүн анныгар Кылам уоттаах чох хаалар. Эмэхсийэр да сааскар Эстибиттии сананымаар. Айталын
   Курулас ардах кут да кут. Кылам уот көстүбэт тулабар. «ХС»
2. аат суолт., поэт. Чаҕыл, сыдьаай, күлүм (туох эмэ олус үчүгэйин, сырдыгын туһунан). ☉ Блеск, сияние, сверкание (о чем-л. прекрасном, светлом)
   Тэбиэн саҕа хараҥа, ынырык санаатааҕар Ылыаҕым түөн да саҕа сырдык санаа кыламын. С. Тарасов
   Истиҥ мичээр кыламыгар, Ыраас сүрэх сыламыгар Ымсыыра сылдьаммын мин Эйигин көрсө түспүтүм. М. Тимофеев

туохт.
1. Суоскунан билин, хаарый, улаханнык итит (уоту, туох эмэ итиини этэргэ). ☉ Обдавать теплом, жаром, греть, обогревать, жечь (о чём-л. горячем)
Ити күл угуту Таҕайар кэриэтэ, Көхсүбэр күн уотун Сылама суоһаата. Баал Хабырыыс
Кустуров итиинэн суоһуур билиитэ оһох диэки хаамта. Н. Габышев
Күн халлаан оройуттан кутаа уотунан суоһуур. Тумарча
2. Буолаары гын, тирээ, чугаһаа (туох эмэ кутталлааҕы этэргэ). ☉ Угрожать, надвигаться, нависать (о предстоящей опасности)
Кыһынын тоҥуулаан ол дойду кэмчи маһын бараабыттара. Хоргуйан өлүү суоһаабыта. Далан
Өстөөх биһиги ытык сирдэрбитигэр киирдэр киирэн иһэрэ, Москваҕа суоһаабыта. Н. Кондаков
Ырбыт, күүһэ-уоҕа эстибит кыыл куттал суоһаатаҕына ханна куотаахтыай?! И. Федосеев
ср. алт. сууза, ДТС сувса, кирг. сууса ‘хотеть пить, испытывать жажду’