см. дьыбардан =.

сов. 1. (похолодать) тымный, дьыбардан; 2. (о человеке) чэбдигир, тубус.

сов. 1. что (дать подмёрзнуть) тоҥоро түс, бөһүт; 2. безл. тымный, дьыбардан; сегодня утром подморозило бүгүн сарсыарда тымныйда.

несов. 1. (становиться прохладней) тымный, дьыбардан; ветер свежеет тыал тымныйан иһэр; вечером у моря свежеет киэһэ муора кытыытыгар тымныйар ; 2. (становиться румянее, здоровее) чэбдигир, тубус.

туохт. Тыаллаах буол, тыалыр. ☉ Становиться ветреной (о погоде), начинаться, подниматься (о ветре)
Тыал турда, Тымныы буолла, Чыгдааннаах тыалланна, Чыҥкынас дьыбарданна. П. Ойуунускай

несов. 1. что (замораживать) тоҥор; морозить яблоки яблоконы тоҥор; 2. ко- * *го-что, разг. (уничтожать) үлүт, тоҥор; *морозить тараканов таракааны тоҥор; 3. *безл. (о погоде) тымный, дьыбардан; сегодня морозит бүгүн тымныйбыт.

сыһ. Балачча улаханнык, киһи хараҕар быраҕыллар, биллэр, кулгааҕар иһиллэр гына. ☉ Заметно, ощутимо
Төбөтүн хоҥкуччу түһэрэн икки өттүнэн биллэрдик иҥнэҥнээн ылла. «ХС»
Бу дойдуга кэлин сылларга тайах биллэрдик элбээтэ. С. Никифоров
Дуораан биллэрдик, кэтэҕэриин оһох кэннин диэкилэринэн иҥэрсийбэхтээн, үлүгүнэйбэхтээн баран, сүтэн хаалла. Н. Заболоцкай
Ол икки ардыгар күһүҥҥүтүйэн, халлаан киэһэ-сарсыарда дьыбарданан, күн биллэрдик кылгаан барда. «ХС»

туохт. Өр көрүллүбэккэхараллыбакка сииккэ ылларан, никсик сыттан. ☉ Издавать запах сырости, стано виться затхлым
Кинилэр [Дьокуускай атыыһыттара] таһаарар табаардара үксүгэр сытыйбыт, атыылыыр астара никсийбит буолар. П. Филиппов
Балаҕана кыһыннары-сайыннары тоҥ туран, киһи кута-сүрэ тохтуо суох, дьыбардаммыт, сыттыын-сымардыын никсийбит. У. Нуолур
ср. монг. нэгших, халх. нэгши ‘портиться (о пище)’

I
чыҥкынаа диэнтэн холб. туһ. Чуор куоластар чыҥкынастылар
II
даҕ. Чуор, хатан (куолаһы этэргэ); олус күүстээх (тымныыны этэргэ). ☉ Звонкий, звучный (о голосе); очень сильный, крепкий (о морозе)
Тыал турда, Тымныы буолла, Чыгдааннаах тыалланна, Чыҥкынас дьыбарданна. П. Ойуунускай
Бу оҕус өлбүтүн кэннэ хас да сылга кини айаатыыр сытыы чыҥкынас куолаһа Маайа кулгааҕар хатанан сылдьыбыта. Эрилик Эристиин
Никонор Николаевич таһыттан киирэн иһэн хайы-үйэ тириитэ тиийбэт гына кыыһыран, куолаһа чыҥкынас буолбут. А. Старостин

туохт.
1. Тугу эмэ тымныт, бөһүт. ☉ Охлаждать, замораживать что-л. Чохоону тоҥор.
□ Быары тоҥорон, бытархай гына кырбаан сииллэр. КЕФ СТАҮө
Былыыр-былыр Ээһэй эмээхсин Ынаҕын ыан баран Балаҕан үрдүгэр үүтүн Туос чабычахха Тоҥоро уурбут. П. Ламутскай (тылб.)
2. Күнүһүн сылыйан түүнүн тымный, дьыбардан, хаһыҥнан (күн-дьыл туһунан). ☉ Становиться холодным, морозить по ночам (о погоде — поздней осенью, ранней весной)
Тоҕус күн хачааллаан, Тоҥорбут бу халлаан Дьэ тыынын таһаарда, Дьэҥкэрдэ, ылаарда. Болот Боотур
Күһүн буолан, от-мас хагдарыйан, түүнүн тоҥорон, кыстык кэлэн иһэрэ биллэн барбыта. В. Протодьяконов
Түүн ахсын тоҥорор, күнүһүн хотуттан курас тыал үрэр. В. Титов
3. кэпс. Тымныт, үлүт. ☉ Заморозить, застудить
Бу умайар тымныыга киһини тоҥорон өлөрүүһүлэр. М. Доҕордуурап
Эн миигин хаарга түҥнэри анньан тоҥорбуккун этиэм! П. Ламутскай (тылб.)
4. кэпс. Кыһыҥҥы кэмҥэ дьиэни-уоту оттубакка тымныт, ититимэ (кыстаабат буоллаххына анаан эбэтэр киһиттэн тутулуга суох ханнык эмэ быһыыттан-майгыттан — хол., элэктэриичэстибэ уота баран, оттук бүтэн). ☉ Не подавать тепло, замораживать дом в зимнее время (если не зимовать или из-за каких-л. не зависящих от человека обстоятельств — напр., из-за неисправности электростанции, отсутствия топлива). Ийэм аах салҕааһын дьиэлэрин быйыл тоҥордулар. Аҕыйах сыллааҕыта уот ыстаансыйатын саахала буолан, куорат аҥаарын тоҥоро сыспыттара
5. кэпс., калька. Ханнык эмэ улахан бырайыагы (хол., дьиэ тутуутун) ситэрбэккэ тохтот, боҕон кэбис. ☉ Оставлять незавершённым какой-л. крупный проект, строительство, замораживать. Элбэх этээстээх олорор дьиэ тутуутун үбэ көстүбэккэ тоҥордулар
♦ Иһин тоҥор көр ис IV
Итэҕэллээҕиҥ искин тоҥордо. ПЭК СЯЯ
Хата сэрэн, ити биһириир Бииктэриҥ искин тоҥороорой. Суорун Омоллоон