даҕ., кэпс. Сүрэҕи сылаанньытар, манньытар. ☉ Умилительный, приводящий в умиление
Улуу сис киэргэнэн күөх мутукчаларынан таҥныбыт этэ, дыргыабай сытынан уолчаан сүрэҕин дьэгдьитэрэ. М. Доҕордуурап

даҕ. Дьэгдьитэргэ табыгастаах, түргэнник салгылатыллар. ☉ Удобный для проветривания, быстро проветриваемый
Дьааһыла дьиэтэ кураанах, сырдык, үчүгэйдик дьэгдьитиллимтиэ …… уонна …… оттуллар буолуохтаах. БСА КСДь

сыһ. Уот төлөнүн курдук. ☉ Как пламя, подобно пламени
Харах уута — уот. Төлөннүү салыыр ээ уонна дууһаны ыраастытар, көхсү дьэгдьитэр. Амма Аччыгыйа
Төлөннүү өрүтэ түлүннэ Түөскэ үлүскэн үөрүүбүт. Эллэй

ыгылын диэнтэн хай
аата. Тыыным ыгыллыытын Тыал даҕаны дьэгдьиппэтэ. С. Васильев
Киниэхэ [үчүгэй иитиилээх киһиэхэ] атын дьон хараҕар ыһыллыы-тоҕуллуу уонна кыбдьыгырааһын, тыҥааһын, ыгыллыы көстөөччүтэ суох. ПБН КСКТ

туохт., поэт. Кыымна сах, тугу эмэ (хол., өйү-санааны, дууһаны) уһугуннар, сэргэхсит. ☉ Вдохновлять, воодушевлять, окрылять кого-л.
Эн кэрэ кэпсээниҥ …… Санаабын дьэгдьиттэ, Сүрэхпин кыымнаата, Сүргэбин көтөхтө. Суорун Омоллоон
Саамал чэбдик сааскы салгын Санааларбын кыымнаата. Чэчир-68

сууй 1 диэнтэн төхт
көрүҥ. Дьиэбин харбаан, ыраастаан Дьэгдьитэн кэбистим, Иһиттэрбин сууйталаан Ирээт-ирээт кэккэлэттим. Т. Сметанин
Көрбөтүҥ дуо, [хамыһаар ойоҕо] сууйбут таҥаһын ыйаан хотолуппутун. Хосторун эмиэ сууйталаабыт. Дьүөгэ Ааныстыырап

уолдьаа диэнтэн дьаһ
туһ. Хотун эдьиийим! Дьылҕа кылааннааххына Ньымааттаа миэхэ, Көп кылааннааххына Көрүһүннэр миэхэ, Сонор сорсуннааххына Уолдьат миэхэ. Саха нар. ыр. II
Улаан биэбит уйгута Утаппыты уолдьаттын, Кэрэ биэбит кэһиитэ Кэҥсэйбити дьэгдьиттин. Күннүк Уурастыырап

сов. 1. что чэбдигирт, сөрүүкэт, саҥарт; гроза освежила воздух этиҥнээх ардах салгыны чэбдигиртэ; освежить краски на портрете мэтириэт кырааскатын саҥардан биэр; 2. кого-что (восстановить силы) чэбдигирт, дьэгдьит, сэргэхсит; отдых освежил его кинини сынньалаҥ чэбдигирпит, кини сынньанан чэбдигирбит; 3. что (в памяти) саҥарт; освежить свой знания бэйэҥбилиигин саҥарт.

туохт.
1. Салгыны чэбдигирт, дьэгдьит (этиҥнээх ардах, күөх от-мас туһунан). ☉ Сделать чистым, свежим, освежить (напр., о грозе)
Тэлгэһэни көҕөрдүү доруобуйаҕа улахан туһалаах, биллэрин курдук, күөх отмас салгыны дьэгдьитэр, ырааһырдар. Дьиэ к.
2. Эмтээх оттору туһанан кими, тугу эмэ дьаҥтан-дьаһахтан, дьиэҕин-уоккун куһаҕан дьайтан харыстаа. ☉ Оградить, защитить, очистить свой дом и домочадцев от болезней, хвори и другой нечисти (обычно при помощи различных трав)
Өбүгэлэрбит кытыаны аһы-үөлү хаһаанарга, иһити-хомуоһу ырааһырдарга, ыарыыттан, дьаҥтан дьаһахтан харыстанарга, дьиэни-уоту ырааһырдарга туһаналлара. ПАЕ ЭАБ
3. көсп. Өйгүн-санааҕын дьайҕарт, үтүөҕэ-кэрэҕэ туһулаа. ☉ Освежить, прояснить (напр., знания, мысли)
Ити курдук биир-биир аттаран иккиэн санааларын сыымайдаан, ырааһырдан, чочуйан баран, биир түмүккэ кэллилэр. В. Яковлев
Маннык хоһоон киһи иэйиитин үрдэтэр, санаатын ырааһырдар, үтүөнү-сырдыгы айарга көҕүтэр. ЭСЭ
4. көсп. Кими эмэ буруйтан-сэмэттэн босхолоо, кырдьыгын буллар. ☉ Оправдать, реабилитировать кого-л.
Мин наһаа үөрдүм. Иванов Мирону, Гаврильев Макары эмиэ ырааһырдыбыттар. Б. Павлов. Бары буруйу барытын Варяҕа түһэрбитигэр, кыыһа барытын чиэһинэйдик кэпсээн биэрэн, Айтаны ырааһырдан таһаарбыттара. Сэмсэ

Даҕааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, ты-, тыы- диэн саҕаланар олохторго сыстар: тыбыс-тымныы, тыбыстыыннаах. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся на ты-, тыы-: тыбыс-тымныы ‘очень холодный’, тыбыс-тыыннаах ‘живёхонький’
[Өксүүнньэ] нэһиилэ уһуктан били тыбыс-тымныы баҕа оҕото чыраахтыы сылдьарын хаһыытыы түһээт, киэр элиттэ. Күндэ
Мин өрүскэ таҥнары түһэ сытан, тыбыс-тымныы ууну уулуубун. Т. Сметанин
Тоҥ, тыбыс-тымныы хаар сүрэҕин-быарын дьэгдьитэргэ дылы гыммыта. А. Сыромятникова