Якутские буквы:

Якутский → Якутский

дьэргэлдьит

  1. дьэргэлдьий диэнтэн дьаһ. туһ. Дьэрэкээн ойуу курдук Дьэргэлдьитэн түстэҕинэ. П. Ойуунускай
    Дьэргиэйэп дьону кэриччи көрбөхтөөн дьэргэлдьиттэ. Амма Аччыгыйа
    Чэ көтүҥ, чэ ойуҥ, Дьэргэлдьитэ тэйэн биэриҥ! Л. Попов
  2. Тула өттүҥ барыта элэгэлдьийэ, элэҥнии олорор курдук түргэнник айаннаа. ☉ Ехать так быстро, чтобы все вокруг мелькало, менялось, проноситься
    Аан күдэриги аргыс оҥостон, Кыскыйар тыалы кымньыы гынан …… Табалаах киһи кэллэ дьэргэлдьитэн. Р. Баҕатаайыскай
    Дьэргэлдьитэн айан да айан! Нэлэһийэн истиэп да истиэп! И. Федосеев
    Дьэргэлдьийэр, мэҥилдьитэр Дьигискэннээх айаннаахпын. «Чолбон»
  3. Түргэнник, чуолкайдык, тэтимин ыһыктыбакка, өрө күүрүүлээхтик эт, саҥар. ☉ Говорить легко и быстро, энергично, вдохновенно
    [Оскуола оҕото:] Дьэ, Дьэллиикэп Дьэкиим обургу, кини киһи дьэргэлдьитэн эппэхтиирэ буолуо. П. Ойуунускай. Алгысчыт уот иччитин алҕаан, эриэ-дэхси этэн дьэргэлдьитэн киирэн барар. Саха сэһ
    1977
    Түһүлгэ төрүттэннэр эрэ, күҥҥэ үс тылы саҥарара дуу, суоҕа дуу диир киһилэрэ иэйэн, имэҥирэн, этэн дьэргэлдьитэн барыа. «Кыым»

Якутский → Русский

дьэргэлдьит=

побуд. от дьэргэлдьий =; көрөн дьэргэлдьит = смотреть, быстро перебегая глазами (с предмета на предмет); бросать быстрые взгляды.

Еще переводы:

үллэҥнэтии

үллэҥнэтии (Якутский → Якутский)

үллэҥнэт диэнтэн хай
аата. Дэриэбинэҕэ кэпсээн-ипсээн үллэҥнэтии сүрдээх этэ. М. Наумов. Күппээллэтэр Кээрэкээн Кимиэхэ эрэ киһиргээн, Көрөн-истэн дьэргэлдьитии, Кэпсээн-ипсээн үллэҥнэтии. ДГИ СС

кулдьурҕат

кулдьурҕат (Якутский → Якутский)

туохт. Соччо чуолкайа суох эрээри түргэнник, лабырҕаччы эт. ☉ Говорить быстро, речитативом, не очень ясно, невнятно
Эмис Түмэппий курдук этэн дьэргэлдьиттэхпинэ, Куһаҕана буоллаҕына Куохайаан оҕонньор курдук Кулдьурҕатан киирдэхпинэ. П. Ойуунускай

дьэрэкээннээ

дьэрэкээннээ (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Эгэлгэ, сиэдэрэй өҥнөө, ойуулаа, симээ. ☉ Украшать, разукрашивать разноцветно, ярко
Халымаҕа дьахталлар Нарын, уус тарбахтаахтар. Дьэрэкээннээн, чуорааннаан Ньэлэкэни тигэллэр. С. Данилов
Айаан үрэх сүүрүгүнүүн Аргыстаһан саас иһэр. …Томуйах туйаҕынан Кырдалы дьэрэкээнниир. И. Гоголев
Мин оҥордум дьикти араас Букет бэрдин дьэрэкээннээн. Н. Босиков
△ Уустукураннык, сиэдэрэйдик хоһуй, ойуулаа. ☉ Воспевать кого-что-л. изощренно, искусно, вычурно
[Олоҥхону] Кылачыысап курдук Кытардахха, Дьэрэкээннээн эттэххэ, Дьэргэлдьитэн истэххэ. П. Ойуунускай
Дьэһиэй эмээхсинэ эбэкэйим Дьэрэкээннээн тэнитэн туойарыныы …… Ойуулаах тойукпун симээтэхпинэ. С. Зверев
[Хомоҕой тылым] Ойуулаама, дьэрэкээннээмэ, Онно суоҕу ончу нэмнээмэ. С. Васильев

саймаарый

саймаарый (Якутский → Якутский)

туохт.
1.
сай- маар 1 диэн курдук. Кыыһахайдыыр халлаан Кыһылыктыыр өҥө, Сааскылыыра кэмим Саймаарыйар күөҕэ Көстүтэлээн ааһар, Күлүмүрдээн ылар. П. Тобуруокап. Сайаҕас салгын Саймаарыйа илгийэр. И. Данилов
[Бухатыыр атын] Сайыҥҥы күн Саабылаан батас биитин курдук Саймаарыйан тахсар Саргылаах алын кырыытын диэки Салайа баттаан кэбистэ. П. Ядрихинскай
2. Наҕыллык талбаарыйан уһун, сүүрт, хамсаа (хол., өрүһү, үрэҕи, былыты этэргэ). ☉ Двигаться, плыть, течь плавно, тихо, спокойно (напр., о реке, речке, облаках)
Арҕаа күн киирэн кытарымтыйар, хоту үрүҥ былыт саймаарыйан устар, илин халлаан тэстиэх курдук ыраас. Н. Габышев
Чычаас үрэх сүрэҕэлдьээбиттии устан саймаарыйар. А. Фёдоров
△ Оннук наҕыллык, намылхайдык эҥээрийэн иһилин (хол., киһи саҥатын, ырыаны этэргэ). ☉ Разноситься спокойным, плавным напевом (напр., о голосе, песне)
Сахам сирин туһунан Саймаарыйа тарҕыыллар Элбэх омук тылынан Эҥин дьикти ырыалар. М. Ефимов
Чиэнди куолаһа ыраастык, истиҥник саймаарыйда. С. Дадаскинов
△ Наҕыллык наскылдьый. ☉ Ходить, идти плавной походкой
Настайа барахсан, дьиэттэн оргууй аҕай саймаарыйа хааман тахсан, сэргэ аттыгар, …… уһуун-уһун суһуоҕун тараанан намылыта олороро үчүгэй да буоллаҕа. П. Аввакумов
Арай үлэ бүттэҕинэ, Наҕылыгар түстэҕинэ Хаамар аргыый саймаарыйа Почта таһар Маарыйа. Чэчир-72
3. Чуумпуга бигэнэн киэҥник тэнийэн көһүн. ☉ Простираться, тянуться вдаль и вширь, будучи охваченным тишиной и покоем (о долине, тайге)
Саргылаах саҥа күнэ үүнэрин көһүтэн, Саймаарыйа сытта улуу Туймаадам. М. Ефимов
Чэ, көтүҥ, чэ, ойуҥ, Дьэргэлдьитэ тэйэн биэриҥ! Сайаҕастай салгыннардаах Сайылыкпыт саймаарыйда. Л. Попов
Тула ап-араҕас, уоһах саһархай тайҕа саймаарыйар. Н. Габышев
4. кэпс. Туох эмэ күүстээх иэйиигэ баһыйтаран, туймаарый, булкулун (киһи санаатын, өйүн туһунан). ☉ Утратить ощущение реальности от внезапно нахлынувших чувств
[Кыыс тапталын санаан уонна дойдулуур үөрүүтүттэн] Уол санаата саймаарыйда, Уон аҥыы алаарыйда. С. Васильев
Мин ичигэскэ, сырдыкка бу ойуурга тахсан саймаарыйан хаалбыт профессор диэки көрөн кэбистим. Н. Габышев