Якутские буквы:

Якутский → Якутский

үллэҥнэтии

үллэҥнэт диэнтэн хай
аата. Дэриэбинэҕэ кэпсээн-ипсээн үллэҥнэтии сүрдээх этэ. М. Наумов. Күппээллэтэр Кээрэкээн Кимиэхэ эрэ киһиргээн, Көрөн-истэн дьэргэлдьитии, Кэпсээн-ипсээн үллэҥнэтии. ДГИ СС

үллэҥнэт

  1. үллэҥнээ диэнтэн дьаһ. туһ. Дьэ, хотуой, Эппит тылбын умуннаргын эрэ Эккиттэн-хааҥҥыттан иэстиэм буолуо. Үрүҥ үөнү Үллэҥнэтэ оонньуом, Баҕа бөҕөнү Бахчаҥната көтүтүөм. П. Ойуунускай
    Балаҕан ыйын саҥатыгар кыстык хаар түһэн үллэҥнэтэн барда. П. Филиппов
    Тырамбаай долгуну үллэҥнэтэн кытылга хоруйа анньан таҕыста. Т. Нутчина
  2. Туох эмэ олус элбэҕи, хойууну (хол., оту) өрө сахсаҥнат, бураллаҥнат. ☉ Ворошить, трясти, теребить большую массу чего-л. рыхлого, пушистого
    Бэһиэлэйэп дьиэтин анныгар дьон от кэбиһэн үллэҥнэтэн эрэллэр эбит. Амма Аччыгыйа
    Дудников атыыһыт бирикээсчигинээн иккиэ буолан, харчыларын ааҕан үллэҥнэппиттэрэ. Н. Якутскай
    Ийэлээх аҕата оҕолорун үөрэ-көтө көрүстүлэр, түүлээҕин хостоон үллэҥнэттилэр. «Чолбон»
  3. көсп. Олус омуннуран, ыһа-тоҕо кэпсээ. ☉ Говорить о чём-л., приукрашивая, преувеличивая, с пылом, с жаром, азартно
    Холкуостаах уолаттар Иэттээнэп ити быһылааннарын икки-үс төгүл эбэ-эбэ кэпсээн үллэҥнэтэллэрэ. В. Титов
    [Эр дьон] түмүстэхпитинэ, үллэҥнэтэн түһэн сэһэннээх-ыаһахтаах дьоммут ээ. Э. Соколов
    Биһиги туспутунан бука, кэпсээн бөҕөнү үллэҥнэтэр киһи буолуо. М. Доҕордуурап
  4. көсп., кэпс. Элбэх харчыны, үбү ааҕыс, элбэх харчыга, үпкэ тигис (омуннаан этии дэгэттээх). ☉ Заполучить большие деньги, выручить большой доход (с оттенком преувеличения)
    Дьэ, биһиги хайаатар даҕаны куһаҕан тыын буолан, Бырдаахап баайын үллэҥнэтэрбит буолуо. Н. Неустроев
    Ньиэп, гаас курдук үрдэ суох үбү үллэҥнэтэр сиртэн хостонор баайдары кинилэр бас билэллэр. Е. Неймохов
    Дохуот бөҕөнү үллэстэн үллэҥнэтэн бардылар. М. Доҕордуурап

Якутский → Русский

үллэҥнэт=

1) вздувать, приподымать; таҥаһы үллэҥнэтимэ, быылы көтүтүмэ не тряси одежду, не подымай пыли; 2) перен. рассказывать о чём-л. с жаром, экспрессивно.

Еще переводы:

сөксөҥнөт

сөксөҥнөт (Якутский → Якутский)

туохт. Туох эмэ көпсөркөйү, чэпчэкини (холобур, оту, муоҕу) үллэҥнэт, бурҕаҥнат. ☉ Взбивать, ворошить что-л. рыхлое, легковесное, пушистое
«Сөксөҥнөтүмэҥ», — диэн этэр, ааттаһардыы туттар. И. Федосеев

кэпсээ-ипсээ

кэпсээ-ипсээ (Якутский → Якутский)

туохт. Көтөҕүллэн элбэхтик саҥар-иҥэр, кэпсээ. ☉ Говорить, рассказывать много, вдохновенно, с воодушевлением
«Ону барытын көрөнистэн кэлбит киһи курдук кэпсээн-ипсээн эрдэҕин көр!» — Сөдүөччүйэ оҕотун таптыыр хараҕынан одуулаһан, сирэйэ эйэҕэстик сырдыы түстэ. Амма Аччыгыйа
Тайҕаттан тахсааччылар Аҥаар харах ороспуой туһунан кэпсээн-ипсээн үллэҥнэтэн ааһаллар. Н. Якутскай
Петр Михайлович …… араас элбэҕи кэпсээн-ипсээн дьиэлээхтэри бэркэ сэргэҕэлэппитэ. Г. Нынныров

субуулаа

субуулаа (Якутский → Якутский)

туохт. Охсуллубут оту бугуллуурга, кэбиһэргэ бэлэмнээн уһун субурхай гына чөмөхтөө, субуута оҥор. ☉ Собирать, сгребать сено в валки
Дьахталлар, кырдьаҕастар, оҕолор от мунньан, субуу субуулаан күөрэҥнэтэллэрэ. А. Бэрияк
Оҕолор оту субуулаан, онтуларын бугуллаан үллэҥнэтэллэр. «ББ»
Оту хадьымалыгар күн аҥаара сытыаран баран субуулаан кууртахха ордук үчүгэй. САӨБ

харбааччы

харбааччы (Якутский → Якутский)

I
харбаа I диэнтэн х-ччы аата
Биирдии харбааччылаах үс киһи бугуллаан үллэҥнэтэллэр. Р. Кулаковскай
Халлаан сырдыыта, күн кылайыыта Уулусса харбааччы үлэлии тахсар. «ХС»
II
харбаа II диэнтэн х-ччы аата. Маннык экстремальнай усулуобуйаҕа ууга киирэртэн омук харбааччылара аккаастаммыттар. «Саха с.»

ас-үөл

ас-үөл (Якутский → Якутский)

аат.
1. Аһылык араас көрүҥэ. ☉ Пища, еда разного рода
Сэттэ ойуунунан дьүһүйтэрэн улуу тунах саҕана тумул аайы ас-үөл бөҕөнү тардаллар, сылгы өлөрөн, «хаан ыһыах» диэн ыһаллар, кэрэх туруортууллар. Саха фольк. Кулуба аҕалбыт аһа-үөлэ: сылгы иһэ, халыҥ хаһа, улар этэ — остуолга тардыллыбыта. Л. Попов
Лааппыга ас-үөл бөҕөнү атыылаан үллэҥнэтэн эрэллэр. Болот Боотур
«Олоҥхоҕо кэпсэнэрин курдук сыыдам туттуулаах дьоҥҥут», — диэтэ Гаврил Иванович, оҕолор остуолга аһы-үөлү тардалларын көрө-көрө. С. Никифоров
2. Аһылык, аһыыр ас. ☉ Продукты питания
Оччотооҕуга, гражданскай сэрии утаатыгар, куоракка ас-үөл мөлтөҕө эбитэ үһү. Суорун Омоллоон
Ас-үөл ыла барыахтаахпын билэллэр, сүтүктээбэт инилэр. Т. Сметанин

күүркэт

күүркэт (Якутский → Якутский)

туохт. Кыраны даҕаны олус улаатыннар, дарбат. ☉ Представлять что-л. более значимым, важным, чем есть на самом деле, преувеличивать значение чего-л., сгущать краски
Бииргэ үлэлииргэ ыарахан киһи буолуо. Бэйэтэ кыра да соҕуһу наһаа күүркэтэр быһыылаах. Н. Лугинов
Владимир Ильич олоххо даҕаны, ускуустубаҕа даҕаны сымыйанан күүркэтэ, дарбата, киэргэтэ, уустугурда сатыыры олус абааһы көрөрө. Софр. Данилов
△ Кэпсииргэр эбэн-сабан омуннаа, суоҕу да баар оҥор. ☉ Прибавить лишнего, присочинить (в рассказе)
Ордьонумаан ойуун кыырара үчүгэйэ бэрдин иһин, хаста да баран көрбүттээҕим, дьон баҕайылар ону күүркэтэн, оҥорон кэпсээн үллэҥнэтэллэр. И. Гоголев

төһүү

төһүү (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. Туох эмэ ыараханы олуйан өрө көтөҕөргө туттуллар туох эмэ (хол., ураҕас), олуур. ☉ Приспособление (напр., в виде палки) для поднятия тяжести при помощи меньшей силы, рычаг
    Бүүчээн төһүүтүгэр дылы (өс ном.). Умайан күүдэпчилэнэр бэрэбинэлэри эр бэртэрэ дьон төһүүнэн күөлгэ үҥкүрүтэн киллэрдилэр. Амма Аччыгыйа
    Баай хара тыа туллар тутааҕын курдук логлоһон олорбут баараҕай төҥүргэстэри төһүүнэн өрүтэ түөһэн үллэҥнэттилэр. М. Доҕордуурап
    Араас үлэни чэпчэтэргэ уонна түргэтэтэргэ, ордук улахан ыарахаттары көтөҕөргө уонна сыҕарытарга дьоннор булуогу, төһүүнү, харчаакыны былыр-былыргыттан тутталлара. ПАВ Ф-7
  3. көсп. Кими, тугу эмэ туохха эмэ көҕүлүүр, хамсатар, сүрүннүүр күүс. ☉ Сила, содействующая росту, развитию кого-чего-л., движущая сила, двигатель
    Тэрийэр үлэни тупсарыы былааннаах сорудаҕы толорууга быһаччы төһүү буолар. Дьону үөр. Тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатын элбэтиигэ уонна хаачыстыбатын тупсарыыга биригээдэнэн бэдэрээттэһэн үлэлээһин сүрүн төһүүнэн буолла. ФП МХ
    Ходуһа уонна мэччирэҥ сирдэрин үүнүүлэрин үрдэтиигэ биир төһүүнэн сааскы өртөөһүннэри сыл аайы тэрээһиннээхтик ыытыы буолар. ДӨАҮөКТ
  4. даҕ. суолт. Туохха эмэ сүрүн күүс буолар, тугу эмэ сүрүннүүр, тутаах. ☉ Побуждающий, движущий к чему-л., основной, ведущий
    «Хоһооннор, поэмалар» диэн кинигэ …… бэчээттэниэҕиттэн Чаҕылҕан саха литературатын биир төһүү үлэһитин быһыытынан киэҥник биллибитэ. Софр. Данилов
    Аныгы көрдөбүлүнэн бырайыактыыр институт төһүү дьонунан бастыҥ архытыактардар буолуохтаахтар. Н. Лугинов
    Бу дойдуга дьиэ кэргэн экэниэмикэтэ инники сайдыыга төһүү күүс эбит. «Чолбон»
сүк

сүк (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Кими-тугу эмэ көхсүгэр эбэтэр санныгар уур, олорт. ☉ Класть, взваливать, сажать когочто-л. на спину
Икки обургу уол тыаттан мас сүгэн киллэрэн, мастаан чакыйдылар. А. Софронов
Микиитэ, оробуоһа куулун сүкпүтүнэн …… интэринээт дьиэҕэ көтөн түстэ. Амма Аччыгыйа
Балачча тэйиччинэн Салбаныкы Сүөдэр диэн оҕонньор тууну адаарыччы сүгэн, ааһан эрэр эбит. М. Доҕордуурап
△ Тугунан эмэ бүрүлүн. ☉ Быть покрытым чем-л.
Көһөҥө күүгэннэри сүкпүтүнэн хайа хаспаҕын таҥнары ыстаҥалыыр …… көҥүс уута кинилэр быһыттарыгар күүстээх күөнүнэн анньылла түстэ. Амма Аччыгыйа
Харыйалар, бэсчээннэр Хаартан арыый быкпыттар, Саҥа хаары сүгэннэр — Саҥыйахтаах курдуктар. С. Данилов
Эн өллүҥ, үрүҥ күн анныгар Сүүрбэ үс күөх окко үктэнэн, Сүүрбэ үс күһүҥҥү өксүөнү, Кыстык хаар кыыдамын сүгэҥҥин. Күннүк Уурастыырап
2. көсп. Тугу эмэ (хол., айыыны, буруйу, эппиэтинэһи) бэйэҕэр ылын, искэр илдьэ сырыт. ☉ Брать на себя что-л. (напр., грехи, вину, ответственность)
Көмнөхтөөх харыйа саҕа ыар айыыбын мин бэйэм Уҥуоҕа килэрийиэр диэри дьуккуруйбут санныбар Сүгэн иһэбин. И. Гоголев
Туох эмэ тахсан хааллаҕына, эппиэтин да сүгэргэ бэлэм. Н. Заболоцкай
Кини [Өкүүсэ] бу ыар санааны сүгэн олорорун тамыйахтара билбэттэр. Эрилик Эристиин
♦ Ааты сүк — ким-туох эмэ диэн ааттан; тугунан эмэ аатыр. ☉ Получить какое-л. имя, название; славиться чем-л.
Үөлээннээҕиэм, ахтыах эрэ Ааспыт аараан суолбутун: «Саҥа дьон» диэн ааты сүкпүт Сааскы чаҕыл күммүтүн. С. Данилов
Эс, саатар, редколлегия чилиэнин аатын сүгэ сырыт ээ, үлэлээмэ даҕаны. Болот Боотур
Мин сытыы-хотуу киһи аатын сүгэрим буолуо. М. Доҕордуурап. Буор сүк — оттуур, бурдук ыһар сирдэн, бас билэр сирдэ анат. ☉ Получить надел земли, обзавестись собственной землёй
Биһиги ыаллар сир ылаайабыт диэн олус кэтэһэбит. Буор сүкпүт саҕа сананан, сүүрүүнэн сылдьар буоллубут. М. Доҕордуурап. Өрө сүк — 1) элбэх буолан мустан тугу эмэ ыс-тох; алдьат. ☉ Разбрасывать, раскидывать что-л.; разрушать что-л., собравшись толпой
Кини …… уолаттар, кыргыттар балаҕаннарын дуомун өрө сүгэн барыахха айылаах да буоллахтарына дьаҕырыйа түһэри билбэт. А. Сыромятникова
Ити сурахтан соһуйан сулбурута ойон турбут дьон чуут тордоҕу өрө сүгэн кэбиһэ сыстылар. С. Курилов (тылб.); 2) тугу эмэ тыаһынан, сураҕынан толор, бүтүннүүтүн сабардаа. ☉ Наполнить что-л. шумом, слухами
Арба биһиги солооһуммут оройуону өрө сүгэн үллэҥнэтэн эрэр быһыылаах. М. Доҕордуурап
Сүгэ тыаһа лабыргыыра, аар харыйа барчаланан түһэрэ иһийэн турбут ойууру өрө сүгэр. С. Федотов
ср. ДТС йүк ‘поклажа, вьюк, груз’, тат. йөк ‘воз; груз, ноша, вьюк, поклажа’, кум. юк ‘груз, ноша, вьюк’, уйг. жүк ‘вьюк, ноша’