1. көт I диэнтэн төхт. көрүҥ. Курупааскы үөрүнүү, үрүҥ хаар көтүөлүүр. Эллэй
   Көрөбүн: татыйык сардаҥа сырдыгар лабааттан лабааҕа көтүөлүүр. Дьуон Дьаҥылы
   Кинилэр [оҕолор] үрдүлэринэн хап-хара, быыкайкаан, эргэ мээчик көтүөлүүр. ТВ ОСКОСС
2. Өрүтэ ыстаҥалаан бар. ☉ Передвигаться прыжками, прыгать
   Баҕа көтүөлүүр. — [Тимир Чохчордоон] үстүү саһаан сири өрүтэ көтүөлээн, Тоҥ сири тобугун оруутугар дылы Тоҕута түһүтэлээн, Түҥкүл-таҥкыл буолбахтаата. П. Ядрихинскай
   Микиитэ …… маһы сулбу тардан ылан миинэн баран, ыалын диэки өрүтэ көтүөлүү турда. Амма Аччыгыйа
   Өлбүт таба сытар сиригэр кэлэн көрбүттэрэ бөрө иннин диэки көтүөлээн субуруйбут этэ. Н. Заболоцкай
   △ Туох эрэ үрдүнэн ойуолаа. ☉ Перепрыгивать, перескакивать через что-л. Миитэрэй мустубут дьоҥҥо, «омуктарга», бэрдин биллэрэн, үс үүт күрүөнү иннинэн-кэннинэн көтүөлүү оонньообут. Саха сэһ
   1977
   Быаны үрдүнэн көтүөлүү турбут кыыс бүдүрүйэн охто сыста. Амма Аччыгыйа
   Артур биирдии үктэли көтүөлээн бэһис этээскэ этиэх түгэнэ элээрдэн таҕыста. «ХС»
3. көсп. Уохтаахтык, күүстээхтик мөҕүс, өрүтэ бүллүгүрээ (уу туһунан). ☉ Бурно вскипать, пениться, течь (о воде)
   [Көй долгуннаах халаан уута] Күүрэн, мөҕөн дьэргэстэнэн, Күөйэ-хаайа көтүөлээтэ. К. Туйаарыскай
   Ол икки ардыгар бастаан чаанньыга куотта, онтон күөһэ көтүөлээтэ, киһи аны онтукаларын өрүсүһэ барда. Н. Заболоцкай

аат.
1. Дабыдалыгар уонна кутуругун кытыытынан эрэ үрүҥ куорсуннардаах, хара дьүһүннээх, кыһыл хаастаах, бөдөҥ мас көтөрө. ☉ Глухарь
Биирдэ эмэ хара улар тиит төбөтүгэр хатанан тугу эрэ тойоннообут курдук чолойон олороро көстөр. Н. Неустроев
Дьөгүөрдээн өлөрбүт уларын сайбаарыччы туппутунан киирэн кэллэ. Амма Аччыгыйа
Уҥуор ыгым улардар Куллугуруу охсоллор. С. Данилов
2. көсп. Өйүн тута илик мэник-тэник оҕо (үксүгэр аҕыс-уон саастаах оҕо туһунан). ☉ Неразумный, глупый ребёнок, ещё не вошедший в сознательный возраст (обычно от восьми до десяти лет), озорник
Суһуохпун чороччу эринэн, Мэнигилээн дьэргэстэнэн, Оонньоон хоройдонон, Уончабын туолан, Уларбар түһэн сырыттахпына. Өксөкүлээх Өлөксөй
Уоннааҕар улар буолан барбыт. «ХС»
Онон бу сааһы оҕо улар буолар кэмэ дииллэрэ оруннаахха дылы. ЧКС АК
♦ Улар мэйии көр мэйии
[Өрүүнэ оҕонньорун:] Сараһын, сааһырдаҕыҥ аайы аар акаары, улар мэйии буолан иһэҕин. В. Ойуурускай. Улар мэник — мэниктэник, улдьаа (аҕыс-уон саастаах оҕону этэргэ). ☉ Бестолковый, озорной (обычно о ребёнке от восьми до десяти лет)
[Удаҕан — Кулун Куллустуурга:] Уруугун билбэт уһунуҥ тухары улар мэник, төрөөбүт төрүт уруугун миигиттэн түөстэрэҥҥин истиэххин баҕараҕын дуо? ПЭК ОНЛЯ III
Мас, туос ынахтардаах Мааны саас чаҕылынна, Ураҕас уһуу аттаах Улар мэник күнүм үүннэ. Н. Босиков
Улар мэник уолчаан сылдьаммыт ырбаахыбытын туу оҥостон балыктыыр үрэхпитин көрөммүн дууһалыын долгуйдум. «ХС»
◊ Аҥаалык (хара) улар көр аҥаалык
Арай улахан тиит үөһээ өттүн диэки биир аҥаалык хара улар аһыы олорор эбит. Саха фольк. Сүүнэ баҕайы аҥаалык улар саһыл хороонугар киирэн иһэн, баппакка иҥнэн хаалбыт. «ХС». Бэс улара — чакыр улар диэн курдук. Бэс улара Бүлүүгэ Чуона, Улахан уонна Аччыгый Ботуобуйа, Аппайа, Бүлүүчээн уонна Кэмпэндээйи өрүстэр тыаларыгар ордук тэнийбит. Охсор хара улар көр оҕус I. Өйдөөн көрбүппүт, суон тиит лабаатыгар охсор хара улар олорор эбит. Сиэнчэр улар — хараҥа сиэрэйдиҥи, күллүҥү өҥнөөх, хара-сиэрэй тумустаах улар (чакыр улар уонна хара улар булкааһа). ☉ Тёмно-серый или помесный глухарь (гибрид обыкновенного и каменного глухарей)
Сиэнчэр улары атыннык «ыллык тумус» диэн ааттыыллар. Тиит улара көр тиит. Аҕам тиит уларын бултаабыт. Улар (куртуйах) охсор көр оҕус I. Чыычаахтар ыллыыллар, ойуурга улар охсор, ылааҥы күн үөһэттэн тыгар. Г. Нынныров
Тыҥ хатыыта дьыбарга Улар охсоро, улар иэйэрэ Уорааннана дьиэрэһийэр. С. Дадаскинов. Улар охсуута — улардар ууһаары ханыыларын булсар оонньуулара, кэмнэрэ. ☉ Глухариный ток, токование глухаря. Учуонайдар улар охсуутун күһүн эмиэ кэтээн көрбүттэр. Хара улар — көхсө, кутуругун үрдэ маҥаннаах, хара тумустаах кыра улар. ☉ Каменный глухарь
Ас баһаам этэ: мас көтөрө бочугураһыттан хара уларыгар тиийэ, куобах этэ, үөлбүт собо. Күннүк Уурастыырап
Ээ, хара улар илэ бэйэтинэн эбит! Амма Аччыгыйа. Чакыр улар — харатыҥы сиэрэй өҥнөөх, кынаттара кугастыҥы, түөһэ маҥан бээтинэлээх, хабарҕата, куолаҕа от күөҕэ толбонноох, үрүҥ тумустаах улар. ☉ Глухарь обыкновенный, пальник. Чакыр улар кытыан отонунан, уулаах, уҥуохтаах отоннорунан, бэс иннэтинэн, туорааҕынан аһылыктанар. Эрдэҕэс улар — улар тыһыта. ☉ Самка глухаря, глухарка
Кыһыллаай иннигэр эрдэҕэс улар моонньо күөх от быыһыгар күөкэҥнээтэ, уһун токур кутуругун сиргэ соспут. Л. Попов
Биир киһи, сөһүргэстээн олорон, эрдэҕэс улары үргээн бурҕаҥнатар. «ХС»
ср. др.-тюрк., тюрк., монг. улар ‘куропатка; глухарь; тетерев; горная индейка’