туохт.
1. Киһи хараҕар араас өҥүнэн оонньоон эбэтэр ордук чаҕылхай буолан быраҕылын. ☉ Бросаться в глаза пестрой или особенно яркой, светлой окраской
Сабыс-саҥа суллааһын мастан, бөҕө-таҕа, үс үүт остуолба бүтэй дьэргэйэн көһүннэ. В. Протодьяконов
Кылбаа маҥан борокуот устан дьэргэйэн иһэр. Эрчимэн
Чороон, таба, кытыйа ойууламмыттар, ол аннынан сахалыы орнамент дьэргэйбит. П. Аввакумов
Иккис хоһоон …… Дьэргэйбит буочарынан Дьэрэличчи суруллубут. М. Ефимов
Дьэргэйэн таҕыста курдук Дьэрэкээн өҥнөөх кустук. П. Дмитриев
2. Дьиримнээ, дьирибинээ, элэгэлдьий, эргичий. ☉ Зарябить, мелькать (замелькать), кружиться (закружиться), вертеться (завертеться)
Ирим-дьирим дьэргэлгэн Илэ хамсаан дьэргэйдэ. Е. Васильев
Көлөһө тимир эргийэн, Күөрчэх курдук дьэргэйэн, Ситим быаны субуйбут, Сирдир-сирдир охсубут. С. Васильев
Лена өрүс …… таас харгылаах кыараҕас хапчаан устун дьэргэйэ сүүрдэр. И. Данилов
Араас көтөр-сүүрэр саҥата холбоһон, тула барыта дьэргэйэ, куйаара олорор. Н. Заболоцкай
3. Өрүкүй, сэргэх буол. ☉ Приходить в возбужденное состояние, оживляться
Кини куттамматаҕа, хата ыллаан-туойан, дьэ эбии дьэргэйэн испитэ. А. Сыромятникова
Ыттар суолларыгар хат киирэн, омуннурбуттара өссө да ааһа илик быһыынан сиэлэн дьэргэйэн иһэллэр. Н. Заболоцкай
Утуйуох буолбутум Уум көтөн дьэргэйдим. «ХС»
△ сөбүлээб. Суолталааҕы оҥорбокко аҥаардас көрү батыс, мээнэ кэлбар. ☉ Не заниматься ничем полезным, проводить время впустую
Хотуой, Эрдэлиири кытта алыс дьэргэйэн эрэҕин! Бэйиккэй, дьоҥҥор этэн тоскун бэрдэрэрим буолуо! Амма Аччыгыйа
[Таанньа:] Суох-суох. Ханна эрэ ыллыы-туойа дьэргэйэн хаалбыта буолуо. М. Доҕордуурап. Эн бэйэҥ тиийэн куорат эмээхсинэ буолан дьэргэйдэҕиҥ дии. И. Семенов

1. көр дьэҥкир
2. Тимир кытыылаах, сырдык уулаах, сыа балыктаах дьэҥкэ байҕал баар үһү (тааб.: хобордоох, арыы, алаадьы). Үөр-көт, сырдык мичиктэн, мин тапталлаах Сахам сирэ, аҥаат-муҥаат алаастарым, дэбилийэр дьэҥкэ өрүстэрим, дьалкылдьыйар тайҕа тыаларым! Амма Аччыгыйа
   Таас үрэх барахсан уутун дьэҥкэтэ, ырааһа диибин диэн. Н. Заболоцкай
3. көр дьэҥкир
   2
   Дьыбардаах дьэҥкэ сарсыарда хойдубут тымныы салгын кымыстыы уймахтанар. Амма Аччыгыйа
   Сааскы дьэҥкэ Сарсыардаҕа Сайдам хоһоон Сатараата. Күннүк Уурастыырап
   Лоокуут чөкчөҥө саҥата …… күөх дьэҥкэ халлаантан таҥнары кутуллубута. Дьүөгэ Ааныстыырап
4. Сэдэх мастаах-оттоох, сырдаан көстөр, сэндэҥэ. ☉ Редкий, хорошо просматриваемый (о лесе)
   Талах тулата ыраахха диэри дьэҥкэ эбит. Амма Аччыгыйа
   Күн уота дьэҥкэ тииттэр быыстарынан дьэрэличчи тыган турар. Т. Сметанин
   Кини иһирик ойуурга киирбэккэ, наар дьэҥкэ тыаны батыһан истэ. А. Сыромятникова
5. көсп. Мунааҕа суох, чуолкай, ырылыччы көстөн (биллэн) турар, үчүгэйдик өйдөнөр; булкуура суох, ырылхай. ☉ Четкий, ясный, понятный
   «Саҥа ырыалар» …… олоҕу тутууга тус бэйэнэн кыттыы суруйааччы айар үлэтигэр үтүө сабыдыаллааҕын дьэҥкэ туоһута. Софр. Данилов
   Беляев дьэҥкэ, быһаарыылаах этиитэ …… саарбаҕалааһыны суох оҥорбута. В. Протодьяконов
   [Ньукулааскы] үрдүк идеяҕа бэриниилээҕинэн, өйө-санаата дьэҥкэтинэн уратылаах киһи. И. Никифоров
6. көсп. Ыраас, чуолкайдык иһиллэр (саҥа, куолас). ☉ Чистый, хорошо слышимый, внятный (о голосе, речи)
   Тойон хотой обургу …… Ыраас дьэҥкэ куолаһынан Саҥаран чаҥырҕатта. Саха нар. ыр. III
   Ама да, билигин илбис дьиикэй аллараһын, күлүүтүн истэрбит иһин - биһиги да кыыс дьэҥкэ күлүүтүн, олох муусукатын сүүрүгүн истиэхпит, билиэхпит. Т. Сметанин
   Өлөксөй сайаҕас, дьэҥкэ куолаһынан дакылаатын саҕалаата. В. Протодьяконов
   ◊ Дьэҥкэ өлүү эргэр. - киһи иһигэр эбэтэр этигэр уу үөскүүр ыарыыта. ☉ Скопление жидкости в полостях и тканях тела при болезнях сердца, почек и др., водянка
   Боруллуо кырдьан өлөрүгэр этэ дьэҥкэ өлүү буолан хоргуна ууллан үс сыл устатыгар сыххаран сытар. Саха сэһ. I