Якутские буквы:

Якутский → Якутский

дэгэйии

дэгэй 3 диэнтэн хай
аата. Төһө да биирдии сүүр, иккилии дэгэйии түҥэттэр аҕыйах балыктан кулуба өлүүтэ, кинээс өлүүтэ сүүрү өрөһөлүү билгиччи баһыллара. Болот Боотур
Алаас баһылыга Кымаах Байбал, муҥхалаах тойон …… сөбүлүүр дьоннорун иккилии-үстүү хоппо дэгэйиитинэн харгыаттаан, бэйэтин көрүүтүнэн балыгы түҥэтэн киирэн барбыт. А. Бэрияк

дэгэй

туохт.
1. Чэпчэкитик үктэнитэлээн сүүр, хаамп, хамсан. Двигаться, идти, бежать, легко ступая, едва касаясь земли
Сүүрэн дэгэй. Үҥкүүлээн дэгэй. Махсыын тыаһа суох сүүрэн дэгэйэн тиийэн, бөлкөй оту өҥөс гына түспүтэ. Р. Кулаковскай
Отучча сыллааҕыта кини сүүрбэччэлээх, курбуу курдук, дэгэйэ көппүт, киирбит-тахсыбыт ахан кыысчаан этэ. Н. Габышев
Бу алта уон алта саастаах, саха аар кырдьаҕаһа сүрдээх имигэстик, чэпчэкитик хамсанан үҥкүүлээн дэгэйэрин көрөкөрө сүрдээҕин сөҕөрбүт. «ХС»
2. Кими-тугу эмэ түргэн үлүгэрдик таарыйан ыл, даҕай. Едва дотронуться, коснуться до кого-чего-л.
Сүүнэ улахан сомсор тимирэ, боруоданы аргыый аҕай дэгэйэн ылаат, тиэрэ холоруктаан илдьэн ыарахан самасыбаал куусабар сүөкээн курулатар. И. Данилов
3. кэпс. Тугу эмэ хатылаан дэгэрэҥ эбиилээ, эбэ түс. Добавить что-л. чуть-чуть, совсем немного к чему-л.
Кыратык дэгэйэн эп. Билсэр дьонноругар Билгэччи бастылар, Атаҕастыыр дьонноругар Аҥарынан дэгэйдилэр. Болот Боотур
Истэҕин дуо, ыл өссө Биир ньуоската дэгэй. А. Твардовскай (тылб.)
4. кэпс. Тугу эмэ тыыта, ыла оҕус, сып гыннар. Очень ловко, проворно украсть, выкрасть что-л., умыкнуть, стянуть. «Убайыҥ балыгын былдьаабыккын. Атын да киһи киэнин дэгэйиэ эбиккин», - диир Аана дьиэтигэр айаннаан иһэн. А. Федоров

Якутский → Русский

дэгэй=

образн. быстро ступать, словно едва касаясь земли.


Еще переводы:

дэгэн=

дэгэн= (Якутский → Русский)

возвр. от дэгэй =.

дэгэт=

дэгэт= (Якутский → Русский)

побуд. от дэгэй =.

дэгэк

дэгэк (Якутский → Русский)

дэгэк гын = момент.-однокр. от дэгэй = быстро и легко коснуться ногами земли (напр. в танце).

дэгэлдьий=

дэгэлдьий= (Якутский → Русский)

разд.-кратн. от дэгэй= быстро, энергично двигаться, словно едва касаясь земли ногами.

мааны

мааны (Якутский → Якутский)

  1. даҕ.
  2. Үчүгэй таҥаһы таҥныбыт, киэргэммит. Нарядный, приодетый
    Мааны баҕайы дьахтардаах эр киһи кэлэн аттарыттан түһэн эрэллэр эбит. Н. Неустроев
    Мааны к ы ргыттар мунньуһуннулар. Амма Аччыгыйа
    Уокка чугаһаан кэлбитим куһаах курдаах, уһун хара би лиис сонноох, кы лбачыгас саппыкылаах бэрт мааны баҕайы эдэр дьон …… кууллаах бурдугу кытта астаһа тураллар. Эрилик Эристиин
    Эмискэ кирилиэс устун олус мааны дьахтар тахсан кэллэ. Н. Габышев
  3. Дьоҥҥо-сэргэҕэ кэтиллэр, күндү (таҥас-сап туһунан). Нарядный, выходной, праздничный (об одежде)
    Хотуннаах-тойон баар суох мааны таҥастарын таҥыннылар. Амма Аччыгыйа
    Сарсыарда Маша бэргэһэлэнэ бараары мааны таҥастарын таҥнар. М. Доҕордуурап
    Холкуостаахтар дьааһык түгэҕэр кичимэлэнэн уурбут мааны таҥастара бүгүн дьэ хостоммут. «ХС»
  4. Киһи сөҕүөн курдук үчүгэй, кэрэ көстүүлээх (үксүгэр айылҕаҕа сыһыаран этэргэ). Пышный, богатый, ласкающий взгляд (о природе)
    Кэбиис, маннык бэйэлээх мааны хатыҥы томторук туоһун аайы хастаммат куолута. М. Д оҕордуурап. Амма …… баһаам элбэх хочолордоох, ходуһалардаах туох да мааны сир. Багдарыын Сүлбэ. Хайа эмпэтин аннынан туундара мааны кыыһа Индигир өрүс эриллэ-бурулла, тиэтэйэ-саарайа тус хоту устар. Н. Павлов
  5. кэпс. Бары өттүнэн киһи хайгыы, үөрэ, астына көрөр (ким, туох эмэ туһунан этэргэ). Лучший, превосходный
    Дьэрэмииһэп, нууччалыы кэпсэтэр буолан, хамандыырга мааны киһи буолбута. Болот Боотур
    Кулууп дириэктэрэ кыыс киһитинэн туох да мааны. Э. Соколов
    Дьэ, ыадайан түһэн күлүүс диэтэҕиҥ! Кырдьык да, мааны күлүүс! «ХС»
  6. көсп. Атыттартан ордук көрүллэр, ордук тапталлаах, күндү (оҕо туһунан). Пользующийся чьей-л. любовью, покро вительством, баловень, любимчик. Омо ҕой Баай мааны кыыһа аҕаһыгар күнүүлээн, Эллэй Боотуру ойох ылбата диэн тахсан сүтэн хаалбыт
    Саха фольк. Былыргы баай ыал мааны оҕолоро буолан, Кууһума баттаҕын хаһан да кырыйбатахтара. Күннүк Уурастыырап
    Мин ийэлээх аҕам мааны ылгын уоллара этим. И. Гоголев
  7. кэпс. Бары ө тт үнэн т упса ҕа й, ү ч үгэй оҥоһуулаах. Добротный
    Остуол таһыгар хас да мааны олох мастар, истиэ нэҕэ араамалаах ыраахтааҕы мэтириэтэ, …… хоско тахсар аанынан аһыыр сабыылаах остуол көстөр. А. Софронов
    Дьуона кинээс мааны дьиэтин иннинээҕи туруорбах балаҕаҥҥа мустубут дьон, олоруохтааҕар, ону-маны кэпсэтэн ыаһахтаһаллар. Н. Якутскай
    Инникитэ — туруорбах балаҕан, онтон салгыыта мааны ампаар дьиэ. «ХС»
  8. аат суолт.
  9. Киһиэхэ убаастабыл; үтүө сыһыан. Честь, уважение, почёт; почтение
    [Баай Байбал:] Манна диэн эттэххэ, бар дьоммор баттыгаһа суохпунан таптатан, ыар ытыкка, үрдүк мааныга сырыттаҕым дии. А. Софронов
    [Ньукулай:] Билигин бар дьоҥҥо мааным баранан барбах аатырдым. А. Софронов
  10. Остуол тардан күндүлээһин, ыалд ь ы т т а т ы ы. Приём, угощение
    [Чоочо тойоҥҥо:] Чэ, тойоон, бырастыы! Мааныгар улахан махтал-баһыыба, Бастыҥ көрдөһүүбүн быраҕыма!.. А. Софронов
    Оҕон ньор, эмээхсин ыалдьыттыы ыҥыран, Сахалыы мааныны билбиппит, Сүөгэйдээх чэйинэн утаҕы ханнаран, Биһиги куоракка киирбиппит. Эллэй
    Ыалдьыт кэлэр күнүгэр — Долгутуулаах далбары Сатаан булан тэрийиэхпит: Нуучча тууһа — килиэбэ, Саха аһа — хатыыс, хаһа; Мааны, күндү баһаама. Күннүк Уурастыырап
  11. эргэр. Дьоҥҥо-сэргэҕэ биллэр, баайдаах-дуоллаах, чыыннаах-хааннаах киһи (хол., нэһилиэккэ, у л у у с к а о. д. а. ). Знат ный, почётный (среди своих земляков) гражданин; почтенный человек
    Улу ус маанылара барылара түһүлгэҕэ ыадалдьыһан кэллилэр. И. Гоголев
    Алаас ба һылыга Кымаах Байбал, м у ҥ х а л а а х т ойон, нэһилиэк мааныларыттан бастатан, сөбүлүүр дьоннорун иккилии-үстүү хоппо дэгэйиитинэн, харгыаттаан, б эй этин көрүүтүнэн балыгы түҥэтэн киирэн барбыт. А. Бэрияк
    Расторгуев тарга өтөр-өтөр биэчэрдэр, күүлэйдээ һиннэр буолаллара. Онно куорат маанылара мустан көрүлүүллэрэ. «ХС»
    Мааны баккы (ыраас ыстаан) — дьахтары кытта кыайан сылдьыһар кыаҕа суох киһи. Человек, страдающий импотенцией, неспособный к половому акту.
    ср. бур. маани ‘хоругвь’, кирг., казах. манап ‘привилегированное сословие феодально-родовой верхушки’
дэгэк гын

дэгэк гын (Якутский → Якутский)

дэгэй диэнтэн көстө түһүү. Кини ол икки-үс миэтэрэ төгүрүмтэлээх уулары төгүрүйбэккэ үрдүнэн көтөн уҥуор дэгэк гынан ааһар эбит. «ХС»

дэгэйбэлээ

дэгэйбэлээ (Якутский → Якутский)

дэгэй 1 диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Чуура хаспахха киирэн кэлбит. Ааны хатаан кэбиспит уонна ороҥҥо кэтэҕиттэн тардыһа сытар Бииктэргэ, дэгэйбэлээн кэлэн, түөһүгэр умса түспүт, иэдэһин имэрийбит. Л. Попов

кылыйбахтаа

кылыйбахтаа (Якутский → Якутский)

кылый диэнтэн тиэт
көрүҥ. Уйбаанчык ытыһын «лас» гына охсунна, өрө ыстанна, кылыйбахтаан ылла. Амма Аччыгыйа
Аҥаар атах, дэгэй-дэгэй, Кылыйбахтаан биэриэҕиҥ. П. Тобуруокап
Балайда аҥаар атаҕар кылыйбахтаан иһэн, анараа уол атаҕын мүччү тардан ылла, икки илиитин хонноҕун анныгар анньан, систээри хачыгыратта. НЕ ТАО

дэгэйтэлээ

дэгэйтэлээ (Якутский → Якутский)

дэгэй 1 диэнтэн төхт
көрүҥ. Арай Ньуукка оҕо, үтүө булка баран иһэр курдук, кылгас уктаах батыйатын күөрэлдьиччи көтөҕө, чэпчэки-чэпчэкитик дэгэйтэлээн ылаыла, дьонун кэнниттэн лэглэрийдэ. Л. Попов
[Аркадий] туора-маары охто сытар тииттэр үрдүлэринэн дэгэйтэлээтэ. М. Доҕордуурап

дэгэҥнээ

дэгэҥнээ (Якутский → Якутский)

дэгэй 1 диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Кытыгырас үтүө кылыыһыттарбыт Кырдал хонууну үрдүнэн Кылыйсан кыыралдьытан Чэбдик ыраас сүһүөхтэрэ Чэпчэкитик дэгэҥнээтэ. С. Васильев
Утуйа сытааччылары уйгуурдумаары, сэрэнэн, атаҕын тумсунан үктэнэн дэгэҥниир быһыылаах. «ХС»