биирдэм тыас туохт. Кытаанах предмет туох эмэ кытаанахха охсуллан ыларын курдук дэгэттэнэн тыаһаа (хол., харсар муостар тыастарын этэргэ). ☉ Производить громкий треск, щёлканье (напр., о рогах бодающихся животных).

биирдэм тыас туохт. Доргуйан дэгэттэнэн чуордук тыаһаан ыл. ☉ Издавать, производить звон с недолгим эхом (напр., о колокольчике, стекле)
Түннүк тааһын тыаһа лыҥкыр гынна. М. Доҕордуурап. Кыра тык күлсүү буолла, бэрэссэдээтэл чуораа ны лыҥкыр гыннарда. Амма Аччы гыйа

сыһыан холб.
1. Этиллэр санаа оннук буолуохтааҕа толору өйдөнөрүн, саарбаҕа, мөккүөрэ суоҕун көрдөрөр. ☉ Выражает, что высказываемая мысль является вполне понятной, само собой разумеющейся
Манна Панас, биллэн турар, эмиэ баара. Суорун Омоллоон
Эрчиллиилээх сүрэх, биллэн турар, ханнык баҕарар ыарахаттары чэпчэкитик тулуйар. Г. Угаров
Микиитэ эмиэ, биллэн турар, сырыы бөҕөнү сылдьыбыт эр бэрдэ киһи курдук сананар. Амма Аччыгыйа
2. Этэр санаа уопсай биллэригэр сигэнии дэгэттэнэр. ☉ Имеет оттенок ссылки на общеизвестность высказываемой мысли
Биллэн турар, былаан — сокуон. «ХС»
Биллэн турар, поэзия — искусство биир саамай баараҕай салаата. «ХС»
3. Бигэргэтии дэгэттэнэр. ☉ Имеет оттенок утверждения
Биллэн турар, хаалан иһэр өйдөөх-санаалаах биирдиилээн эдэр дьоннор бааллар. С. Никифоров
Биллэн турар, биһиги итинэн уоскуйуохпутун сатаммат. «Кыым»
4. Эмоциональнай бигэргэтии дэгэттэнэр. ☉ Имеет оттенок эмоционального утверждения
Биллэн турар, үсүһүн хайдах өлүөхпүнүй? П. Ойуунускай
Биллэн турар, ким норуоту көмүскүөй, мин уолаттарым курдук, эр бэртэрэ көмүскээбэтэхтэринэ! Ч. Айтматов (тылб.)

биирдэм тыас туохт. Та а с т а ас ка ох сул л а н ы ла ры н ку рдук дэгэттэнэн тыаһаа. ☉ Произвести внезапный треск или внезапно щёлкнуть (напр., о падающих с горы камнях, о ру жейном затворе)
Онтон эмискэ аан тэлэллэ түһэрин кытта, саалар сомуок тара лачыгыр гыннылар. С. Никифоров

биирдэм тыас туохт. Обургу кытаанах эттик кытаанахха түһэн охсулларын курдук дэгэттэнэн тыаһаа. ☉ Произвести гулкий дробный стук, упав и ударившись о твёрдую поверхность чего-л. (о довольно увесистом пред мете, напр., о небольшой гире)
Со тору соҕус оҕонньор, ампаарын кэннигэр такыһыйан киирэн, маһын лоһугур гына бырахта. Амма Аччыгыйа

биирдэм тыас туохт. Хатан тыастаах кыра эттик кытаанахха охсулларын курдук дэгэттэнэн тыаһаа. ☉ Производить звонкий дробный стук, падая и ударяясь обо что-л. твёрдое (напр., о кусочках камня, льда). [Чаачахаан] сытыы кылыһынан бастарын биирдэ быһа охсон кэбиспит, оҕо лор бастара сиргэ лочугур гына түспүттэр. Саха фольк.

сыһыан холб. Саҥарааччы сөбүлэһиитин көрдөрөр, арыт дубук соҕус утарсар дэгэттэнэр. ☉ Выражает согласие говорящего, иногда имеет слабый уступительно-противительный оттенок (да, так; так-то оно так)
«Оннугун оннук», — диэтэ Кардашевскай саҥата суох олорбохтоон баран. Софр. Данилов
Оннугун оннук. Кинини кытта үлэлиир үчүгэй, сынньалаҥ. «ХС». Оннугун оннук. Ол гынан баран… «Чолбон»

саҥа алл. Эмискэччи соһуйууну көрдөрөр. ☉ Выражает удивление
[Мүлдьү:] Һа, аны ампаар аана аһылынна. Суорун Омоллоон
Дьэ, хайдах олороохтуугут, һа, аны кус кэһиилээхтэр, бу үөрдэхпин! Амма Аччыгыйа
△ Ардыгар сөбүлээбэтэҕи биллэрэр дэгэттэнэр. ☉ Иногда приобретает оттенок выражения недовольства чем-л. или неодобрительное отношение к кому-чему-л.. Һа, аны онно ойон тиийдэ
□ — Тыый, Андрюша, эн миигин кырдьык үөрэтиэххин саныыгын дуо? — Һа, туох баарый онно? М. Горькай (тылб.)

биирдэм тыас туохт. Кыра, чэпчэки эттик туох эмэ кытаанах үрдүгэр түһэн, охсуллан ыларын курдук дэгэттэнэн тыаһаа. ☉ Издать, произвести негромкий дробный стук, упав на твёрдую поверхность и перекатившись по ней (о небольшом твёрдом предмете)
Икки алаадьыны остуолга таһыгыр гына бырахта. А. Сыромятникова

саҥа алл. сыһыан холб. Саҥарааччы саарбахтааһынын, мунаарарын көрдөрөр. ☉ Выражает сомнение, недоумение говорящего (что ли)
Төннүөм дуу, хайа үөдэн? Суорун Омоллоон
Акаары дуу кини, хайа үөдэн. И. Семёнов
Сүттэ дуу, хайа үөдэн дуу. Р. Кулаковскай
△ Кыратык үөхсүү дэгэттэнэр. ☉ Имеет незначительный оттенок ругани
Хайа үөдэн, санаатынан умайа турар кыраһыыннаах баҕайыный. Амма Аччыгыйа
Кырата доҕолоҥнуур. Хайа үөдэн, атаҕа суох дуу. Болот Боотур