Якутские буквы:

Якутский → Русский

дэйбиир

махалка (из конского хвоста для отпугивания комаров).

Якутский → Якутский

дэйбиир

аат. Сылгы кутуругун кылынан оҥоһуллубут кумаартан сапсынар мал. ☉ Махалка от комаров (из конского хвоста)
Бөдөҥ-садаҥ киһи, өһөх тураҕас атыттан ыараханнык ыстанан түһэн баран, кыл дэйбииринэн сапсына-сапсына, нүһэрдик дьаһайбыта. Далан
Костя былыргылыы уһун, сыыйыллаҕас хара сылгы кылынан оҥоһуллубут дэйбииринэн аа-дьуо охсунан кэбистэ. Н. Заболоцкай
Кутурук кылын төрүт өттүн таҥаска өрөн, эбэтэр инчэҕэйдии сүлээт, мас укка кэтэрдэн дэйбиир оҥостоллоро. АНП ССХТ
△ Атын түбэһиэх матырыйаалтан оҥоһуллубут кумаартан сапсынар мал (хол., хатыҥ лабаата). ☉ Какой-л. предмет, используемый в качестве махалки от комаров (напр., ветка березы)
Ананий түһэн кымньыы быһынна. Оттон Надя хатыҥ лабаатын тоһуттунан дэйбиир оҥоһунна. М. Доҕордуурап
[Ала-буркун] таас хайалар тэллэхтэригэр үүммүт такырбакыр мастарынан дэйбиир курдук сапсынар. И. Данилов
♦ Дэйбиир оҥоһун - кими эмэ илииатах, сорук-боллур оҥоһун. ☉ Держать кого-л. для мелких услуг, мальчиком на побегушках
Кинини ким барыта соруйар, итинтэн-мантан: «Микиитээ! Тыа уолаа!» - диэн хаһыытаан дэйбиир оҥостоллор. Амма Аччыгыйа
Оҕоҕун от-мас тиэйтэрэн муҥнуур эбиккин дии! Ханна бараҕын да, дэйбиир оҥостоҕун. М. Доҕордуурап


Еще переводы:

веер

веер (Русский → Якутский)

м. веер (сөрүүкүүр дэйбиир); обмахиваться веером вееринэн сапсын.

сүдьүҥнэтэлээ

сүдьүҥнэтэлээ (Якутский → Якутский)

сүдьүҥнээ диэнтэн төхт
көрүҥ. Уйбаан …… туран түөрэҥнээн сүдьүҥнэтэлээн тиийэн, дэйбиирин ылла. Р. Кулаковскай

ырҕардаа

ырҕардаа (Якутский → Якутский)

ырҕай I диэнтэн арыт
көстүү. Тойон атын сиэппитинэн ырҕардаан тиийэн, көмүстээх дэйбиирин угунан балаҕан айаҕын тоҥсуйда. Эрилик Эристиин

сырбаталаа

сырбаталаа (Якутский → Якутский)

сырбат диэнтэн төхт
көрүҥ. Микиитэ остуолу сырбаталыан баҕарталаан ылар. Амма Аччыгыйа
Ньоҕорук …… дэйбиирин сулбу тардан ылан, …… Уйбаан Дууһаны угунан сырбаталаата. Эрилик Эристиин

дөйбүүр

дөйбүүр (Якутский → Якутский)

көр дэйбиир
Тойон көмүстээх дөйбүүрүн угунан балаҕан айаҕын тоҥсуйда. Эрилик Эристиин
[Кыталыктаах] Тойон сэргэни кыл дөйбүүрүн угунан тоҥсуйан лоһугураппыт. Софр. Данилов
Ньоҕорук дөйбүүрүн сулбу тардан ылан, Уйбаан Дууһаны угунан сырбаталаата. «ХС»

сырбаҥнат

сырбаҥнат (Якутский → Якутский)

туохт. Тугу эмэ күүскэ хамсат, эйэҥэлэт, дэйбиирдээ (кутуруккун, дэйбииргин). ☉ Махать, размахивать, вилять (напр., хвостом)
Кугас биэ хойуу хара кутуругун сырбаҥнатар. Н. Босиков
Бөрөтө, кинини көрөөт, кутуругун сырбаҥнатта. М. Доҕордуурап

чыпчырый

чыпчырый (Якутский → Якутский)

туохт. Тииһиҥ быыһынан кылгас хатан тыаһы таһаар (үксүгэр кыйаханан, бэркиһээн). ☉ Цыкать сквозь зубы (обычно в раздражении)
Чыпчырыйа түһэн баран, дэйбииринэн даллах гынна. Суорун Омоллоон
Абааһы чыпчырыйан кэбиһээт, кыбыстан, куотан хаалар үһү. Амма Аччыгыйа
ср. кирг. шыпшын ‘причмокивать’

дабдарый

дабдарый (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Көнтөрүктүк хамсанан хаамп, сүүр (кэтит киэптээх кыра киһини эбэтэр көтөрү этэргэ). ☉ Передвигаться, бежать неуклюже (о невысоком человеке с широким туловищем или о птицах)
[Мохсоҕол:] Атаҕым тоһуннаҕына, ким эн соруккар Хара бараахтыы дабдарыйа сүүрүөй? И. Гоголев. Хаҥхатта дэйбиирин туппутунан уолга дабдарыйан тиийдэ. А. Федоров

саһылдьыт

саһылдьыт (Якутский → Якутский)

  1. аат. Саһылы бултуур булчут, саһылы бултааччы. ☉ Охотник на лисиц
    Уопуттаах булчуттар, ордук саһылдьыттар, сылгы сиэлинэн оҥоһуллубут сымнаҕас суокканан (дэйбииринэн) хаары саба тарыйан суолларын кистииллэр. ТСКБ
  2. даҕ. суолт. Саһылы эккирэтэн тутар (хол., ыты этэргэ). ☉ Хорошо добывающий лисиц (напр., о собаке)
    [Булчуттар тыаҕа] Болуон диэн эсэһит, саһылдьыт, тайахсыт ыттарын илдьэ бараллар. ПАК ЭТ
такыр-бакыр

такыр-бакыр (Якутский → Якутский)

даҕ. Онон-манан токур, араастык токуруйбут; такыччы барбыт. ☉ Кривой, искривлённый (в нескольких местах); скрюченный
Соноҕоһун …… Атахха тэппитэ — Үс сиринэн өҕүллэҕэс, Такыр-бакыр Тайах мас буолла. П. Ойуунускай
Аҕабытын сэриигэ барыан, сааһа тахсыбыт дииллэрэ, онуоха эбии оҕо эрдэҕинэ илиитин эчэтэн, уҥа тарбахтара такыр-бакыр этилэр. П. Аввакумов
[Ала Буркун] таас хайалар тэллэхтэригэр үүммүт такыр-бакыр мастарынан дэйбиир курдук сирбиэтэнэр. И. Данилов