аат., бот. Туорпалаах маардарга муохха тэлгэнэн үүнэр кыһыл, аһыы отонноох үүнээйи. ☉ Клюква (растение)
Күлүүкүбэ экстрага битэмиин итэҕэстийиитигэр, титирииргэ туһаныллар. МАА ССЭҮү
△ Ол үүнээйи отоно. ☉ Клюква (ягода)
Буоруска, бинэгириэккэ уксуус оннугар туустаах сүбүөкүлэ суогун, хомпуокка, желеҕэ — күлүүкүбэ, сорох салаакка — лимон суогун эбэллэр. ФВН ЭХК. Сайын бүтүүтэ туундара уулаах отон, күлүүкүбэ уонна араҕас моруоска отоннор көбүөрдэринэн сабыллыбыт курдук буолар. ДСН Т

туохт.
1. Аһара туолан, таһынан барыахча буолан көһүн (убаҕас туһунан). ☉ Переполняться, наполняться, быть налитым до краев (о жидкости)
Эбэ хотуннара [күөллэрэ] сынньанан утуйаары гыммыттыы хараара дылгыйан сытар. Айталын
Холумтан хаҥас өттүгэр улахан олгуйга тобустолору собо буһан дылгыйан турар. ССХУо
Уу быһыкка өссө тиийэ илигэ, хамсаабакка дылгыйан турара. «ХС»
2. көсп. Халылдьыйар курдук, толору эттээх-сииннээх буол (дьахтары этиллэр). ☉ Быть полным настолько, что тело подрагивает, как желе, при каждом движении (обычно о женщине)
Көрүдүөр уһугар суон дьахтар дылгыйан турар. А. Софронов

аат., эргэр.
1. Кулуннары кэккэлэһиннэри баайарга анаан хараҕалаах, кулугулаах баҕаналар ыккардыларыгар чиккэччи тардыллыбыт модьу быа. ☉ Туго натянутая между столбами кожаная или волосяная верёвка с особыми деревянными застёжками (кулугу) или чекушками (хараҕа), к которым посредством петель привязывают жеребят до удоя
Тоҕус тоҕойдоох Сэлэни тиирбиттэр, тоҕус уон Чуоҕур маҥан кулуннарын Чуоҕуппуттар. Саха фольк. Атын олбуор иһигэр киллэрэн сэлэ биир баҕанатыгар тохтотто, хонордуу, дугатын устан олгуобуйатын түһэрдэ. Болот Боотур
2. Ыһыах түһүлгэтин тула кэккэлэччи анньыллыбыт чэчирдэр. ☉ Молодые берёзы или зелёные ветки, воткнутые вокруг площадки (түһүлгэ) для проведения ысыаха
Сибэккинэн симэммит, Сэлэ чэчир астыбыт, Үрүҥ астаах сир иһит Түһүлгэтин тартыбыт. С. Данилов
Чэлгийэр күөх хахыйахтан Чэчир сэлэ аспыттар. Күннүк Уурастыырап
Саҥа олоҕу тэлэйэргэ, Саҥа олоҕу тэрийэргэ, Чэйиҥ, бары түмсэн, Чэчир сэлэтэ анньыаҕыҥ. С. Васильев
3. Биир тэҥ, атылыы туохтар эмэ тэҥник кэккэлээбиттэрэ, субуруспуттара. ☉ Ряд одинаковых предметов, расположенных или следующих друг за другом цепью, вереница
Сэргэлээҕи үрдүнэн, Сэлэ муннук буоланнар, «Турууруктаан» — хаһыытаһан, Туруйалар аастылар. Күннүк Уурастыырап
Сараҕыйбыт сэлэ оту Сыыйа тардан бэрийэ, Кыыс аймах, субуу тардан, Кырдал сири кэрийэр. И. Чаҕылҕан
Дьиэлэр хас да сэлэнэн уһун субурҕа гына олорон барбыттар, арай кинилэртэн биир улахан дьиэ ону кытта хас да кыра дьиэлэр быстан тэйиччи соҕус тураллара көһүннэ. Эрилик Эристиин
4. Балыктыырга күрүчүөктээх быа бэрэмээт эбэтэр сүүрүк утары анньыллыбыт уһун тоһоҕолорго иҥиннэриллибит улахан харахтаах илим. ☉ Рыболовная снасть; перемёт
Сарсыарда эрдэ туран сэлэбитигэр киирэн илиммитин көрө сырыттыбыт. «ХС»
Уйбаан Сэмэнэбис дьонноругар илимнэрин көрөллөрүгэр дьаһайан баран, Сенялыын илим үтээри балыктыыр сэлэлэриттэн муора диэки кыдьымаҕа суох ыраас мууһу көрдүү бардылар. «ХС»
◊ Тоҕой сэлэ — баҕанаттан баҕанаҕа тоҕойдуу тардыллыбыт эмньик кулуну баайар быа. ☉ Волосяная верёвка, натянутая между столбами (от одного к другому), расположенными полукругом, к которым привязывают жеребят
Тоҕой сэлэ тиирэммит, Торҕо түптэ иитэммит, Туораах кулун тутаммыт, Чороон иһит мунньаммыт Тунал күммүт ыһыаҕын Туругурдан ыһыаҕыҥ. Күннүк Уурастыырап
Тойук тохтуур томторугар Тоҕой сэлэ туругурар. «ХС»
ср. ДТС йалу ‘верёвка, используемая для привязывания жеребят’, кирг. желе ‘верёвка, натянутая на два колышка и служащая для привязывания жеребят, телят’, монг. зэл ‘протянутая верёвка (для привязывания скота)’