несов. 1. (испытывать стеснение в дыхании) тыыҥҥын хаайтар, боптор, тумнаһын; в лежачем положении он задыхается сыттаҕына кини тыынын хаайтарар; задыхаться от гнева кыыһыран боптор; задыхаться от волнения ыгылыйан тыыҥҥын хаайтар; 2. перен. (с трудом переносить что-л.) тумнаһын, саба баттат; он задыхается в нужде кини кыһалҕаҕа саба баттатан сылдьар; 3. см. задохнуться.

туохт.
1. Тыыныҥ хаайтаран, бопторон (хол., хойуу буруоттан, угаардаах гаастан) өл, өлө сыс. ☉ Умереть или чуть не умереть от невозможности дышать (напр., из-за дыма, удушливого газа), задохнуться
Ананий хойуу буруоҕа түбэһэн тумнаста сыһыталаата. М. Доҕордуурап
Аҕабыт ыарыһах, үлэни кыайбат этэ. Инньэ гынан хотоҥҥо киирдэҕинэ, тумнастаары сордоноро. «ХС»
Кыһын муус анныгар арыт кислород олус аҕыйыыр. Оччоҕо балыктар тумнастан өлөллөр. ББЕ З
2. Бөтө-бөтө тыын (хол., долгуйан, сүүрэн, күлэн). ☉ Начать дышать с трудом, прерывисто (напр., от волнения, бега, смеха), задыхаться
«Уолуҥ ханна барда?» — тойон тумнастаары гыммыт курдук быччыгынаан тыына турда. Эрилик Эристиин
Ванюша онно хараҕын уутугар тумнастан, тугу да булан этэр кыаҕа суох тахсан эрэ барбыта. «ХС»
Яков Лукич күлэриттэн тумнастаары [гынар]. М. Шолохов (тылб.)
3. көсп. Туохха эмэ (хол., ыар санааҕа) саба баттат, кыайтар, туохтан эмэ тууйулун. ☉ Быть подавленным, угнетённым (напр., тяжёлыми думами, окружающей обстановкой)
Бу арамааныгар Толстой [«Анна Каренина»] …… уопсастыба сидьиҥ, албын-көлдьүн үгэстэригэр тумнастан өлбүт эдэр дьахтар трагедиятын …… кэпсээбитэ. Софр. Данилов
Баайдарга туттаран, Батталга тумнастан, Хараастан, хаанынан ытыырбыт. Күннүк Уурастыырап
Бэрт үгүс норуот дьиикэй уонна хараҥа олохтон тумнастара, …… ыраахтааҕы былааһынан хам баттанан өлөрө. БИД