несов. 1. (испытывать стеснение в дыхании) тыыҥҥын хаайтар, боптор, тумнаһын; в лежачем положении он задыхается сыттаҕына кини тыынын хаайтарар; задыхаться от гнева кыыһыран боптор; задыхаться от волнения ыгылыйан тыыҥҥын хаайтар; 2. перен. (с трудом переносить что-л.) тумнаһын, саба баттат; он задыхается в нужде кини кыһалҕаҕа саба баттатан сылдьар; 3. см. задохнуться.
Русский → Якутский
задыхаться
Еще переводы:
бэтиэхтээ= (Якутский → Русский)
тяжело дышать, задыхаться.
тумнаһын= (Якутский → Русский)
1) задушиться, удушиться; 2) задыхаться; буруоҕа тумнаһын = задыхаться в дыму; сөтөлтөн тумнаһын = задыхаться от кашля.
хаччыгынаа= (Якутский → Русский)
равн.-длит. судорожно храпеть (от удушья); задыхаться.
иэрий= (Якутский → Русский)
задыхаться; захлёбываться (сильным кашлем, плачем); оҕо иэрийэ-иэрийэ ытыыр ребёнок плачет, захлёбываясь.
эппэй= (Якутский → Русский)
1) запыхаться, задыхаться, дышать часто; эппэйэ сиэлэн кэллэ он прибежал запыхавшись; 2) спешить, торопиться; ханна эппэйдилэр? куда они заторопились?
уҥ= (Якутский → Русский)
1) падать в обморок, внезапно терять сознание; уҥан түс = упасть в обморок, потерять сознание; кутталыттан уҥна от испуга он потерял сознание; 2) выбиваться из сил , задыхаться (обычно от быстрого бега, перенапряжения) # уҥан утуйуу летаргический сон; уҥа-уҥа тилин = а) поправляться после кризиса (о больном); б) быть на волоске от смерти.
бобулун (Якутский → Якутский)
туохт.
1. Тугунан эмэ хааччахтан, харгыстан. ☉ Быть запрещенным, воспрещенным, запрещаться
Андаатары бултааһын бобуллан баран, саҥа көҥүллэннэ. «ХС»
2. кэпс. Тыыҥҥын кыайан ылбат курдук буол, тыыныҥ хаайтар. ☉ Задыхаться, испытывать стеснение в дыхании
Ылдьаана тыына бобулларга дылы гынна. Софр. Данилов
Хаһыым бобулла-бобулла тахсар быһыылаах. П. Аввакумов
хаччыгынаа (Якутский → Якутский)
тыаһы үт. туохт. Тыыҥҥын былдьаһан хабарҕаҕынан тыын; оннук тыастаахтык тыын (хол., утуйа сытан). ☉ Судорожно хрипеть (от удушья), задыхаться; храпеть (во время сна)
Өр буолбат, Миша утуйан муннун тыаһа хаччыгынаабытынан барар. Н. Лугинов
Ыарыһах иһийэн, түөһүгэр туох эрэ хаччыгыныыр уонна кыыкыныыр, …… өтөр-өтөр ынчыктаан ылар. СЮ ЫБ
Маайа кыламмахтаата. Онтон кубарыччы тартаран баран, уҥан түстэ, тыына хаайтаран хаччыгынаан барда. «ХС»
бөтүөхтээ (Якутский → Якутский)
дьүһ. туохт.
1. Туохтан эмэ тыыныҥ кылгаан (хол., олус сүүрэн, ыгылыйан, ыалдьан), түргэнтүргэнник күүскэ эппэҥнээн тыын, наһаа аҕылаа. ☉ Дышать учащенно и тяжело, сильно задыхаться от чего-л. (напр., от бега, одышки и т. п.)
Витя тоҕо эрэ куттаммыттыы аргыый хаама сатыыр, атахтара бэйэлэрэ тиэтэйэллэр, аргыый тыына сатыыр, аҕылыыр, бөтүөхтүүр. Н. Заболоцкай
Сабардам, ынаҕын уоран сиэбит сурахтарын истээт, омунугар өрө бөтүөхтүү олордо. Болот Боотур
Өлбүт, тыыннаах ыккардынан итэҕэс уолчаан тыын быһаҕаһынан тыынан бөтүөхтүүрэ. С. Курилов (тылб.)
2. Тиэтэйэр, өрүсүһэр курдук саҥалаах буол эбэтэр тугу эмэ тиэтэйэн, омуннуран саҥар, кэпсээ. ☉ Иметь манеру говорить торопливо, взахлеб
Оскуола аанын аһан туран: «Иван Николаевич, сыарҕа... сыарҕа тыаһа иһиллэр!» — диэн дакылааттаан бөтүөхтүүр. Н. Якутскай
боптор (Якутский → Якутский)
- боп диэнтэн дьаһ. туһ. Бука, утарылаһааччылара эпэрээссийэлиирин да бопторуохтара эбитэ буолуо, ону Томмот Иванович билэн эрдэҕэ. Г. Угаров
- Тыыныҥ хаайтар. ☉ Впадать в спазматическое удушье, испытывать удушье, задыхаться
Онтон ыла уол сүрэх ыарыы, сотору-сотору бопторон уҥар, туох да дэҥи көрбөт өмүрэх буолар. Болот Боотур
Макар бопторон хаһыытыы-үөгүлүү, мөхсө сатыыр да, туох да өрүһүлтэтэ суох аллара тимирэн барар. Дьүөгэ Ааныстыырап
Тыына хаайтаран, бопторон ыла-ыла төлүтэ тыыммахтаан, кини ытаан ыҥырҕайдаан барда. Амма Аччыгыйа - көсп., кэпс. Кыайан хамсаабат гына хам ыллар, бобулун, бүөлэн. ☉ Терять свободу движения, будучи скованным, зажатым или заложенным чем-л.
Модунуктуур дьылларбыт Бобон-бохсон боһуйда, Босхолуура ууларбыт Модун мууска боптордо. А. Софронов
Чокуур сүрэҕин туттан, Доҕорун аһыйа олордо... Ыллыа эбит даа, ырыата Хараҕын уутугар боптордо. Эллэй