Якутские буквы:

Якутский → Русский

тумнаһын=

1) задушиться, удушиться; 2) задыхаться; буруоҕа тумнаһын = задыхаться в дыму; сөтөлтөн тумнаһын = задыхаться от кашля.

Якутский → Якутский

тумнаһын

туохт.
1. Тыыныҥ хаайтаран, бопторон (хол., хойуу буруоттан, угаардаах гаастан) өл, өлө сыс. ☉ Умереть или чуть не умереть от невозможности дышать (напр., из-за дыма, удушливого газа), задохнуться
Ананий хойуу буруоҕа түбэһэн тумнаста сыһыталаата. М. Доҕордуурап
Аҕабыт ыарыһах, үлэни кыайбат этэ. Инньэ гынан хотоҥҥо киирдэҕинэ, тумнастаары сордоноро. «ХС»
Кыһын муус анныгар арыт кислород олус аҕыйыыр. Оччоҕо балыктар тумнастан өлөллөр. ББЕ З
2. Бөтө-бөтө тыын (хол., долгуйан, сүүрэн, күлэн). ☉ Начать дышать с трудом, прерывисто (напр., от волнения, бега, смеха), задыхаться
«Уолуҥ ханна барда?» — тойон тумнастаары гыммыт курдук быччыгынаан тыына турда. Эрилик Эристиин
Ванюша онно хараҕын уутугар тумнастан, тугу да булан этэр кыаҕа суох тахсан эрэ барбыта. «ХС»
Яков Лукич күлэриттэн тумнастаары [гынар]. М. Шолохов (тылб.)
3. көсп. Туохха эмэ (хол., ыар санааҕа) саба баттат, кыайтар, туохтан эмэ тууйулун. ☉ Быть подавленным, угнетённым (напр., тяжёлыми думами, окружающей обстановкой)
Бу арамааныгар Толстой [«Анна Каренина»] …… уопсастыба сидьиҥ, албын-көлдьүн үгэстэригэр тумнастан өлбүт эдэр дьахтар трагедиятын …… кэпсээбитэ. Софр. Данилов
Баайдарга туттаран, Батталга тумнастан, Хараастан, хаанынан ытыырбыт. Күннүк Уурастыырап
Бэрт үгүс норуот дьиикэй уонна хараҥа олохтон тумнастара, …… ыраахтааҕы былааһынан хам баттанан өлөрө. БИД

тууйулун-тумнаһын

тууйулун 2 диэн курдук
Тэлгэһэтин иһинээҕи үрдүк мастар, кини ордук бу кэнники кэмҥэ көймөстөн тууйуллубут-тумнастыбыт санаатыгар, субу саба түһэн ыга баттыах курдук сабырыһан, нөрүһэн тураллар. П. Аввакумов

Еще переводы:

тумнастыы

тумнастыы (Якутский → Русский)

и. д. от тумнаһын= удушение.

задыхаться

задыхаться (Русский → Якутский)

несов. 1. (испытывать стеснение в дыхании) тыыҥҥын хаайтар, боптор, тумнаһын; в лежачем положении он задыхается сыттаҕына кини тыынын хаайтарар; задыхаться от гнева кыыһыран боптор; задыхаться от волнения ыгылыйан тыыҥҥын хаайтар; 2. перен. (с трудом переносить что-л.) тумнаһын, саба баттат; он задыхается в нужде кини кыһалҕаҕа саба баттатан сылдьар; 3. см. задохнуться.

түүппэҕир

түүппэҕир (Якутский → Якутский)

туохт., кэпс.
1. Тугунан эмэ (хол., туманынан, былытынан) бүрүллэн саппаҕыр; күлүгүр, бүдүгүр (үксүгэр халлааны этэргэ). ☉ Заволакиваться чем-л. (напр., туманом, облаками); мутнеть, блёкнуть (обычно о небе)
Будуор-бадыар борук-сорук дойду Түүл-бит курдук Түүппэҕирэ оргуйан көһүннэ... П. Ойуунускай
Бачча тухары түүппэҕирэн турбут түннүктэрэ атын үлүгэрдик сандааран таҕыстылар. Н. Заболоцкай
Киэһэнэн күн-дьыл түүппэҕирэн, былыттанан барбыта. Ю. Рытхэу (тылб.)
2. көсп. Тууйулун, тумнаһын (киһи санаатын туһунан). ☉ Быть подавленным, угнетённым
Тугу да туһалаабакка, маннык моорук буолан сыттахпына, өйүм-санаам түүппэҕирэн, хааным бөлөнүйэн, бу кэлэр кыһыны хайдах да туоруур кыаҕым суох. И. Семёнов
Өй-санаа түүппэҕирэрэ, мунаахсыйара сүрдээх да буолар эбит. Сэмээр Баһылай
Өйүмсанаам, былыттаах халлаанныы, улаханнык түүппэҕирдэ. «ЭК»
3. көсп., кэпс. Туохтан эмэ санаарҕаан, тууйуллан саппаҕырбыт, өспүт көрүҥнэн. ☉ Стать мрачным, хмурым, насупиться
Тоҕо эрэ, ити мунньахха кини табыллыбата, сирэйэ-хараҕа өһөн, түүппэҕирэн, чобуо бэйэтэ сөҥ түһэн хаалла. «ХС»
[Петя] саҥатыттан матан, түүппэҕирэн, ытаабыт сирэйдэнэн-харахтанан, чэйгэ тахсан олорбутун бары өйдөөн көрбөтөх курдук тутуннулар. Л. Толстой (тылб.)
Дэлби түүппэҕирбит, мөлтөөбүт-ахсаабыт дьүһүннээх. Ч. Айтматов (тылб.)
ср. др.-тюрк. түр ‘сворачивать, заворачивать, свёртывать, складывать’