1) делать узел; завязывать узлом (напр. верёвку, нитку); 2) перен. завершать, заканчивать что-л.; үлэни түмүктээ = завершить работу; үүнүү хомуурун түмүктээ = закончить уборку урожая; 3) см. түм = 3; түмүктээн эттэххэ таким образом; түмүктээн эттэххэ , былаан туолла таким образом, план выполнен.

1) сжимать, суживать, стягивать (обычно верхний край чего-л.); 2) перен. прижимать, теснить; үрүҥнэри куоракка сыҕайан үмүрүтэн истибит белых стали постепенно теснить к городу; 3) перен. заканчивать, подводить к концу; үлэбитин үмүрүттүбүт работу свою мы заканчиваем.

несов. 1. кого-что венокта кэтэрт; хоруоната кэтэрт; венчать героя лавровым венком геройга лавровай венокта кэтэрт; 2. кого с кем, церк. бэргэһэлээ; 3. что (заканчивать, успешно завершать) түмүктээ; конец венчает дело дьыаланы бүтүүтэ түмүктүүр.

1) кончать, оканчивать, заканчивать; завершать; ааҕан бүтэр = прочитать; охсон бүтэр = кончить косить; оҥорон бүтэр = завершить своё дело; онус кылааһы бүтэр = окончить десятый класс; 2) истреблять, уничтожать; бу дойдуга бөрөнү бүтэрдилэр в этих краях истребили всех волков.

1) побуд. от уолдьас=; эрэннэриитинэн биһигини уолдьаһыннарар он заставляет нас довольствоваться своими заверениями; 2) почти кончать, почти заканчивать; оставлять немного; үлэтин уолдьаһыннарбыт он почти закончил свою работу; аҕатын баайын уолдьаһыннарда у него не много осталось от богатства отца # тыыммын уолдьаһыннарда он меня чуть не убил.

1) прям., перен. соединять, смешивать; суоҕу-баары бөрөөн , арааһы кэпсээбитэ он рассказывал, перемешивая быль с небылицами; 2) заворачивать, закутывать, кутать; оҕону суорҕанынан бөрөө = закутать ребёнка в одеяло; 3) заканчивать что-л. кое-как; хайдах эмэ бөрөөн үлэбин бүтэрдэрбин надо бы мне как-нибудь закончить свою работу, надо бы мне закруглиться.

туохт.
1. Кыайан төрөөбөтөх ынахтан оҕотун бысталаан, миэстэлэринэн араартаан ыл. ☉ Расчленять плод у коровы при невозможности благополучного отёла. Ынах оҕотун солбоон ылбыттар
2. көсп. Тугу эмэ сыралаһан нэһиилэ бүтэр, бараа. ☉ С трудом осиливать, заканчивать (напр., учёбу)
Үөрэхпин, сыра-муҥ бөҕөнөн солбоон, син бүтэрбитим. П. Чукаар. [Балбаара:] Хайа, аны сүөһүгэ сиэтэн кэбиһээйэҕин?! Онто да суох быйылгы үрүҥ хаары хайдах солбуурбут биллибэт. Эрилик Эристиин

туохт. Туох эмэ буола туран (хол., ардах ардыы туран) бүтэн хаал; тугу эмэ гынаргын тохтот (хол., үлэлииргин). ☉ Переставать, прекращаться, кончаться (напр., о дожде); прекращать, заканчивать, завершать (напр., работу)
Мэхээлэ, Уйбаан чэйдээн уурайаллар. А. Софронов
Этиһии дьэ уурайар. Амма Аччыгыйа
Курулас самыыр барахсан Кутан-симэн уурайда. Күннүк Уурастыырап
Арай үрдүк тэҥкэ эрэ тииттэр чыпчааллара суугунуура уурайбата. Суорун Омоллоон
ср. тюрк. ура ‘перестать’

туохт.
1. Туох эмэ тимэҕин биэтилэтигэр ук, кэтэрт. ☉ Продевать пуговицу в петлю, застёгивать что-л. Соҥҥун тимэхтээ эрэ.
2. эргэр. Туох эмэ таҥас (хол., ырбаахы, сон) эҥээрин иҥиннэрэр быатын баай. ☉ Завязывать, зашнуровывать (концы чего-л.). Хаалдьыт Ойуун таҥаһын аҕалан кэтэрдэр, тимэхтиир. А. Софронов
3. Туохха эмэ тимэҕи тик. ☉ Пришивать пуговицу к чему-л.. Былаачыйаҕын тимэхтээн биэр
4. эргэр. Түмүктээ, түмүктээн бүтэр. ☉ Заключать, завершать, заканчивать какое-л. дело. [Отчуттар] сири эргийэн тимэхтээн кэлиилэригэр, уһун сэлэ өтүү устатынан куотан кэлбит. Саха сэһ
1977
Ыраахтааҕы суолларын бүтэрэ тимэхтээн баран, мин муус устар ыйга Дьокуускайбар аттаммытым. УАЯ А

туохт.
1. Кими-тугу эмэ туохха (тугунан) эмэ сөрөөн, иҥиннэрэн тут эбэтэр охтор, баттаа (үгүстүк урут сыһ. туохт. ф-гар тут-лар). ☉ Брать кого-что-л., заворачивая, поддевая чем-л., или ловить, сваливать путающегося (напр., ногами) в чем-л. (больше употр. в ф. деепр. на -ан). Убаҕас сүөһү киитин отунан бөрөөн ыраастыыбыт
2. кэпс. Туохха эмэ оччото суоҕу холбоо-илбээ, аттар; оннук аттаран оҥор. ☉ Соединять разное в одно не совсем добротное, составлять, создавать таким путем. Оту-маһы бөрөөн, отуу оҥоһуннубут
□ Суоҕу-баары бөрөөн, арааһы кэпсии сытан, утуйан сурдурҕаан хаалар. Амма Аччыгыйа
3. көсп. Тугу эмэ сыралаһан (үлэлээн, үөрэнэн) бүтэр. ☉ Заканчивать, завершать что-л. долгими усилиями
Болдьоҕум үс гыммыт биирин син бөрөөтүм. С. Федотов
Чаҕылыыһап аата эрэ үчүгэй: Чап курдук институту да бөрөөтөр, Чаласпаайданан-чаласпаайданан баран, Чабычаҕыттан таһымнаабата. Р. Баҕатаайыскай
4. көсп. Кыргыһыыга утарылаһааччыгын өлөр, тыынын быс. ☉ Уничтожать, одолевать противника в сражении. Эн, тыаны хаххаланан кэтэхтэринэн кэлэн, мөлтөх өттүлэрин бөрөөн көрөөр. Мин, атамааннарын аһайан, күн тахсар сириттэн утары киириэм. Саха фольк.