кипеть, закипать, вскипать; чаанньык кыынньыбыт чайник вскипел.

I 1) закипать; күөс быргыйар варево закипает; 2) начинаться (о насморке); сыыҥа быргыйар у него из носу потекло.
II разг. жить в довольстве, достатке.

I
туохт.
1. Уот диэки өттүттэн оргуйан, күүгэннирэн бар (хол., күөс туһунан). ☉ Закипать, начинать кипеть (со стороны, обращенной к огню). Күөспүт оргуйан быргыйан эрэр
□ Балааккаҕа тимир оһоххо Быргыйа буһар сыалаах эт
Тыатааҕы бу ахсым олоххо Туохха тэҥий, сэгээр, эт? Н. Калитин
2. Саҕалан (тумуу туһунан). ☉ Начинаться (о простудных заболеваниях). Оҕо сыыҥа быргыйбыт
II
туохт., кэпс. Дэлэйдик, байылыаттык олор. ☉ Жить в довольстве, достатке. Байан-тайан быргыйан олорор

тыаһы үт. туохт.
1. Оргуйаары күүгэннэн, бытархай хабахтан, сырдьыгынаан тыаһаа (күөс, уу, о. д. а. тустарынан). ☉ Начинать кипеть, закипать, образуя пену, пузырьки (о воде, пище в горшке и т. п.)
Онтон күүгэннээх уунан бырдьыгынаата, үрдүнэн чараас күдэн өрө салҕаластаан таҕыста. Амма Аччыгыйа
Уот тордуйаны сиирэ уурайан хаалла, хата чэйэ оргуйан, кытыыта бырдьыгынаан барда. Суорун Омоллоон
Киэһэлик уу кэлэн быһыттан иҥнэн, үөһэ тардыллыбыт күөс оргуйан бырдьыгыныырыныы дьирибинэйэ оонньоото. М. Доҕордуурап
2. Кыратык тыһырҕаа, сырдьыгынаа (хол., уоту уунан умулларарга). ☉ Слегка потрескивать, шипеть (напр., об углях при тушении костра водой)
Хаста да чаанньыгар уу баһан таһааран, саһаан хардаҕастарын быыһыгар бырдьыгыныы умуллан эрэр уокка кутта. Амма Аччыгыйа
3. көсп., сөбүлээб. Куруук кыыһыра сырыт. ☉ Кипеть гневом (о постоянно сердящемся человеке)
Улуу киһи [эһэ] кыыһыран бырдьыгыныыр. Р. Кулаковскай
«Ойуун, эн меркешкин [суолас] эбиккин», — диэн бырдьыгыныы түстэ кини [Пураама]. С. Курилов (тылб.). Тэҥн. бардьыгынаа

туохт.
1. Күүскэ итийэн оргуй (убаҕас, убаҕастаах иһит туһунан). ☉ Закипать, вскипеть (о жидкости)
Сотору чаанньыктара кыынньар. Н. Якутскай
Мааһа сылабаара кыыймытын сойутардаан остуолга аҕалар, чааскы ууран чэй кутаттыыр. Күндэ
Кыынньыбыт үүтү иһэн …… баран эмиэ оронугар токуллан сытта. Е. Неймохов
2. Көөнньөн күүгэннирэ үлүн (гаастаах утахтар тустарынан). ☉ Быть пенистым, пениться (о газированных напитках)
Кыынньа сылдьар саһархайдыҥы утаҕы иһэн кэбистилэр. Н. Лугинов
Саха сирэ! Ыччатыҥ Сайдан эрэр эбит ээ: Ийэ кыынньар кымыһын испэтэхтэр мээнэҕэ. Эллэй
Кымыс кыынньан кырылаабыта, Ыһыахха үҥкүү тыла чугдаарбыта. Н. Босиков
3. Күүгэннирэ бааллыр, долгуннур. ☉ Бурлить, кипеть (о волнах)
Далайга долгуннар ыксаллар, Долгунтан долгуннар кыынньаллар. Эллэй
Дьэбиннээх долгуннар кырылыы кыынньан, быста турар кытылга курулуу анньыллаллар. А. Федоров. Күөллэрэ улаханнык долгуннуран, кытара кыынньа сыппыта. Н. Заболоцкай
4. көсп. Туох эмэ (хол., олох, охсуһуу) күүскэ, дохсуннук бар, буол. ☉ Кипеть, бурлить, бить ключом (о жизни). Онно олох күөстүү кыынньар, Саҥа сайдыы, саҥа көстүү… С. Данилов
Барыахха! Киһи иһин охсуһуу кыынньар үөһүгэр барыахха. И. Гоголев
Олох кыынньар кыһатыгар Уһаарыллан тахсыаххыт — Үлэ дьолун булуоххут. Күннүк Уурастыырап
5. көсп. Улаханнык кыыһыран, уордайан, тымтан тур. ☉ Разгневаться, вскипеть, вспылить
Кыыс абатыйан, уордайан, Кыбдьыгырыы кыынньан кэлбитэ, Симэһиннээх силин мунньан, Чиччик сирэйигэр тибиирбитэ. Күннүк Уурастыырап
Алексеев бэйэтиттэн бэйэтэ кыынньан оргуйан турар. М. Попов
Куолаһыттан иһиттэххэ, Батурин бэркэ кыынньан кэлээри гына-гына кыатанар быһыылаах. В. Яковлев
6. көсп. Олус күүскэ күүркэйэн билин, көһүн (ис санаа, иэйии, долгуйуу туһунан). ☉ Проявляться с силой, бурно, кипеть, клокотать (о чувствах, эмоциях). Чэгиэн түөһүм иһигэр Кыынньар этэ кырыыс, өс-саас… И. Гоголев
Эйиэхэ арыт ханнык эрэ итии, сылаас санаа кыынньан кэлэр. С. Федотов
Абам-сатам кыынньан кэллэ. И. Никифоров
7. көсп. Өрө ньирилии түс, оргуйан таҕыс (туох эмэ саҥа-иҥэ, тыас-уус туһунан). ☉ Раздаться внезапно, с силой, разорвать тишину, вскипеть (о шумегаме, голосах)
Ааны аһан киирээтин кытта төлөпүөн өрө кыынньа тоһуйда. Софр. Данилов
Күлүү-оонньуу, саҥаиҥэ өрө кыынньан таҕыста. Дьүөгэ Ааныстыырап
Арай кумаардар саҥалара кыынньар. С. Дадаскинов
Сонно тута эрбии, сүгэ тыаһа хараҥа ойуурга кыынньа түстэ. А. Сыромятникова
♦ Көхсө кыынньар — көхсун хаана кыынньар диэн курдук (көр көҕүс II)
Түөһүн иһин иэстэһии уота кутаанан уматар, бэл көхсө кыынньарга дылы. Л. Попов
Онтон көхсө кыынньан, кыыһыран, саабылатынан далбаата-ныан санаталыыр. А. Сыромятникова
Хаана кыынньар көр хаан I. Кини дьиикэй хаана кыынньан, сүүһүн тымырдара ынырыктык күүрбүттэр. Д. Таас