сов. 1. (стать решённым) быһаарылын; 2. (закончиться) бүт, түмүктэн.

сыһ. Хайыы-үйэ, хайыысах (бүппүт, оҥоһуллубут). ☉ Уже, давным-давно (закончиться, совершиться)
Быраатым номнуо үлэтин бүтэрбит.  Мин таһырдьа тахсыбытым номнуо хараҥарбыт этэ. Н. Заболоцкай
Күннэр-ыйдар элэҥ-сэлэҥ ааһан иһэллэр, Айаан барбыта номнуо ыйтан орто. Н. Лугинов
Улаатан оҕом номнуо туһа киһитэ буолбут, ынахпытын хомуйан абыраата. Далан
русск. давно

дьүһ. туохт.
1. Үрдээн, томтойон көһүн (ханнык эмэ дьоҕус, дьып-дьап чөмөҕү — хол., кымырдаҕас уйатын этэргэ). ☉ Возвышаться, выступать небольшим бугорком (напр., о муравейнике)
Үйэлэр туоһулара буолан турар дууп анныгар күөх кырыстаах буор чөмчөйбүтэ. Суорун Омоллоон
Иннилэригэр кымырдаҕас уйата лөглөйөн, бугул курдук чөмчөйөн турара. И. Федосеев
Сайын ойуурга сылдьан бугул курдук чөмчөйбүт кымырдаҕас уйатын көрбөтөх киһи ама баар буолуо дуо? ББЕ З
2. көсп., кэпс. Сит, ситэри-хотору буол (ханнык эмэ дьыаланы этэргэ). ☉ Завершиться, закончиться (о каком-л. деле)
[Баллайах:] Суоппут төһө чөмчөйдө? Амма Аччыгыйа
Дьыалата чөмчөйөрүн наадатыгар Дайбыров ханна да барбакка баппыыскаҕа сылдьар миэрэтин уларытыахха баар эбит. М. Попов

туохт.
1. Туох эмэ хайааһыны оҥороргун тохтот, тохтоо, уурай. ☉ Кончать, прекращать какое-л. действие
От ыйын ортотугар дылы улуус үрдүнэн сир түҥэтигэ бүппүтэ, бары …… сэбиэскэй былаас чахчы кыра дьон интэриэстэрин көрөрүн өйдөөбүттэрэ. Эрилик Эристиин
2. Ханнык эмэ сир тэнийэн сытар уһугар тиий. ☉ Достичь границы какой-л. территории
Биһиги оройуоммут сирэ мантан арҕаа үс көһүнэн бүтэр. Амма Аччыгыйа
Сотору дэриэбинэ бүтэн, өтөрдөөҕүтэ хортуоска хостоммут тоһоҕо күрүөлээх бааһына кэллэ. Софр. Данилов
Ойуур бүтэн, оллурдаах-боллурдаах киэҥ сир кэллэ. Т. Сметанин
△ Баранан хаал, ордубакка бүтүннүү туттулун. ☉ Израсходоваться, иссякнуть
Түүнүгэр мастара бүтэн, уолаттар түҥ-таҥ түһэн, мас бэлэмниир кыһалҕаҕа киирдилэр. Амма Аччыгыйа
«Хаһан да бүтүө суох», — дии санаабыт аһа улам уостан баарта. Н. Заболоцкай. Киинэҕэ билиэт бүппүт буолан, дьиэлэригэр төнүннүлэр. А. Федоров
3. Буолан аас, уурай. ☉ Прекращаться, кончаться
Сэрии бүттэ, Тиһэх тэргэн ньим барда. Сир үрдүгэр Эйэ кэмэ эргийдэ. Күннүк Уурастыырап
Бүгүн хадьымал көтөҕүүтэ бүтүөхтээх — Эһиилги ыһыы тэрээһинэ бүтүөхтээх. А. Абаҕыыныскай
4. кэпс., харыс т. Өлөөрү гын, уһугулаа; өлөн хаал, өл. ☉ Находиться при смерти; умереть, скончаться
Борокуопай эрэйдээх бүппүт, уолугун төрдүгэр эрэ тыынар дэһэллэр. И. Бочкарев. Ээ, өстүбэһи, били Степанов бүтэн баран сытаахтыыр. Эрэлэ суох киһи. Бу түүнү туоруура биллибэт... Н. Лугинов
Киириги наһыылкаҕа ууран эрдэхтэринэ, ким эрэ саҥарар: «Оо, бүппүт!» Бары бэргэһэлэрин усталлар. С. Ефремов
5. Отунан-маһынан саба үүнэн, биллибэт-көстүбэт буол, туһата суох хаал, тугунан эмэ сабылын (хол., мууһунан). ☉ Зарасти, покрыться чем-л.
Бу суол оспут, бүппүт, Тиит бөҕө туора түспүт. Баал Хабырыыс
Буор сыбахтаах балаҕана, Бүтэ тоҥмут дьоҕус күөллээх Бүтэй чуумпу алааһа, Хара тыаҕа күлүктэнэн, Хараҕыттан сүппүттэрэ. Күннүк Уурастыырап
◊ Бүтүөхчэ бүппэт (бүтэн биэрбэт) — бүтүөх курдук эрээри бүтэн биэрбэт. ☉ Конца не видать (о чем-л., что должно уже давно закончиться)
Эн биһикки ситим курдук синньигэс суолу батыһан барбыппыт, кини бүтүөхчэ бүппэтэҕэ, быстыахча быстыбатаҕа. Н. Якутскай
Киһитэ бүтүөхчэ бүтэн биэрбэт. «ХС». Бүтэр бүппүтүн кэннэ — туох эмэ буолан бүппүтүн, ааспытын кэннэ, хойутаан. ☉ После того, как все закончилось; спустя много времени; с опозданием
Бүтэр бүппүтүн кэннэ көрсөр да туһата суох буолуо. «ХС»
Онон Киргиэлэй учуутал ууга түһэн «олорорун» туһунан сурах солбуйааччы дириэктэргэ кэмниэ-кэмнэҕэс, бүтэр бүппүтүн кэннэ тиийбитэ. Н. Заболоцкай. Күөмэйим (күөмэйэ) бүттэ — ыалдьан эбэтэр сылайан күөмэйим (күөмэйэ) ыарыйда, кыыкынаан саҥарар буоллум (буолла). ☉ Потерять голос, охрипнуть
Тарааһап саппыйаан курун аллараа баттаамахтаата, кылгас баттахтаах төбөтүн имэриммэхтээтэ: «Кэбис, ыллаабаппын. Күөмэйим бүтэн сылдьар». Амма Аччыгыйа
«Доҕотторуом, мин, мин манна...» кини күүһүн муҥунан үөгүлээтэ да, күөмэйэ бүтэн хаалбыт, хаахынас дорҕоону бэйэтэ эрэ иһиттэ. А. Сыромятникова