дьүһ. туохт. Түргэн-түргэнник илиигинэн сапсын. ☉ Быстро замахать руками (напр., от испуга)
Мария Николаевна кэргэнин халпаагын хараҕар саба тардан кэбиспитэ, онуоха биирдэрэ, хайдах да буолуон булбакка икки илиитинэн өрө таймаҥалыы түспүтэ. И. Тургенев (тылб.)

туохт. Кынаккынан түргэн-түргэнник, тыастаахтык сапсын, оннук сапсынан көтөн таҕыс (кыра көтөр туһунан). ☉ Взлетая, усиленно замахать крыльями, затрепетать (о мелкой птице)
Бахсырыйа сүрэҕэ, тиргэҕэ иҥнибит чөркөй кынатын курдук, тарыпынайа түстэ. Софр. Данилов
Сүр түргэнник бэйэтин саатын эһэ охсон ылла, ытан бытарытта. Биир кус тарыпынайа түһээт, умса барда. М. Ефимов
Субу үрдүгэр чыычаах кыната тарыпынайа түспүтэ. Н. Заболоцкай

I
туохт.
1. Көтөөрү гын, көтүөхчэ буол (уу кырсын эбэтэр сир үрдүн атаҕынан таарыйан кынатынан сапсынар көтөр туһунан); ыараханнык, нэһиилэ көт (көтөр оҕотун, бааһырбыт кус туһунан). ☉ Энергично замахать крыльями, перебирая лапками по поверхности земли или воды, пытаясь взлететь; тяжело взлетать (о птенце или подстреленной птице)
[Мохсоҕол] хатан муос тыҥырахтарынан халтарыйа-халтарыйа, хаһыытаан баран, таас устун тайан лачырҕаата. П. Ойуунускай
Ийэлэрэ кинилэри [кус оҕолорун] лаһыгырыы тайарга, күлүбүрүү көтөргө, устарга, умсарга үөрэтэр. Н. Габышев
2. көсп. Олус түргэнник, чэпчэкитик сырыт. ☉ Очень быстро и легко передвигаться
Уолан эрэт дьонум Унаар тыанан тайан, Көтөлүнэн киллэриҥ Күндү түүлээх бэрдин. Д. Апросимов
Өссө аллара — күөх күлүктэр, Ой тыалар. Табалар тайаллар, чыычаахтар ыллыыллар. А. Пушкин (тылб.)
△ Ырааҕынан тэлэһийэ, киэҥ сиринэн эргийэ сырыт. ☉ Объезжать обширную территорию, колесить
Көмүһү ылыахха, туттуохха айылаах Амырынан тайар атыыһыт диэн, Хайа, мин эрэ да буоллаҕым дии. Суорун Омоллоон
△ фольк. Кими эмэ туһулаан эрчимнээхтик көт (сытыы уһуктаах сэби этэргэ). ☉ Лететь в цель (напр., об остром холодном оружии)
Көхсүн хараҕын үүтүнэн, Көбүөхтүүр сүрэҕинэн Үөрбэ тайан эрдэҕинэ …… Аһара охсон биэрдэ. П. Ойуунускай
Татаар тыллаах Таба таайбатын Үөрбэ түспэтин, Атара тайбатын. П. Ойуунускай
ср. др.-тюрк. тарых ‘подниматься, взбираться’, кирг. тай ‘скользить’
II
саҥа алл.
1. Соһуйуу, дьиктиргээһин, кыһыйыы, абааһы көрүү холбоспут күүстээх иэйиини көрдөрөр. ☉ Выражает удивление с оттенком досады, раздражения
Тай, доҕор, оттон оннук сыаналааҕы Тыыҥҥытын да харыстаабакка көрдөөн, Ама буллугут ини. С. Зверев
— Испирдиэҥкэлэри мин иитиэм үһү дуо? — Тай, уонна ким? Э. Соколов
ср. алт. таҥ ‘возглас удивления, изумления’