замедлять полёт, парить перед спуском (о птицах); кустар түһээри элиэ-тииллэр утки готовятся сесть.

побуд. от налаҕадый = замедлять что-л.; задерживать кого-что-л.; айанньыты налаҕадытыма , хойутатыаҥ не задерживай путника, а то опоздает.

медлить, замедлять; кини бытаарар а) он медлит, мешкает; б) он замедляет (шаг); уураах туолуута олус бытаарда выполнение решения слишком затянулось.

побуд. от наҕылый = 1) успокаивать, утихомиривать; бу аты наҕылытан илдьэ сырыт с этой лошадью обращайся ласково (а то не удержишь); 2) замедлять; задерживать; миигин наҕылытан хойутатта он меня задержал, и (поэтому) я опоздал.

1) укорачивать (обрезая, обрубая); кынатын сарбый= подрезать крылья (птице); 2) перен. урезать, сокращать; бюджеты сарбый= урезать,бюджет; 3) перен. тормозить, замедлять, затягивать что-л.; препятствовать чему-л.; дьыаланы сарбый= тормозить дело.

туохт. Айаннаан иһэр тугу эмэ (хол., сыарҕаны) бытаардар, тохтотор гына тугунан эмэ туормастаа, тохтот. ☉ Замедлять или останавливать посредством чего-л. движение какого-л. транспортного средства (напр., нарты), тормозить
Чэпчэкитик дэгэс гынан сыарҕатын миинэ олорбута, тарыырдыырга бэлэмнэнэн атаҕын туора тэппитэ. Болот Боотур
Наарталар киһи салайарыгар, тарыырдыырыгар бэриммэттэр. ВВ ЫСЫ
«Уҥа дьон эрдэн биэриҥ, хаҥастар тарыырдааҥ», — диэн кини эмискэ хаһыытаата. «ХС»

туохт.
1. Туох эмэ тиэхиньикэ барыытын, хаамыытын туормас көмөтүнэн бытаарт эбэтэр тохтот. ☉ Замедлять или останавливать движение чего-л. с помощью тормоза, тормозить
Управляющай матасыыкылын туормастаан бытаардан халдьаайыны түспүтэ. Далан
Биир ааһан иһэр «Москвич» биһиги туспутугар кэлээтин, эмискэ туормастаан кычыгыратта. С. Федотов
Егор …… гааһын эптэ, мотуора өрө барылыы түстэ, хаамтаран иһэн атаҕынан туормастаата. М. Попов
2. көсп. Туох эмэ үлэтин, сайдыытын харгыстаа, онно мэһэй, туормас буол. ☉ Задерживать, тормозить развитие, исполнение чего-л., мешать, препятствовать чему-л.
Соруйан суут буоларын туормастаан «өстөөхтүү» үлэни ыытар диэн дириэктэрбитин иччитэх ампаарга хаайан кэбистилэр. КНЗ ОО
Бэлэмнээх уонна хамнастаах үлэһиттэр, сөптөөх ыйыы-кэрдии, үп-ас суоҕа үлэни туормастыыра. ПНИ ДКК
Наһаа сыылба, бытаан …… дьон ньиэрбинэй систиэмэлэрин туормастыыр үлэтэ олус сайдыбыт буолар. ОАП ОТХ

1. үтүрүй диэнтэн дьаһ. туһ. Айдаартан үтүрүйтэрэн Александр тахсан барда. В. Яковлев
2. Туохха эмэ мэһэйдэтэн тугу эмэ гыныахтааххын, быһаарыахтааххын уһаткэҥэт, оҥоро охсон биэримэ. ☉ Из-за препонов, препятствий замедлять принятие каких-л. решений, отсрочивать что-л. Болот Борисович үлэттэн-үлэҕэ үтүрүйтэрэн баччааҥҥа диэри диссертациятын көмүскүү илигэ. В. Яковлев
   Александр эрдэ кэргэннэнэн, хаһаайыстыба түбүгэр үтүрүйтэрбитэ. В. Протодьяконов
   Мэлдьи күннээҕи түбүккэ үтүрүйтэрэн, кэнэҕэскибитин умнарбыт сатаммат. Н. Туобулаахап
3. Туохха эмэ баһыйтар, сабырыйтар, урукку кыаххын, күүскүн сүтэрэн бар. ☉ Быть вытесненным кем-чем-л., начинать терять былую силу или славу
   «Хайа хаһан кэлэҕин?» — диэн сэттэ уонус сыллардааҕы эдэр ыччат таптал гимнэ оҥостон ыллыыр ырыата атын саҥа ырыаларга үтүрүйтэрэн испитэ. «Кыым»
   Олох сайдан киһи кыаҕа араас тиэхиньикэҕэ, массыыналарга үтүрүйтэрэн барыыта саҕаламмыта. «ХС»