1. нареч. 1) прямой линией, прямо; вертикально; көннөрү туруор = поставить что-л. прямо, вертикально; көннөрү тарт = вытянуть, протянуть что-л. в длину; 2) просто, запросто, так; көннөрү этэбин я говорю (это) просто так; 3) нормально 2. простой, обыкновенный, рядовой; көннөрү киһи простой, рядовой человек.

I
1. сыһ.
1. Бостуой, борубостуой, халтай (холбоһор тылларыттан тутулуктанан атын араас дэгэттээх буолуон сөп). ☉ Напрасно, зря, без пользы (может получить различные оттенки в зависимости от значения сочетающихся слов). Пётр Иванович ол эрэйэ таах хаалбата, сиэнчэр бөдөҥ табалар кини салайар сопхуоһугар элбээн эрэллэр
□ Ити былыр таах хаалан турар куһаҕан баҕайы маар сир этэ. Күндэ
Кэлэ-бара икки күнү таах сүтэриэхпит. Амма Аччыгыйа
«Таах эрэйдэнэҕит — дииллэр оҕонньоттор, …… эн дьону хааларга үлэлэтимэ». А. Фёдоров
2. Көннөрү, мээнэ, мээнэҕэ (наадата, сыала-соруга суох). ☉ Без особого намерения, просто так, бесцельно
[Чокуурап:] Ити Сарапыана таах сылдьар үһү. Солко Миитэрэй эмиэ таах сылдьар. С. Ефремов
Дабыыт үөһэттэн аллара иҥнэри дьоодьоҥнотон илии баттаабытын таах олоруохтааҕар сыныйан одууласта. У. Нуолур
3. кэпс. Көҥүл, эрэйэ суох, кэбэҕэстик. ☉ Свободно, запросто, без всяких усилий. Арамаан кинини таах кыайыа
□ Адьас чыыбырҕаама, таах тыыгын иҥнэри тутан кэбиһиэм. Э. Соколов
Көбүөргэ сүрдээх бытаан курдук, наһаа холку тустуук. Наада тирээтэҕинэ, таах тиэрэ хатыйан түһэриэ. И. Федосеев
2. даҕ. суолт. Туох да уратыта суох, көннөрү. ☉ Ничем не примечательный, обычный
Үлэ оҥорумтуота таах күннэрдээҕэр уон-уон үс бырыһыан үрдүүр диэн суруйаллар. И. Кычкин. Киирик таах киһи буолбатах, кини өлөрүгэр киирэн биэрбэтэҕэ буолуо. С. Ефремов
♦ Тааҕы таах кэпс. — улаханнык кыһаллыбакка, ыарырҕаппакка эрэ, эрэйэ суох, аа-дьуо. ☉ Легко, без труда, без усилий
Бу диэки кыһыллар салалыннылар да, биһиги ойуурга тоһуйа сытан тааҕы таах тоһурҕаталаан кэбиһиэ этибит. Л. Попов
Сарсыарда өттүгэр сорох түргэн холлоох уолаттар куоталлар ээ. Ол гынан баран киэһээҥҥи омурҕан кэнниттэн тааҕы таах мин инникилиибин. ССХУо
Талбыт табаары ыскылаакка ыга симэ сытан ыһатоҕо атыылаан эрэйэ суох былааны тааҕы таах куоһара охсон кэбиһэр. «Кыым»
русск. так
II
көр даах
Тураах эристиин Турулус-тарылыс көрөн, Тумсун ыһыктыбакка эрэ, Таалбахтаан баран, Таҥалайын эрэ хамсатан: «Таах», — диэтэ. Күн Дьирибинэ
Кинилэри [чыычаахтары] быйыл эрэй бөҕөнөн манна кыстаабыт, онон киэбирбит, улаханнык санаммыт хара тураах мөҕөн ааста: таах-таах, таах-таах! Н. Габышев

1. аат.
2. Сүөһү, кыыл-сүөл, көтөр тириилэрин бүрүйэ үүнэр сымнаҕас бүрүөһүн, сабыы. ☉ Шерсть, мех (у животных); пух, пушок, перья (у птиц)
   Күтүр улахан эһэ, кыыһыран арҕаһын түүтүн адьырыппытынан ардьыгыныыардьыгыныы сүүрэн маҕыйан иһэр эбит. Т. Сметанин
   Түү сүөһүнү тымныыттан уонна бааһырыыттан харыстыыр. СИиТ
   Кус дабыдалларын төрдүттэн хаантан чопчулаһа силимнэспит түүлэрин сэрэнэн араартаата. «Чолбон»
   △ Оннук сабыы, бүрүөһүн биир утаҕа. ☉ Пушинка, шерстинка
   Сыттыгын түүтэ баттаҕар иилистибит. Амма Аччыгыйа
   Кыра түү сыстыбытын бэркэ кыһанан ыраастаабыта. А. Фёдоров
3. Киһи тириитин сорох өттүн сымнаҕас биитэр хатыылаах бүрүөһүнэ, сабыыта. ☉ Волосяной покров некоторых частей тела человека
   Ханан да түү сыстыбатах малаҕар сирэйдээх лааһайбыт оҕонньор. Амма Аччыгыйа
   Сирэйэ барыта бар түү. Күннүк Уурастыырап
   Перовскай курданарыгар диэри сыгынньахтаммытыгар, түөһүн хойуу түүтэ көһүннэ. Л. Попов
4. Сүөһү, кыыл-сүөл, көтөр таҥастаммыт тириилэрин сымнаҕас бүрүөһүнэ, сабыыта. ☉ Обработанный мех, шерсть, пух животных и птиц
   Саҕынньах сиэхтэринэн даллас гыныытыгар, түүтэ ыһылла түстэ. Амма Аччыгыйа
   Кини сонун түүтүн таһыгар гына тикпиттэрэ. Суорун Омоллоон
   Түүтэ баранан эрэр сылгы тыһа этэрбэстэрин тэбээн тибиргэтэр. М. Доҕордуурап
5. кэпс. Үүнээйи киһи хараҕар көстөркөстүбэт сымнаҕас бүрүөһүнэ биитэр сиэмэтэ. ☉ Пух, пушинка (растения)
   Мин түннүгү ыйбытым, онно күп-күөх халлааҥҥа тирэх түүтэ көтөрө. ЫДЫа
   Мастар быыстарынан маҥан түүлэр көтөллөр. «Чолбон»
   Сквердэр тирэх мас ньаарсын түүтүнэн бүрүллэллэр. «ХС»
6. даҕ. суолт. Таҥастаммыт түүлээх тирииттэн тигиллибит (хол., тас таҥас) көтөр түүтүттэн оҥоһуллубут (хол., сыттык). ☉ Сшитый из шерсти шерстяной, пуховый (напр., о верхней одежде); изготовленный из пуха, перьев (напр., о подушке). Түү үтүлүк. Түү этэрбэс. Түү мээчик
   □ Хаппытыан сааһыгар таҥныбатах түү таҥастаммыт. А. Софронов
   Тогойкин сааны туппутунан остуолга кэлиитигэр Өкүлүүн түү былааты бүрүнэн таһырдьа тахсан барда. Амма Аччыгыйа
   ♦ <Кур> түү курдук кэпс. — бэрт кэбэҕэстик, кыһалҕа оҥостубаттыы. ☉ С большой лёгкостью, запросто, играючи
   Баһыахтыыр Балбаара дьулааннаах Сыллай Луханы кур түү курдук этэн кэбистэ. Амма Аччыгыйа
   Кэлиҥ эрэ бэттэх, тустуоҕуҥ, эһигини баҕас кур түү курдук быраҕаттыа этим. Эрилик Эристиин. Түүтүн үргээ — кими эмэ улаханнык мөх-эт, саҥар, кириитикэлээ. ☉ соотв. дать дрозда
   Ыстатыйаны муньахха дьүүллээтилэр, түүбүн үргүүр былааннаахтар. В. Яковлев
   Буҕаалтыр Кутуукап, хонуу үлэһитэ Даайыс тыл эттилэр, Матаҥныырабы түүтүн үргээтилэр. В. Протодьяконов
   ◊ Ньуолах (көп) түү — тирии кырсыгар баар чараас, ньаарсын түү. ☉ Подшёрсток. Кыыс куһун ньуолах түүтүн үргүү олорор. Обот түү (быччархай) көр обот. Ийэтэ кыыһыгар үргүү олорор куһун обот түүтүн көрдөрдө
   □ Куһу ылаат обот түүтүн үргээт, үрүсээкпэр уктабын. Далан
   др.-тюрк. тү, түк, түт, тюрк. түк