эркээйилээх сурук-бичик (засечка)

1) метка, веха (при дороге); 2) зарубка, засечка (на дереве).

1) зарубка, насечка, засечка; маска кэрдиистэ оҥор = сделать засечку на дереве; 2) ступень, ступенька; кирилиэс кэрдииһэ ступенька лестницы; 3) перен. ступень, период, этап (в развитии чего-л.); сайдыы саҥа кэрдииһэ новая ступень развития; саҥа кэрдиис кэм новый период, этап чего-л.

1) имеющий зарубку, насечку, засечку; с... зарубкой, с... насечкой, с... засечкой; 2) имеющий ступеньку, ступеньки; с... ступенькой, ступеньками; ступенчатый.

1) ставить метки, вехи (при дороге); 2) делать зарубку, засечку (на дереве).

1) иметь зарубку, насечку, засечку; 2) становиться ступенчатым, складчатым.

1) делать зарубку, насечку, засечку; 2) делать ступеньки.

1) имеющий метки, вехи; с... метками, с... вехами (о дороге); эркээйилээх суол прям., перен. столбовая дорога; 2) имеющий зарубку, засечку; с... зарубкой, с... засечкой (о дереве).

I сов. что 1. (отметить засечкой) эркээйитэ оҕус, бэлиэтии кэрт; 2. (зафиксировать) картаҕа бэлиэтээ; засечь время бириэмэтин кэмнээ; 3. (о лошади) быһа охсун; конь засёк ногу ат атаҕын быһа охсуммут.

аат.
1. Туох эмэ туора олуктуу кэрдиллибитэ, быһыллыбыта. ☉ Зарубка, насечка, засечка на чем-л.
Микиитэ кистээн, үгэһинэн, отут кэрдиистээх маһы оҥостон кэбиспитэ. Амма Аччыгыйа
«Үһүс кэрдиис… сэттэ кэрдиис кэрдиис аҥаара, оруобуна бэһис кэрдиис!» — уол саҥата чаҕылла түһэр (былыргы баай аһы — тары, хайаҕы — кэрдиистээх маһынан төһөтүн кэмниир). Н. Заболоцкай
2. Туох эмэ (хол., хайа) төхтүр-төхтүр, олуктана быһыыламмыта. ☉ Ступеньки, ступенчатый вид чего-л.
Олох кирилиэс кэрдииһин курдук. Амма Аччыгыйа
Кэрдиис, быллаар халдьаайылар, сирэм күөхтээх толоон иэнэ, Сибэккинэн тэтэрэллэр. Күннүк Уурастыырап
Бурхалей …… тыыны долгун кэрдииһин туора тардыалаан, үрдүк быллараат үрдүлэригэр бырахтартаата. Эрилик Эристиин
3. Туруору быһан, оҥон оҥоһуллубут ойуулар кэккэлэрэ (саха оһуорун көрүҥэ). ☉ Сочетание вертикальных геометрических рисунков — вид якутского национального орнамента, вырезаемого в основном на дереве, металле
Кэрдиис ойуулаах кэриэн ымыйаларга Араҕас арыыны кутан Уһун туску диэн Уура охсон кэбистэ. П. Ойуунускай
Кэрдиис ойуулаах кэнники сэргэҕэ кэрэ биэбит кэскилин тэрийиэҕиҥ! С. Васильев
4. көсп. Туох эмэ сайдыытын туспа олуга, олук кэмэ, сүһүөхтэрэ. ☉ Отдельный момент, этап, ступень развития когочего-л.
Эдэр сааһым үтүөтэ, Олоҕум кэрэ кэрдииһэ — Мин хомсомуол сылларым, Күлүм-чаҕыл күннэрим. Н. Харлампьева
[Дьокуускай] сүдү мөссүөнүгэр аан дойду култууратын сайдыытын бары кэрдиис кэмнэрэ көстөргө дылылар. Кини [Яков] олоҕун биир суол кэрдииһигэр түмүк оҥоһунна, кириэс туруорда. Н. Заболоцкай
◊ Таҥалай кэрдиис — таҥалай ойуутун курдук саха оһуорун көрүҥэ. ☉ Вид якутского орнамента в виде «елочки». Хабарҕа кэрдиис — курдуулуу соҕус туора кэрчиктии барар ойуулаах саха оһуорун көрүҥэ. ☉ Вид якутского орнамента в виде выпуклых, слегка округлых вертикальных узоров.
ср. тат. киртек ‘зарубка, засечка’