Якутские буквы:

Якутский → Русский

эркээйи

1) метка, веха (при дороге); 2) зарубка, засечка (на дереве).

Якутский → Якутский

эркээйи

аат.
1. Суол туһаайыытын, хайысхатын ыйар туох эмэ бэлиэ (хол., ураҕас). ☉ Какой-л. знак, указывающий направление пути (напр., шест), веха
Хаһыы сүнньэ ханан буолуохтааҕын бэлиэтээн, Куоҕастаахха тиийэ эркээйи охсубуттара. Күннүк Уурастыырап
Балыксыттар үүтээнтэн сэлэҕэ диэри анньыллыбыт эркээйини тутуһан, кыдьымах быыһынан тиэтэйэн суксуруһаллар. И. Данилов
Айанньыт, булчут сиргэ бэлиэ оҥороору эркээйи охсор, тугу эмэ көстүүлээх сиргэ ыйаан кэбиһэр. Багдарыын Сүлбэ
△ Маска кэрдиис бэлиэ, олук. ☉ Зарубка, засечка на дереве
Тиит, талах лабаатын тосту тутан, сүгэнэн суоллаан тииккэ эркээйи да хаалларбыттарынан сирдэтэн, өрүс диэки дьулурустубут. Н. Габышев
Дьон сүгэнэн үүнэн турар тииккэ, тирэххэ эркээйи охсон ааспыттар. А. Сыромятникова
Уһун ураҕас төбөтүгэр туос кыбытан дьуолка аспыта, ойуурдарга эркээйи оҥорбута. Д. Кривошапкин
2. көсп. Туох эмэ буолуохтаах бэлиэтэ, туоһута. ☉ Знак, признак, свидетельство чего-л.
Кэлэр кэмнээҕи кэрэ-бэлиэ кэрдиискэ эркээйи охсулла оҕустаҕа үһү. С. Федотов
Кинилэр килбиэннээх суоллара кэлэр кэнчээри ыччакка ыллыктарын ыйар, суолларын тобулар эркээйи буолуохтун. И. Борисов. Саха норуота бэйэтин билиниитин, инники сайдыытын эркээйитэ торумнанна. «Кыым»
ср. эвенк. илкэн ‘зарубка (дорожный знак на дереве)’

Еще переводы:

засечка

засечка (Русский → Якутский)

ж. 1. (зарубка) эркээйи, кэрдиис, дьуолка; 2. (у лошади) быһа охсунуу баас (акка).

илкээни

илкээни (Якутский → Якутский)

аат., түөлбэ. Маһы суора охсон суолу бэлиэтээһин, эркээйи. ☉ Знак (насечка, зарубка) на дереве, указывающий направление пути
Аймах билэ буолар дьон икки ардыгар аны эккирэтиһии, өлөрсүү тахсыа диэн хааннаах илкээни охсубатах. Далан

кытархайдыҥы

кытархайдыҥы (Якутский → Якутский)

даҕ. Кытархай соҕус. ☉ Красноватый, с красноватым оттенком. Бу кытархайдыҥы дьураа ойуулаах, тупсаҕай, чараас кинигэ — Эллэй айымньытыгар эрэ буолбакка, саха литературатын бүтүннүүтүн биир күлүмүрдэс эркээйитэ. Софр. Данилов
Муҥха ийэтин айаҕа көстө да илигинэ кытархайдыҥы өрөҕөлөөх соболор чардаакка элэҥнэстилэр. Уустаах Избеков

аараҕай

аараҕай (Якутский → Якутский)

даҕ., фольк. Сүдү, сүҥкэн, баараҕай. ☉ Громадный, величественный, огромный (по силе, величине)
Аанньанан аттаммат Аараҕай ыал оҕолоро Адаҕыйан кэлбиттэр быһыылаах. П. Ойуунускай
Арай мин биирдэ, Аараҕай тайах суладыйбыт, Арбах бэһин эркээйи оҥостон өрө хааман тахсыбыттааҕым — тумулга. С. Зверев
Аараҕай тымныы аттаныыта, Аҕыс өргөстөөх Аламай күн уоттаныыта Халдьаайы сир Харалдьык буолла. Эрилик Эристиин. Тэҥн. баараҕай

дьуолка

дьуолка (Якутский → Якутский)

I
аат. Ханан барыллыахтааҕы бэлиэтиир, көрдөрөр сиргэ, хаарга анньыллыбыт мас (лабаа, талах). ☉ Палка (ветка), воткнутая в землю, указывающая нужное направление пути; веха
Сыҥ ойуур тайҕаны мээрэйдээн Сул маҥан дьуолканы аспыппыт. С. Васильев
[Сүөдэр] ханан тыа солонорун, ханан буор кутулларын бэлиэтээн …… уһун ураҕас төбөтүгэр туос кыбытан дьуолка аспыта, ойуурдарга эркээйи оҥорбута. КН ТДь. Тэҥн. дьүөкэт II
II
аат. Саҥа дьыл бырааһынньыгар киэргэтиллибит харыйа. ☉ Новогодняя елка
Оҕолор бары улуустарга саҥа дьыллааҕы дьуолкаҕа бэлэмнэнэллэрэ. «ХС»
Дьуолкабыт айгырас симэҕэ Дууһабыт устунан тырымнаа! «ЭК»

бөрүө

бөрүө (Якутский → Якутский)

аат.
1. Уруучукаҕа олордон чэрэниилэнэн сурук суруйар оҥоһуулаах чараас тимир. ☉ Стальная пластинка для писания чернилами, перо. Уруучукалаах бөрүө
□ Комендант суруйа олорор уруучукатын остуолга талыр гына бырахта, онтон, сүр түргэнник сулбу тардан ылан бөрүөтүн одуулаһа-одуулаһа, эттэ: «Доҕоор, эйигиттэн Өтүөс Бүөтүрү ким ыйытта? Ыйытыллар боппуруоска эппиэттээ». Амма Аччыгыйа
Харандааһа, бөрүөтэ, Харыалаах да маһа суох — Атах киэбэ азбука Араас тыллаах суруга. Билээччи дьон хараҕар Барытын кэпсии сытар. С. Данилов
2. көсп., кин. Суруйааччы айар үлэтэ, суруйар үлэ. ☉ Символ творческого труда писателя
Бөрүөм төрүт нэһэ миэнэ Төрүөхпүттэн бэйэм киэнэ. Күннүк Уурастыырап
Баҕар, эдэр саас үтүөтэ Сууллар сулустуу сүтүөҕэ, Баҕар, тойуксут бөрүөтэ Ыллаан бүппэккэ бөтүөҕэ. Эллэй
Бүгүн бар дьоннорбун сирдээн, Чохороонунан буолбакка, Үтүө суолга бөрүөбүнэн Эркээйини охсуохтаахпын. Баал Хабырыыс
♦ Бөрүөтэ сытыы — сытыытык суруйар (бэргэн, сытыы тыллаах-өстөөх, түргэн публицист туһунан). ☉ (У него) острое перо (о публицисте, умеющем писать остро и оперативно). Ол суруналыыс бөрүөтэ сытыы буолааччы

ибир

ибир (Якутский → Якутский)

I
аат., фольк. Моһол, мэһэй. ☉ Помеха, препятствие
Илин атаххыт ибирэ суох буоллун! (алгыс.). Илин өттүгүт ибири билбэтин! П. Ойуунускай
Доҕорбун иннин ибирэ суохтук тиэрт. П. Ойуунускай
ср. тюрк. им 'мучение, беспокойство; труд, работа'
II
даҕ.
1. Бэрт кыратык, биллэр-биллибэттик хамсыыр. ☉ Еле, чуть заметно двигающийся, подрагивающий
Ибир долгунунан бигээн тугу барытын утутарга дылы... Суорун Омоллоон
Ибир салгын сөрүүн тыына Ходуһаны оргууй сабар. Л. Попов
Ибир тыал имнэнэн салгыйар, Им түһэн барыарар. А. Абаҕыыныскай
2. Бытархай таммахтарынан түһэр (ардах туһунан). ☉ Мелкий (о дожде)
Ибир самыыр ибиирдэ. Күннүк Уурастыырап
Түһэн ааспыт ибир ардах таммахтара оҕуруо буолан, окко-маска ыйаннылар. Л. Попов
3. Кыра, чараас. ☉ Маленький, тоненький. Ибир илиилээх, амынньыар атахтаах баар үһү (тааб.: тахтай). Ибир дьаҕыл былытынан Эркээйи туруорда. Саха фольк.
ср. тат. ыбыр: ыбыр-чыбыр 'мелкий; мелочь'

хаалык

хаалык (Якутский → Якутский)

аат.
1. Хайыһар тайаҕа (хаарга тимирбэтин диэн аллараа өттүнэн туора төгүрүк иилээх). ☉ Палка (лыжная)
Мотя хайыһарын хаалыгынан хаары ойуулуу турда. Н. Босиков
Хаалыктар хаарга кулун туйаҕын курдук суолу хааллара-хааллара кыыраҥнастылар. Ф. Софронов
Кыыс хайыһар хаалыгар түөһүн тирээн, хаар ньууругар күн уотун кыыма араас өҥүнэн оонньуурун одуулаһан турбахтыыр. И. Сысолятин
2. эргэр. Ох (чаачар) сааны, оноҕоһу угар хааһах. ☉ Оружейная сума для лука, стрел, колчан. Чаачарын, оноҕоһун хаалыгар угунна
◊ Хаалыктаах хаамыы спорт. — икки илиигэр тайаҕы (хаалыгы) анал ньыманан туттан, хаамыынан эти-хааны эрчийиигэ аналлаах дьарык. ☉ Вид физической активности, в котором используются определённая методика занятия и техника ходьбы при помощи специально разработанных палок, скандинавская ходьба
Майаҕа хаалыктаах хаамыы киэҥник тэнийэн, хаамааччылар биллэ элбээбиттэр. «Эркээйи». Тэҥн. эмпэрэ II

эрсэҥнээ

эрсэҥнээ (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Кимиэхэ эмэ үтүөнү баҕар, дьолу-үтүөнү баҕараргын биллэр. ☉ Быть благосклонным к кому-чему-л.
Иэйэхсит Ийэ хотун эйэҕэс тыына илэ-бодо эрсэҥнээбит итиисылаас эркиннээх илгэлээх Эркээйи эбэ хотун диэн [толоон айыллыбыт]. Далан
Аар дойду иччитэ Аан Алахчын хотун имэ кэйэн эрсэҥниир …… кэмигэр [Тыгын Дархан улуу тунах ыһыаҕын ыһарга санаммыта]. «Чолбон»
2. миф. Имэҥнээхтик кыдьыгыран, куһаҕаны биттэнэн үөр-көт (сэрии куһаҕан тыыннарын, абааһыларын туһунан). ☉ Радоваться войне, приветствовать кровопролитие (о кровожадных духах, бесах)
Куо Кустуктай обургу Бэркэ-бэркэ эрсэҥнээн кэлэн-баран дьирбиитээн, Сэттэ омук Сэгээк ырыатын ыллаан [эрэр]. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Илбис кыыһа] Хаһан да маннык үлүгэр Иччилээхтик эрсэҥнээбитэ суоҕа. И. Гоголев
[Кыһалҕа] уҥа тыаҕа оройон үөскээбит обот чупчурҕан уолаттарын, илин тыаҕа эрсэҥнии хаамар дьэс эмэгэт кыргыттарын сураста. И. Гоголев

засечь

засечь (Русский → Якутский)

I сов. что 1. (отметить засечкой) эркээйитэ оҕус, бэлиэтии кэрт; 2. (зафиксировать) картаҕа бэлиэтээ; засечь время бириэмэтин кэмнээ; 3. (о лошади) быһа охсун; конь засёк ногу ат атаҕын быһа охсуммут.