крышка; заслонка; чаанньык хаппаҕа крышка чайника; дьааһык хаппаҕа крышка ящика; оһох хаппаҕа заслонка печки.

м. I. (прикрытие, преграда) хахха; снежный заслон хаар хахха; 2. воен. хахха этэрээт; 3. см. заслонка.

камин, камелёк; печь; саха оһоҕо якутская печь; камин, камелёк; оһох сабыыта заслонка; оһох оттооччу истопник.

1) прям., перен. покров; покрывало; хаар сабыы снежный покров; орон сабыыта покрывало для постели; сирэй сабыыта а) уст. покрывало на лицо из собольей шкурки; б) перен. маска; ити барыта сирэй сабыыта эбит всё это, оказывается, маска (т. е. он притворялся, лицемерил); 2) крышка; иһит сабыыта крышка сосуда; оһох сабыыта заслонка; түннүк сабыыта ставни; 3) карт, взятка.

1. сап I диэнтэн хай. аата. Тэпилииссэни сабыы. Сайын ходуһаны сабыы. Ороскуоту сабыы
   □ Капитал хараҥа хаайыыта, Хараҕы, санааны сабыыта Эйиэхэ сүтүөҕэ, Эдэр күүс үүнүөҕэ. П. Ойуунускай
2. Тугу эмэ сабар мал, тэрил, таҥас. ☉ Покрывало, занавеска, заслонка, настил. Умуһах сабыыта. Аан сабыыта
   □ Түлүк бараан түүн ийэ Түҥ хара сабыытын Аргыый аҕай түүрэн Арҕаа саҕахха түһэрдэ. С. Васильев
   Аһаҕас түннүгүнэн салгын салгыйан Ньургуһун бүрүнэ сытар чараас сабыытын аргыый аҕай хамсатан ааһара. Дьүөгэ Ааныстыырап
   Булуус кырыс сабыыта ыһыллан хаалбыт. Н. Заболоцкай
3. хаарты. Хаартыны үрдүкү хаартынан охсон ылыы. ☉ Покрытие карты партнёра старшей картой
   Дьокуускайга биирдэ Лыыкка Бүөтүр Тыппааттан отут үс тыһыынчаны биир сабыынан охсубутун илэ харахпынан көрбүтүм. Болот Боотур
   ♦ Сабыы биэримэ кэпс. — мөккүһэн тутуһуннарыма, этэрин барытын самнаран ис. ☉ Не давать возможности кому-л. вставить слово в споре
   «Дьэ, доҕоор, горуох ыһыытыгар кыайдылар, — диэбитэ Данилов. — Сүүс гектары олоччутун биһиэхэ көлбөрүйдүлэр, мөккүһэн көрдүм да сабыы биэрбэтилэр». «ХС». Сирэйин сабыыта — ким эмэ, дьиҥнээх сирэйин кистээн тугунан эмэ үчүгэй буолан көстө сатааһына. ☉ Маска, скрывающая истинное лицо
   Кинилэр син биир хааннаах бандьыыттар, сирэйдэрин сабыыта эрэ атын. И. Бочкарёв
   ◊ Орон сабыыта — орону сабар таҥас (чараас суорҕан, түүл). ☉ Покрывало для кровати
   Манна ураты кэрэ түннүк орон сабыыларын, остуол сабыытын уонна салфеткалары… көрүөххэ сөп. В. Чиряев. Оһох сабыыта — оһох үөлэһин сабар чугуун хаппах. ☉ Печная крышка, заслонка
   Өксөөн оһох турбатын төрдүн ойоҕоһугар баар чугуун сабыыны төттөрү-таары тардыалаан көрдөрөр: — Оһоххут сабыыта бу. С. Маисов. Сирэй сабыыта — өлбүт киһи сирэйин сабар маҥан таҥас. ☉ Белое покрывало, которым накрывают лицо покойника
   Харытыана сыарҕаҕа сирэйин сабыыта сиидэһи арыйа баттаат, кэннинэн чинэрийэ түстэ. Амма Аччыгыйа. Түннүк сабыыта — түннүгү хаххалата ыйыыр таҥас. ☉ Оконная занавеска, штора
   Муся туран түннүгүн сабыытын арыйа баттаата. Халлаан илин кырыыта суһуктуйан эрэрэ. П. Филиппов

аат.
1. Иһит айаҕын эбэтэр туох эмэ хайаҕаһын иһигэр анньан сабар оҥоһук эбэтэр көннөрү предмет (хол., эһэ арҕаҕын аанын хаххата). ☉ Пробка, затычка (в разных значениях). Мас бүө. Пробка бүө. Муос бүө. Эрэһиинэ бүө
□ Уйбаан сүүрбүтүгэр ботуоҥка иһигэр чэрэниилэ мас бүөтэ төлө ыстанан, биэдэмэһи бүтүннүү тунуйда. Суорун Омоллоон
Онуоха сааларын үрдүгэр түһэн, ытыалаһыыга бэлэмнээн оҥорбут чуолҕаннарын бүөлэрин төлүтэ тардан ылаттыыллар. Н. Якутскай
Арыт син үтүө чааска Дьоро киэһэ үүнэр. Оччоҕо шампанскай Бүөтэ өрө тэбэрэ. М. Ефимов
Арҕаҕын — бүөтүн төлө анньан эһэ ньылбы ыстанан таҕыстаҕына, ытан хабылыннарарга бэлэмнэнэ туттубута. Амма Аччыгыйа
2. көсп. Туохтан эмэ, үксүгэр куһаҕантан, өлүүттэн-сүтүүттэн, көмүскэнэр соччо эрэлэ суох хахха, барымньы. ☉ Не очень надежная заслонка, затычка для защиты от чего-л. опасного
Саҥарыма, Үрдүктэр өлүүлэрэ, Өлүү суолун бүөлэрэ. С. Васильев
Харыстана сырыттахпына олоҕум ааһан хаалбыт... Ити эн уоскутар тылларыҥ даҕаны онно бүө буолбат. Н. Лугинов
ср. тюрк. бөг, бөк, пөк ‘пробка, затычка’
◊ Бүө мас — эһэни бултуурга арҕах аанын бүөлүүр мас. ☉ Бревно, которым заслоняют выход из берлоги (при охоте на спящего медведя)
Бурхалей быһан ылбыт бүө маһын сүгэн, саатын аҥар илиитигэр тутан арҕах диэки хааман истэ. Эрилик Эристиин
Өлөксөй бүө маһын анньыах курдук буолан истэҕинэ, туох да сүрдээх сүүнэ эһэ ойон тахсыбыт. М. Чооруоһап. Тэҥн. сылбырҕа мас

1) закрывать; ааны сап= закрыть дверь; оһоҕу сап= закрыть печь (заслонкой); 2) покрывать, укрывать, накрывать; саба бүрүн = накрыться чем-л. с головой; сабабырах= набросить что-л. на кого-что-л.; сонунан саба бырах = набросить на кого-л. пальто; суорҕанынан сап= укрыть кого-л. одеялом; халлааны былыт сапта облака затянули нёбо; 3) закрывать, заканчивать; дьыаланы сап= закрыть дело; мунньаҕы сап= закрыть собрание; 4) карт, крыть, покрывать; тууһунан сап= покрыть тузом; 5) покрывать (самку — о рогатом скоте) # кини буруйун саппыт он скрыл его вину, он утайл его вину; саба баттаа = навалиться на кого-что-л., накрыть собой кого-что-л.; саба быраҕан приблизительно, в общих чертах; грубо; саба саҥар = прикрикнуть на кого-л., осадить окриком кого-л.; заставить замолчать; саба сүүр = обежать (много мест); саба сүүрэн кэл = наскочить на кого-что-л.; сабатут= а) прям., перен. накрыть, прикрыть; б) успевать многое; саба түс = наброситься на кого-либо, напасть неожиданно; саба үктээ = наступить на что-л., затоптать что-л.; саба үр = задуть (напр. свечу); саба ыс = окатить (напр. водой).