1) засйдка (место укрытия охотника на уток); 2) перен. заслон; защита; оплот, твердыня; Советскай Союз — эйэ дурдата Советский Союз — оплот мира; суон дурда, халыҥ хахха буол фольк. будь надёжным защитником, крепким заслоном (нашим).

1. и. д. от хаай =; 2. 1) заключение; күлүүс хаайыыта тюремное заключение; 2) прям., перен. преграда, заслон, препона; тугу эмэ гынаары гыннаххына барыта хаайыы за что ни возьмись — везде препоны; 3) разг. время бездорожья, распутицы; өрүс хаайыыта время, когда по реке нет пути; 4) см. хааччах 1; 5) тюрьма || тюремный; хаайыы олоҕо тюремная жизнь.

1. аат.
2. Кими, тугу эмэ аһыныы, харыһыйыы. ☉ Сочувствие, сострадание, проявление милосердия, жалость к кому-чему-л.
   Өлбөтөҕө Таптал саамай кэрэтэ — Саҥата суох харысхал сылаас хараҕа. А. Парникова
   Кырдьык, Василий Максимович тыйыс, Кини туруору, ардыгар харысхалы билбэт. В. Ажаев (тылб.)
3. Кутталлаах суолтан көмүскүүр, харыстыыр, туох эмэ. ☉ Защита, опора, заслон
   Олох хардыыта харысхала суох, дьэбир. Софр. Данилов
   Үгэс диэн омук бэйэтин олоҕун отуорун харысхала буолар. Хомус Уйбаан. Халыҥ хаххам, суон дурдам, Харысхал буолбут аҕам, Сүгүрүйүүм, эн ааккар — Сүдү нуучча саллаакка. А. Бродников
4. даҕ. суолт. Кими, тугу эмэ харыстыыр аналлаах. ☉ Бережный, заботливый
   Кини таптала омуннаах итии имэҥтэн хайдах эрэ уоҕа улам уҕарыйан, харысхал сыһыаҥҥа сыыйа сыҕарыйан иһэр курдук. Күрүлгэн
5. сыһ. суолт., буолб. ф-ҕа туттуллар. Аһынары билбэттик, харса суох, аһыммакка. ☉ Беспощадно, безжалостно
   «Бырастыылаһыы» — өстөөҕү утары харысхала суох кыргыһар кытаанах санааламмыт киһи кэриэс-хомуруос тыла. Софр. Данилов. Биирдэ Чолбон өлбүт суору тутан туран санаабыта: «Суору харысхала суох кыдыйар сөп үһү дуо?» И. Федосеев
   Гостиницаҕа ип-итии этэ, таһырдьа күн харысхала суох сырайара. «ХС»

аат.
1. Туохтан эмэ көмүскэл, күлүк буолар туох эмэ, көмүскэнэр, саһар сир (хол., тымныыттан, тыалтан, ардахтан). ☉ Укрытие, убежище (напр., от мороза, ненастья)
Алдьаммыт остуол, түгэҕэ суох уһаат, арааһынай бөх-сыыс дьиэ үрдүгэр кыстаммыта булчуттарга үчүгэй хахха буолла. Т. Сметанин
Кэриигэ хатыҥнар, үөттэр хаххаларыгар сөрүүн. И. Данилов
Хаххата, уйата суох Хаһан да көтөр ууһаабат. С. Руфов
2. көсп. Ким эмэ көмүскэлэ, харысхала. ☉ Защита, заслон, прибежище для кого-л. [Манчаары:] Үөскүүр ыччаппын Үчүгэйдик санаар, Өйүү-убуу сылдьаар, Хаалынньаҥнарбар хахха буолаар. А. Софронов
Кинилэр ыар батталларыттан саха дьадаҥылара политическай сыылынайдары хахха оҥостоллоро. «ХС»
Хаарыан киһини түһэн биэрэн уһултардахпыт. Каган хаххатыгар хорҕойон олорбуппут ааста. «ХС»
♦ <Халыҥ хахха>, суон дурда буол көр халыҥ
Суон сүлдьүгэс буолаары, Халыҥ хахха буолаары, Улуу дойдум иннигэр Буойун буола барабын. С. Зверев
Олоҥхоҕо …… айыы аймаҕар суон дурда, халыҥ хахха буолар улуу бухатыыра «биһиги киһибит» диэн ааттыыр саха норуота. Амма Аччыгыйа
Уол оҕо бар дьонун иннигэр суон дурда, халыҥ хахха буолар дьылҕалаах. Н. Якутскай
др.-тюрк., тюрк. халха, халҕан