звонить по телефону.

1) уст. звонить (в колокол); 2) разг. звонить по телефону.

побуд. от тыаһаа = извлекать звук, производить шум чём-л.; уруокка киирэргэ чуорааны тыаһат = звонить на урок.

несов. 1. (звонить во все колокола) күүстээх собуонна оҕус (куолакаллары барыларын охсон); 2. что и без доп., перен. разг. (распускать слухи) сурах бөҕөнү ыыт, сурахта тарҕат.

туохт., эргэр. Таҥара дьиэтин куолакалын тыаһат. ☉ Звонить (в колокол)
Истэҕин дуо, ити таҥара дьиэтин туохтан быыстала суох собуоннууллар? Эрилик Эристиин
Таҥара дьиэлэрин куолакаллара собуоннаан лыҥкыныыллар, ньиргийэллэр, дуораһыйаллар. АС НИСК
«Арааһа, ханна эрэ собуоннууллар», — диэтэ Аня, хараҕын кэҥэтэ-кэҥэтэ. А. Чехов (тылб.)

тыаһы үт. туохт. «Чоҥ-чоҥ» диэн эрэр курдук саҥаны таһаар, оннук иһиллэрдик саҥар (чөкчөҥөнү этэргэ). ☉ Издавать цвиркающие звуки, трель (о кулике)
[Удаҕан дьахтар] Үөрбэтинэн өтөрү түспүтүгэр, Өрө чоҥурҕаан баран чөкчөҥө Сиргэ ыстанан эрдэҕинэ, Ойууттар обургулар Үлтү тэпсэн кэбистилэр. ТТИГ КХКК
Чугас дулҕа үрдүгэр олорор лоокуут чөкчөҥө чоҥургуур. В. Титов
ср. хак. сонъла ‘издавать звон, звонить’

туохт.
1. Элбэхтик, түргэнник, хатаннык саҥар. ☉ Говорить много, быстро и звонко
[Кыыс] саҥаран тылыгырыа эрэ кэрэх, тугу баҕарарын барытын буллаттарар, тугу сөбүлээбитин барытын оҥорторор эбит. Софр. Данилов
Тылыгыраабыт түргэн тыллаах …… Кытаах Арамаан диэн киһи дьиэ тутуутугар Киппирийээни кытта үлэлиирэ. Д. Таас
Тыһы бэрдэ кини бэйэлээх тыынан-тыбыыран тылыгырыаҕа, кулуубу хомуйбаккын дии-дии куллугуруоҕа. Э. Соколов
2. Тохтоло суох хатаннык тыаһаа (хол., чуораан). ☉ Издавать, производить непрерывный звонкий звук, звонить, звенеть (напр., о колокольчике)
«Туох ааттаах тылыгыраан хаалбыт баҕайыный», — диэн эмээхсин төлөпүөҥҥэ кыйахана санаата. М. Доҕордуурап
Гимназияҕа үөрэх чааһа буолбутун биллэрэн чуораан тылыгыраата. В. Протодьяконов
Оһоххо турар чаанньык оргуйан хаппаҕа тылыгыраата. А. Бэрияк

тыаһы үт. туохт.
1. Төһө эмэ кэм буола-буола хатыланар хатан тыаһы таһаар (тимири тимиргэ охсон). ☉ Издавать громкие, звонкие, равномерно повторяющиеся звуки (ударяя чем-л. железным обо что-л. железное)
Кыһа төлөнө кыырыктыйбыт, Кыстык тыаһа чыҥкынаабыт, Тимир тимиргэ чыҥырҕаабыт. П. Ойуунускай
Чаҥырҕаан-чыҥырҕаан өтүйэ чабыйда, Чаһыыран-иһиирэн игиитэ иэрийдэ. Таллан Бүрэ
Уус дьиэтигэр бүгүн эмиэ кыһа уота кытыастар, …… кыстык-балта тыаһа чыҥыргыыр. «Кыым»
2. көсп. Олус кытаанах, хатан буол (куолаһы этэргэ). ☉ Быть очень жёстким, твёрдым, звонким (о голосе)
[Силипиэн] куолаһа кытаатан, тимирдии чыҥырҕаан ыларга дылы. А. Фёдоров
Кини куолаһа доҕотторугар, тимири тимиргэ охсон эрэрдии, хатаннык чыҥырҕаан …… суостаахтык иһилиннэ. Г. Нынныров
[Кини] хас тыла барыта балта курдук чыҥыргыыра. М. Рид (тылб.)
ср. туркм. жыҥҥырдамак ‘звенеть, звонить’

тыаһы үт. туохт.
1. Хатаннык дуораһыйан тыаһаа (хол., куолакалы эбэтэр улахан тимир иһити этэргэ). ☉ Громко звонить, благовестить (напр., в колокола)
Куукуна диэки тимир иһит муостаҕа түһэн лаҥкынаата. Софр. Данилов
Им балайга таҥара д ь и э т э , халлааҥҥа тиийэ харааран, …… куолакалын тыаһа лаҥкыныы турар. Бэс Дьарааһын
△ Тугунан эмэ оннук тыаһы таһаар, тыаһат. ☉ Греметь чем-л. металлическим
Өрүүнэ алтан солуурдаах, хомуостаах дьиэттэн лаҥкынаан тахсан кэллэ. Болот Боотур
2. Айаатаан эбэтэр улуйан дуораһыт. ☉ Гулко и протяжно реветь или выть (напр., о быке, лосе, волке)
Аҕыс иилээхсаҕалаах Аан ийэ дойдум Аллараа-үөһээ өттүнэн Албан аатыҥ Атыыр оҕус буолан Адаардаах аҕыс аартык ка Айаа таан лаҥкынаабыта. П. Ойуунускай
А ч ч ы к бө рө баҕайы Лаҥкыныы улуйан, М э к ч и рг э к ө т ө р к э м э л д ь и К э н и э р э ы й м а н а н , Биһи ги өбүгэлэрбит Биэс саха са ҕат тан …… Муҥнанан-сордонон олорбуттара буолуо эбээт. С. Зверев
[ Ынах] түөрт атахтарын баҕана курдук даадач чы тэби нэн туран, маҥыраан лаҥкынаата. «ХС»
Арай эмискэ ким эрэ кинини ыҥы ран лаҥкынаата. Дж. Родари (тылб.)

тыаһы үт. туохт.
1. Хатаннык, чуордук доргуйан тыаһаа (хол., чуорааны, хатан тимири этэргэ). ☉ Звонить, звенеть (о металлических предметах, напр., о колокольчике)
[Бэйбэ рикээн] тахсан ынаҕын ыы олорон исти бит: хобо-чуораан лыҥкынаабыт, кып тыый тыаһа кыҥкыр гына түспүт. Са ха фольк. Көтөр араас саҥатынан Күй гүөрэ сатараан, Х о м у с ч а а н ы м лыҥкынаа, Күөрэгэйдии дьырылаа. П. Дмитриев
Истэбин: тутууга тимир лиҥкиниирин, Хатан ыстаал тардыллан лыҥкыныырын. С. Васильев
2. кэпс. Эрчимирэн тыастанар курдук тыҥаа, кытаат. ☉ Быть, становиться звон ким, гулким от собственной твёрдости, упругости (напр., о туго натянутом ремне)
Күүһүрэн-уоҕуран Күүстээх эттэрэ Күүрэ түстүлэр, Иэнэ дыыгынаата, Иҥиирэ лыҥкынаата. П. Ойуунускай
Сэтинньи саҥатыгар эбэ мууһа лыҥкыныы тоҥмут. И. Гоголев
Эрэймуҥ санаата татымы Сарбыйан ат гынан көлүнэр. Эр бэрдин саһылдьыт айатын Лыҥкыныыр кирсинии эрчийэр. Айталын
3. кэпс. Кэрэтик, чуордук иһилин. ☉ Иметь приятное звонкое звучание, зву чать звонко и красиво (напр., о женском голосе)
Аанчык түөһүн түгэҕиттэн таһаарар ыраас куолаһа наҕыллык лыҥкыныыр. Амма Аччыгыйа
Маайыс кэрэ куолаһа лыҥкынаан иһилиннэ. Болот Боотур
△ Ордук чуордук иһилин, чуораадый. ☉ Иметь особую звучность (о речи)
Оо, сырдык, бачымах сулустар, Олус да үрдүккүт кыйааран! Хоспуттан дьулуһар, уот тымтар Хоһоон нор көттүлэр лыҥкынаан. В. Сивцев
ср. кирг. дыҥкылда ‘издавать протяжные звуки на высоких нотах; звенеть’