зоркий || зоркость; кыраҕы харах зоркий глаз; харах кыраҕыта зоркость глаза.

прил. разг. I. (большеглазый) киэҥ харахтардаах; 2. (зоркий) кыраҕы.

1) и. д. л. от көр = тот, кто видит, смотрит; видящий, смотрящий; кэтээн көрөөччү наблюдатель; ырааҕы көрөөччү зоркий; 2) зритель; киинэ көрөөччү кинозритель.

даҕ. Сытыы харахтаах; барытын болҕомтолоохтук бэлиэтии көрөр. ☉ Наблюдательный; остроглазый, зоркий
Хата, кини обургу, сырбалдьыйан, онно да сытыыта, көрүгэһэбилигэһэ бэрдинэн булан ылара [эймэҥнэс киһи ортотуттан-аргыһын]. Н. Лугинов

даҕ.
1. Сытыы, өтөрүбатары көрөр уоттаах (харах). ☉ Зоркий, пронизывающий (о взгляде)
Дуксуур харахтаах. Икки уоттаах дуксуур хараҕынан көрүтэлии турда. Д. Говоров
Дуксуур икки хараҕа икки чанчыгыттан үөскээбит. Нор. ырыаһ.
2. көсп. Өтөрү-батары киирэр гына чочуйуллубут, сытыы синньигэс уһуктаах (тумус, батыйа). ☉ Острый, отточенный (клюв, кинжал)
[Туос ала кыыл] дуксуур тумустаах эбит. Нор. ырыаһ. Дуксуур үҥүүнэн тирээн умсары аспытынан бардылар. Д. Говоров
Кыыс Ньургун дуксуур тимир үөрбэтинэн дьахтары быраҕаары гынар. М. Тимофеев-Терешкин

даҕ.
1. Ырааҕы, кыраны үчүгэйдик таба көрөр, сытыы харахтаах. ☉ Далеко видящий, острый, зоркий (о глазах человека, животного, птицы)
Кутун-сүрүн Кубулутан иҥэрбит Кыһыл көмүс сыаҕайы Кыраҕы харахпынан Кыҥаан эрэбин. П. Ойуунускай
Боруҥуй да буоллар, кини кыраҕы хараҕа сытыытык көрөр. В. Протодьяконов
Көтөрдөр олус кыраҕылар. Холобур, сыһыы үрдүнэн кый үрдүккэ элиэтии сылдьар хотой от быыһынан сүүрэн эрэр кутуйаҕы тэһэ көрөр. ББЕ З
2. Кыраны да бэлиэтии, таба көрөр. ☉ Внимательный, зоркий, цепкий (взгляд)
Күндү ыалдьыт хараҕа Кимнээҕэр да кыраҕы, Таба көрө охсуоҕа Ырбаахыҥ абыраҕын. И. Гоголев
Кини кыраҕы хараҕа, чуор кулгааҕа барыны көрөр-истэр. Болот Боотур
Кылтааһап кыраҕы харахтааҕа, кини көрө охсубута. В. Гаврильева
3. кэпс. Бэргэн (сааһыт туһунан). ☉ Меткий (о стрелке)
«Кыылы харахха табар кыраҕы ытааччы!» — дэтэриҥ. Р. Баҕатаайыскай
Бээтинсэм кыраҕы ытааччы буолбута, онон киниэхэ эмиэ сэбилэнэригэр соруйдум. Д. Дефо (тылб.)
4. көсп. Сэргэх. ☉ Бдительный
Эһэ хайа курдук Кыстаммыт хаһаас Кыраҕы харабылынан Саһыл кыылы анаабыт. ПИИ К
Кини [Серго] ааспыт хаатыргатыттан, билиҥҥи былааһыттан, политическай өттүнэн кыраҕытыттан, Лениҥҥэ …… чугаһыттан куруутун арыт дьулайар дьонтон, биһигиттэн, арыый саамай эдэр да курдук буолара. СОТА
Кинилэр [манабыллар] кыраҕы харахтарыттан бэл улахана суох этэрээт саһарыгар ыарахан. ЛВИ БУӨ
5. көсп. Олус болҕомтолоох, сыыс түһэрбэт. ☉ Проницательный, острый, пристальный
Уйбаан итинник кыраҕы көрүүлээҕин, уйан сүрэхтээҕин, киһини долгутардык суруйар дьоҕурдааҕын билбэккэ сылдьыбыппын кэлин санаатым. В. Сыромятников
Карикатура общественнай итэҕэстэри сытыытык көрөргө, дириҥник сыаналыырга, онон эстетическэй кыраҕыга иитэр. ВГМ НСПТ
Чахчылаах талаан баар буоллаҕына, ону норуот булгуччу бэлиэтиир, кини ити туһугар олус сэргэх уонна кыраҕы. «ХС»
ср. казах. кыраҕы ‘дальнозоркий’, кыр ‘зоркий, прозорливый; хваткий, ловкий’

даҕ.
1. Сытыы харахтаах, кыраҕы; ырааҕы үчүгэйдик көрөр. ☉ Обладающий острым зрением, зоркий; наблюдательный
Булчут туох-ханнык иннинэ көрүгэс, сэрэхтээх уонна истигэс, түргэн туттунуулаах, табыгас ытааччы буолуохтаах. Н. Якутскай
Ыт эрэ барыта кылаабынай дьоҕурунан кини ону-маны билимтиэтэ …… сытымсаҕа, истигэнэ уонна көрүгэһэ буолар. АФС БЫ
2. Ырыҥалаан билимтиэ; таба сыаналыыр (хол., инникини эбэтэр туох эмэ уустугу). ☉ Проницательный; умеющий предугадывать, прогнозировать будущее, прозорливый
Кини олох сайдан иһэр саҥа өрүттэрин ордук көрүгэс буолара. Д. Таас
Онуоха эбии Давыдов таптал дьыалатыгар көрүгэһэ суоҕа, онон үгүс кини өйүгэр тиийбэт этэ. М. Шолохов (тылб.)