1) и. д. л. от көр = тот, кто видит, смотрит; видящий, смотрящий; кэтээн көрөөччү наблюдатель; ырааҕы көрөөччү зоркий; 2) зритель; киинэ көрөөччү кинозритель.

сов. что, в разн. знач. толор; зрители заполнили зал көрөөччүлэр сааланы толордулар; заполнить анкету анкетаны толор.

прил. 1. көрөр, көрүү, харах; зрительная память көрбүтү өйгө тутуу; 2. (оптический) көрөр; зрительная труба көрөр турба; 3. (для зрителей) көрөр; зрительный зал көрөр саала.

I гл. 1) отталкивать, отпихивать кого-что-л.; күүстээх тыал түөскэ кэптэ сильный ветер ударил в грудь; киэр кэп оттолкнуть прочь; 2) ударить, нанести встречный удар; охсуһук дьүккүс гына умса кэбэн кэбиспитигэр, көрөөччүлэр соһуйдулар зрители удивились внезапному ответному броску борца; 3) толочь; кэлиигэ кэп толочь что-л. в ступе.

II 1) сущ., уст. участь, рок, судьба (несчастливая) человека; аҕатын кэбин кэттэ его постигла участь отца; 2) прил. страшный, ужасный; кэп тыл скверное слово или слово наперекор.

аат.
1. Тугу эмэ (хол., киинэни, испэктээги) көрөр киһи. ☉ Зритель
Афины тыйаатырыгар уон сэттэ тыһыынча көрөөччү киирэрэ. КФП БАаДИ
Ити пьесалар иккиэн аан маҥнайгыттан көрөөччүлэр үрдүк сыанабылларын ылбыттара. АҮ
Көрөөччү улахан болҕомтотун Мирнэй, Нерюнгри, Ленинскэй, Сунтаар оскуолаларын уран тарбахтаахтарын үлэлэрэ ыллылар. «Кыым»
2. Тугу эмэ көрөр-харайар киһи. ☉ Тот, кто ухаживает за кем-чем-л., смотритель
Ааллыыр уоту көрөөччү Аастыыр маҥан чанчыктаах …… Сүллүрүттүбүт сүүстэрдээх Аҕам дьахтар киһикэм. С. Зверев
◊ Бороон көрөөччү көр бороон
Бастыҥ бороон көрөөччүлэр …… биирдии бороон сууккатааҕы эбиллиитин олунньуга биэс сүүс отут — биэс сүүс алта уон тоҕус кыраамҥа тиэртилэр. «Кыым»
Бороон көрөөччүлэр бороон ыйааһынын сүүс киилэҕэ тиэрдэргэ соруктаммыттара. «ЭК». Дьаам көрөөччү истор. — дьаамы көрөн-харайан олорор киһи. ☉ Смотритель почтовой станции, станционного дома, ямщицкой
Дьаам көрөөччү ол «сирэйгэ тыаһатыы этэ» диэни умнубатах быһыылаах этэ. В. Короленко (тылб.). Дьиэ көрөөччү — дьиэни хомуйар, көрөр дьахтар. ☉ Домработница, горничная
Ася миэхэ …… дьиэ көрөөччүгэ эрэ маарыннаабат буолан көстүбүтэ. И. Тургенев (тылб.)
Бүтүн замокка кини биир эрэ …… дьиэ көрөөччү доҕордооҕо. Дж. Родари (тылб.). Кыыл көрөөччү (иитээччи) — күндү түүлээх кыыллары үөскэтэр, иитэр пиэрмэҕэ үлэлиир киһи. ☉ Зверовод
Кыыл көрөөччүлэр саһылга аһылыгы харах холооһунунан биэрэллэр. БЗИ СА. Ньирэй (торбос) көрөөччү — ньирэйдэри аһатар, көрөр киһи. ☉ Телятник, телятница
Ньирэй көрөөччүлэрдиин кэпсэттэ. М. Доҕордуурап
Ньирэйдэрин торбос көрөөччүгэ туттаран истэ. «ХС». Сад көрөөччү — сады көрөр-харайар киһи. ☉ Садовник
Тыый да, хатыҥ үүт-үкчү хаанынан ытыы турар курдук. Нуучча сиригэр эбитэ буоллар, сад көрөөччү маны саба баайбыт, эмтээбит буолуох этэ. Суорун Омоллоон. Сибиинньэ көрөөччү — сибиинньэлэри аһатар, көрөр киһи. ☉ Свинарь, свинарка
Эбээһинэһим — сибиинньэ көрөөччү. В. Ойуурускай
Сибиинньэ көрөөччүлэр кыттыһан үлэлииллэр, хамнастара уопсайдарыгар көрүллэр. АВН КХАТО. Сүөһү көрөөччү — сүөһүнү аһатар, көрөр киһи. ☉ Скотник
Мин эйигин онно сүөһү көрөөччүнэн ыытаары ыҥыртарбытым. Н. Заболоцкай. Онно сүөһү көрөөччүнэн Михаил Прокопьевич Тарабукин кэлсэр. И. Бочкарев

несов. 1. көр; смотреть в окно түннүгүнэн көр; смотреть в зеркало сиэркилэҕэ көр; его глаза смотрят печально кини харахтара мунчаарбыттыы көрөллөр; 2. на кого-что, перен. (считаться с кем-чем-л.) көр; вы на них не смотрите, идите куда надо эһиги кинилэри көрүмэҥ, барыахтаах сирги-тигэр барыҥ; 3. на кого-что, перен. (считать) көр, санаа, сыаналаа; как вы смотрите на это? эн итини хайдах сыаналыыгын?; 4. кого-что (с целью ознакомления) көр; смотреть выставку быыстапканы көр; 5. кого-что (производить осмотр) кер, чинчий; смотреть больного ыарыһаҕы көр; 6. что (быть зрителем) көр; 7. за кем-чем и с союзом ".чтобы" (наблюдать, заботиться) кер, кэтээн кер; смотреть за детьми оҕолору көр; смотреть за порядком бэрээдэги кэтээн көр; 8. (выглядывать) көр, көһүн; из-за туч смотрело солнце былыт быыһынан күн көрөрө; 9. на что, во что (быть обращенным куда-л.) кер, таҕыс, хайыс; окна смотрели на улицу түннүктэрэ уулусса өттүгэр көрөн тураллара; 10. смотри, смотрите повел, в знач. межд. сэрэн, сэрэниҥ; көр эрэ; смотри, будешь отвечать за всё сэрэн, барытыгар эппиэттиэҥ; смотри, как поправился! көрүүй, олус да көммүт!; # смотреть в оба сэрэниэххинэн сэрэн, сэрэнэ сырыт; смотреть в гроб (или в могилу) ииҥҥин өҥөй (өлөргө чугаһаа).