несов. см. заполнить(ся).

ж. ыйытаан; заполнить анкету ыйытааны толор.

с. 1. (по гл. заполнить) толоруу; заполнение анкеты анкетаны толоруу; 2. (по гл. заполниться) туолуу.

сов. что чем (заполнить) начыыҥката ук, начыыҥкалаа, иһигэр сим; начинить пирожки вареньем бэрэскини барыанньанан начыыҥкалаа.

II сов. I. что (заполнить собой) толор, былдьаа; книги заняли всю полку кинигэлэр долбууру барытын толорбуттар; 2. что (поместиться, расположиться) ыл, киир, тур; занять квартиру дьиэҕэ киир; занять боевой пост кыргыһар кэккэҕин булан тур; 3. что (заполнить какой-л. промежуток времени) ыл; сборы заняли не больше часа хомунуу чааһы кыайбат буолла ; 4. что (захватить) ыл, сэриилээн ыл; занять неприятельский город өстөөх куоратын ыл; 5. кого (развлечь) аралдьыт, саатат; занять гостей ыалдьыттары аралдьыт; 6. кого-что (заинтересовать) былдьаа, кэрэхсэт; новые планы заняли его воображение саҥа былааннар кини өйүн-санаатын былдьаатылар.

сов. 1. что (сделать более плотным) чиҥэт; уплотнить грунт буорун чиҥэт; 2. кого-что разг. (заселить плотнее) сыҕай, сы-ҕайсыһыннар, ык; уплотнить квартиры квар-тиралары сыҕай, квартиралаахтары сыҕайсы-һыннар; 3. что (заполнить работой) чиҥэт, тыҥат; уплотнить рабочий день үлэ күнүн чиҥэт.

сов. 1. что (заполнить чем-л.) толор; 2. кого-что (закидать, осыпать) тамнаа, көмөн кэбис, сабыта бырах; забросать снежками хаарынан тамнаа; 3. кого-что, перен. (вопросами и т. п.) кем, көмөн кэбис; # забросать камнями (подвергнуть осуждению) ти- бэн кэбис (омсолоо, сирэн кэбис).

туохт. Сабардыы халыйан тур, бүрүүкээн тур. ☉ Заполнить, покрывать, окутывать сплошь все окружающее пространство (о темноте, мгле и т. п.)
[Хараҥа] дьэ эбии иэһийэрэ, дьэ ордук барыастара. П. Ойуунускай
Иччилээх тыл иэһийбит, Алыптаах тыл адаҕыйбыт. С. Зверев
Түүҥҥү Берлин түннүктэрэ хара таҥаһынан сабылланнар иин иһин курдук хараҥа иэһийбит. Т. Сметанин
Арай иэһийбит чуумпуга, иҥсэлээх барык-сарыкка барыгылдьыһаннар, тоҕус толуу чаҕардар сүллүгэстэрин тыаһа биһигирээн иһилиннэ. Д. Апросимов

сов. 1. что чем (наполнить, заполнить) ыга сим, сим; набить погреб льдом оҥкучахха мууста ыга сим; набить папиросы бөппүрүөскэни сим; 2. что, чего (вколотить) саайталаа; 3. что (насадить, надеть) саай, кэтэрт; набить обруч на бочку буочукаҕа уобуруччута саай; 4. что (отпечатать узор на ткани) ойуулаа, ойуута түһэр; 5. что, кого-чего (настрелять) өлөртөө, өлөр; набить уток куста өлөр; 6. что, разг. (натереть, намять) быпа аал; набить мозоли чэрдит, чэрдийиэр диэри үлэлээ; 7. что, чего (разбить) үлтүрүт, үлтүрүтэлээ; набить посуды иһиттэри үлтүрүтэлээ; # набить цену сыанатын үрдэт; набить себе цену сыанаҕын үрдэт; набить карман хармааҥҥын хаҥат; набить руку илиигин үөрэт (үөрэн, үөрүйэхтэ ыл).

сов. 1. что (взять) харбаан ыл, ытыһан ыл; захватить горсть орехов эриэхэни ытыһан ыл; 2. кого-что (взять с собой) ыл, илдьэ бар; захватить с собой бумаги кумааҕыта илдьэ бар; 3. кого-что (овладеть) былдьаа, былдьаан ыл; захватить власть былааһы былдьаа; 4. кого (увлечь) тардан ыл, умсугут; его захватило чтение кинини ааҕыы ум-сугутта; 5. кого-что, разг. (застать, застигнуть) баттаа, баттас; я его захватил дома мин кинини дьиэтигэр баттастым; захватить врасплох соһуччу баттаа; 6. что (занять, заполнить) ыл, былдьаа; вода захватила много домов уу элбэх дьиэни былдьаата; # дух захватило тыыммын кыайан ылбат буола түстүм, тыыным бобулунна (хол. наһаа түргэн хамсааһынтан).