1. сыһ.
2. Убаҕастык, хойуута суохтук, сэдэхтик. ☉ Негусто, нечасто, редко, кое-где (расти — о деревьях). Ол таастар быыстарыгар элэҥ-сэлэҥ түүрэ тартаран үүммүт аҕыйах мас баара, ыраахтан, хойуу оттон нэһиилэ быгаллар. «Саха с.»
3. Онон-манан, сорох сиринэн, онноманна. ☉ Изредка, порой, кое-где, местами (просматриваться, показываться, мелькать — о ком-чём-л.)
   Суолларын уҥа өттүнэн муора хомото арыт бэркэ мэндээрэн көстө-көстө, мастар хаххалаан, сороҕор хайалар күлүктээн, элэҥсэлэҥ көҕөрүмтүйэн ааһыталаата. Н. Якутскай
   Чэпчэки, бэйэм иэхпит тууппунан мастар быыстарынан элэҥсэлэҥ тэбэн истим. Т. Сметанин
   Бөһүөлэк көнө уулуссатын чугастааҕы дьиэлэрин элэктэриичэстибэ уота элэҥсэлэҥ сырдатара. Н. Заболоцкай
4. Дэҥҥэ, биирдэ эмэ, хам-хаадьаа. ☉ Иногда, изредка, временами
   Элэҥсэлэҥ Этиҥнэр эппиттэр, Ибил-дьибил Самыырдар түспүттэр. Д. Говоров
   Элэҥ-сэлэҥ кыыдамнаат, Хаар түһэрэ уурайда. И. Эртюков
   Дьоннор элэҥ-сэлэҥ күлсэн иһэннэр, им-дьим бардылар. М. Доҕордуурап
   [Арыы тыаҕа] Элэҥсэлэҥ кыыл табалар көстөн ааһаллар. И. Данилов
5. Онон-манан, быһа тардан. ☉ Отрывочно, несвязно, эпизодически, урывками (помнить, вспоминать о чём-л.)
   Мин тугу эрэ итиннэ маарынныыры, ханнык эрэ күһүҥҥү быһылааны, катеры элэҥсэлэҥ өйдүүр курдукпун да, субу баар диэн чуолкайдык санаан кэлбэтэҕим. Н. Габышев
   Онтон да атын көрсүһүүлэрбитин, бу өтөрдөөҕү бириэмэлэр курдук элэҥ-сэлэҥ өйбөр охсуллуталаан ылаттаатым. Багдарыын Сүлбэ
6. Бииртэн биир салҕанан иһэр курдук, утуу-субуу, субуруччу. ☉ Друг за другом, один за другим
   Күннэр, ыйдар элэҥ-сэлэҥ ааһан иһэллэр. Н. Лугинов
   Сыарҕаҕа олоро түһэллэрин кытта аттар элэҥ-сэлэҥ түспүтүнэн бардылар. Эрилик Эристиин
   Мин дойдубар кэлэн баран, дьону кытта кэпсэтэн, хаһыаттар эргэ нүөмэрдэрин элэҥ-сэлэҥ арыйталаан барбытым. И. Федосеев
7. даҕ. суолт. Онон-манан баар, убаҕас, сэдэх (хол., үүнээйи, от-мас). ☉ Редкий, негустой, жидкий (напр., о растительности, волосах)
   Пётр элэҥ-сэлэҥ бэстэрдээх хагдаҥ солооһуннаах суолунан айаннатан дибдигирэтэн истэ. Софр. Данилов
   Ыраах халлаан урсунугар элэҥ-сэлэҥ былыттар уста сылдьаллара. Эрилик Эристиин
   Элэҥсэлэҥ уһулута ойон тахсыбыт курдук дулҕалардаах, үүнүүлээх баҕайы элгээн курдук сиргэ Тит күн аайы от охсор. А. Фёдоров

аат.
1. Тыынар тыыннаах эҕирийэн тыынан туһанар, киһи этигэр сылааһынан, тымныытынан эрэ уонна тыал буолан биллэр аан дойду үһүс (сири, ууну сэргэ) ураты эйгэтэ. ☉ Дыхательная среда человека, живых организмов, воздух. Тымныы салгын. Ыраас салгын. Хос салгына суох
□ Бүлүү долгунугар бигэнэн, киэһээҥҥи чуор салгыҥҥа Оһуокай тойуга модуннук дуораһыйар. С. Данилов
Көй салгыҥҥа күөрэгэй көччүйэр. И. Данилов
[Александр Сергеев], киэһээҥҥи сөрүүн салгыны эҕирийэн ыла-ыла, муннун анныгар тугу эрэ киҥинэйэн ыллыыр. М. Доҕордуурап
Киһи аһылыга уонна уута суох хас да күнү тулуйуон сөп, оттон салгына суох аҕыйах да мүнүүтэни тулуйбат. МЛФ АҮө
2. кэпс. Салгын оргууй хамсаан тыал буолан биллиитэ; кыра тыал. ☉ Лёгкое движение воздуха, веяние; слабый ветерок
Сайыҥҥы сыралҕан куйаас мөлтөөн, Өлүөнэ өрүс үллэр дэбилгэн киэҥ мэнээлийэ көхсүттэн сөп-сөрүүн, сып-сымнаҕас салгын сабыта оҕуста. П. Ойуунускай
Ибил-дьибил биллэр итии салгын үрдэ. Күннүк Уурастыырап
△ Туох эмэ хамсыырыгар эбэтэр охсуутугар салгын хамсааһына, долгуйуута. ☉ Колебание воздуха при движении или столкновении кого-чего-л., воздушная волна. Массыына ааспыт салгыныгар саба оҕустардым
□ Эстии салгыныттан Бычков муостаны мүччү үктээн ууга түстэ. Т. Сметанин
3. көсп. Туохтан эмэ төрүттээх бүттүүн өй-санаа. ☉ Умонастроения общества, обусловленные чем-л., веяния
Алаас чараҥар бүгүн эрдэ Арыылаах кымыс сытыныы Сүрэхпэр биирдэ сайан киирдэ Сүүрбэһис үйэм салгына. С. Данилов
Биһиги дойдубут дьол мичээринэн мичээрдиир, сэбиэскэй норуот кыайыы салгынынан тыынар. Т. Сметанин
♦ Салгынна киллэр — туохха эмэ уларыйыыта киллэр, саҥа суолу тобул. ☉ Вносить новизну в какое-л. дело
Итинник балаһыанньаттан тахсарга бастакы салгыны биир идэлээх сойуус мунньаҕа киллэрбитэ. «Кыым». Салгыҥҥа көт — дэлби тэптэриллэн үлтүрүй. ☉ Взлетать на воздух, взрываться
Мин билэрбинэн уон аҕыс тимир суол эшалонун салгыҥҥа көтүппүппүт. ССХУо. Салгыҥҥа ыйан калька. — кыайан быһаарыллыма, олоххо кииримэ. ☉ Повиснуть в воздухе
Хомойуох иһин, салгыҥҥа ыйаммыт бачыым ити биир эрэ буолбатах. Г. Нынныров. Тыынар салгын — киһи олоҕун тыына, сүрүн кыһалҕа оҥосторо. ☉ Дело, представляющее для кого-л. насущный интерес
Суруйар киһи тыынар салгына диэн бэчээт буолар, тахсыар сөптөөх эрээри бэчээттэммэтэҕинэ кини айымньыта тууйуллан, иҥнэн-уостан хаалыан сөп. С. Руфов
◊ Салгын аала — көтөр аал, сөмөлүөт. ☉ Летательный аппарат с крыльями, самолёт, лайнер. Салгын ачыкыта — киһи хараҕа сааскы күн уотуттан, сырдыктан салгыннаан ыалдьыбатын диэн кэтэр хараҥа ачыкы. ☉ Светозащитные очки
Мин салгын ачыкылаахпын устубуппар, хараҕым саатан, симириктии түспүтүм. Н. Апросимов. Салгын дьаамата — сөмөлүөт көтөн иһэн аанньа уйдарбакка эмискэ аллара түһэн ылар туспа температуралаах салгыннаах сирэ. ☉ Воздушная яма
Сөмөлүөт салгын дьааматыгар түһэн ылла. Салгын кут көр кут II. Айыы ойууна кыыран үөһэ Дьылҕа тойоҥҥо Кутаахаан уонна Бычык Хантаха салгын куттарын үҥсүһүннэрэ таһаарбыт. Саха сэһ. I. Салгын түрүбүөгэтэ — өстөөх салгынынан саба түһүүтүн биллэрии. ☉ Воздушная тревога. Өстөөх сөмөлүөттэрэ чугаһаабыттарыгар салгын түрүбүөгэтэ буолла. Салгын уоспата эмт. — киһини тоҥорор-тиритиннэрэр, ымынахтаах, үксүн оҕо ыалдьар күүстээх ыарыыта. ☉ Ветряная оспа, ветрянка. Инкубационнай кэмин тиһэх 1–2 күнүттэн ымынах бүтэһик тахсыытыттан 5 күн ааһыар дылы салгын уоспата сыстыганнаах. ГЛ ЭИ. Салгыҥҥа сырыт — салгын сиэн туһанар курдук таһырдьа сырыт. ☉ Гулять на улице, быть на воздухе
Оҕонньор мэлдьи салгыҥҥа сылдьар. С. Ефремов. Салгынтан устуу — сири, аллара баары көтөр аппараатынан сылдьан түһэрэн ылыы. ☉ Аэросъёмка. Салгынтан устуу ньыматын хаартаны оҥорууга киэҥник тутталлар. Салгыныттан оҕут (салгынын да уйума) — ким-туох эмэ күүһүн олох уйума, тулуйума. ☉ Не устоять против кого-чего-л. по силе. Ити эн тулуспат тустуугуҥ, салгыныттан охтуоҕуҥ. Салгынынан сылдьыһыы — салгынынан, сөмөлүөтүнэн сылдьыһыы. ☉ Воздушное сообщение. Хоту оройуоннарга салгынынан сылдьыһыы эрэ баар
ср. кум. салкъын, уйг. салкин ‘прохлада’, бур. һалхин ‘ветер’