элэкэчий диэнтэн холб. туһ. Бочугурастар саҥалара бычыгырастылар, элэҥ-сэлэҥ сырдыкка сымса көтөрдөр элэкэчистилэр. «ХС»

тыаһы үт. туохт. Түргэнник уонна чуолкайа суохтук саҥар. ☉ Быстро и невнятно тараторить, говорить картаво
Староверов «Мин эмиэ инньэ диэри олорбутум», — диэн былдьыгырыы түстэ. Н. Островскай (тылб.)
Олег дьоно куолуларынан, Марина үстээх уолчаана мэнигилиирин, онуманы былдьыгырыырын элэҥ-сэлэҥ истэ, көрө олорбуттара. А. Фадеев (тылб.)

сыһ. Хайыы-үйэ, хайыысах (бүппүт, оҥоһуллубут). ☉ Уже, давным-давно (закончиться, совершиться)
Быраатым номнуо үлэтин бүтэрбит.  Мин таһырдьа тахсыбытым номнуо хараҥарбыт этэ. Н. Заболоцкай
Күннэр-ыйдар элэҥ-сэлэҥ ааһан иһэллэр, Айаан барбыта номнуо ыйтан орто. Н. Лугинов
Улаатан оҕом номнуо туһа киһитэ буолбут, ынахпытын хомуйан абыраата. Далан
русск. давно

аат., геогр. Улахан үрэх тардыытынан сытар кумах, кумах сир. ☉ Песчаные берега реки
Ити дьоллоох эдэр дьон, балааккаларыттан көс сири бараат, сүрдээхэйдээх киэҥ элэһиҥҥэ киирэн, ордук айаннара түргэтээн, тыал курдук оҕустаран истилэр. ТСА ХДь
Элэҥ-сэлэҥ мастардаах үрэх киэҥ элэһинигэр кууллаах балыктары ыга тиэммит массыына айаннаан бурҕатан иһэр. «Кыым»
◊ Элэһин хайа — өрүс, үрэх кэриитин үрдүк, үксүгэр кыра-кыратык сиҥнэр, сууллар уратылаах кумах сыыр. ☉ Песчаная гора
Уол сүгэтин ылан, элэһин хайаны дабайда. В. Миронов
Араас күндү көстүүлээх кумах элэһин хайалар ааһыталыыллар. И. Никифоров

1. сыһ. Тэҥэ суохтук, ыһыллаҕастык. ☉ Нестройно, неслаженно (напр., петь), неровно (напр., стричь)
   Иччигит кэлэрин кытта эмиэ элэҥ-сэлэҥ үҥкүүлээбитинэн, ойом-сойом оонньообутунан барыаххыт. Суорун Омоллоон
   Намыһах ыарҕанан ойомсойом бүрүллүбүт толооннор эрэ бааллар. Н. Якутскай
   Уол атах сыгынньах, баттаҕа ойом-сойом кырыллыбыт. «ХС»
   △ Быһа тардан, онон-манан. ☉ Урывками, местами, кое-где
   Барытын ааҕарга соло тиийбэт, ойом-сойом ааҕыах. Р. Баҕатаайыскай. Сайсарыга ойом-сойом да буоллар, таас дьиэни тутуу саҕаланна. «Саха с.»
2. даҕ. суолт. Сэдэх, аҕыйах. ☉ Редкий, единичный
   Тураах, анды үөрэ ойом-сойом да буоллар, кыра-кыра бөлөҕүнэн кэлэр. С. Тумат
   Ол анараа өттүн көрдөххө Ойом-сойом туораахтаах Уокусуоку мутуктаах Уодалы хара тииттэр Унааран киирэн бара турдулар. Д. Говоров

туохт.
1. Үөрэнэн хаалан аахайбат, кыһаммат буол (маҥнай туох эмэ мэһэйдиири, аралдьытары этэргэ). ☉ Не обращать внимания на что-л., привыкать к чему-л. (напр., к постороннему шуму, к чему-л. отвлекающему)
Бастаан утаа тыаска-ууска аанньа утуйбат этим, кэлин эркээрэн кыһаммат буоллум. СГФ СКТ
2. Доҕордуу, эйэҕэс сыһыаннаах буол. ☉ Относиться к кому-л. тепло, по-дружески
Кини табаарыһыгар киһилии тапталынан эркээрэрэ, өстөөхтөргө өргөстөнөрө — тимирдээҕэр кытаанах. В. Маяковскай (тылб.)
3. фольк. Туохтан эмэ үөр-көтөҕүлүн. ☉ Прийти в приподнято радостное настроение
Итии салгын минньигэс баалыттан эҕирийэ ыймахтаан эркээрэ түспүтүм. П. Ядрихинскай
Эйэҕэс хаана эркээрэн туран, Имигэс тылынан Элэҥ-сэлэҥ кэпсэтэлии турбута — Оннук эбитэ үһү. Д. Говоров

туохт.
1. Хойуута, тэҥэ суохтук, элэҥ-сэлэҥ түс (хаар туһунан). ☉ Падать, идти неравномерно, негусто (о снеге)
Саҥа дьыллааҕы сымнаҕас хаар кыыдамныыра, кыырпахтара сирэйгэ, харахха түспэхтээн тута ууллаллара. Л. Попов
Халлаан тымныйар, от-мас хагдарыйар, өтөр-өтөр хаар кыыдамныыр. Н. Якутскай
Сир тоҥмута, кыра-кыралаан хаар кыыдамныыра, кыһын кэлэр чинчитэ илэ-бааччы биллибитэ. Т. Сметанин
2. Ыһыахтан, ыһылын, саҕылын (кыым, уот туһунан). ☉ Лететь, сыпаться (об искрах)
Кыыһыттан кыым кыыдамныыр, уолуттан уот уунаҥныыр үһү (тааб.: тойон ыҥырыа, тигээйи). Таас хайалар төбөлөрүттэн уот кыыдамнаан бытарыйарга дылы гынар. Н. Неустроев
Кыым-кыым кыыдамныыр, Кыһыл уот тырымныыр. А. Бэрияк
3. көсп. Чэпчэкитик, күөрэччи көтөн ыстан, кылый. ☉ Прыгать, делать легкие и высокие прыжки
Сыыдам быһый ыччаттар, Кырпа ньаассын кырыстаах Кылбаа-дьылбаа кырдалга Кылыһа, сырса кыыдамнааҥ. П. Ядрихинскай
Кылыыһыт туостары Кыыдамнаан куоһарда. А. Бродников
Кырдал көнө, кылбаҕар ньууругар Кылыыһыт кыыдамныы түстэҕэ. И. Эртюков

1. сыһ.
2. Эрили-дьирили араас ойуу буолан, дьэргэлгэн курдук дьиримнээн. ☉ Играя всеми цветами радуги, бликами, отражаясь многообразием (цветов, оттенков и т. п.)
   Иилээх саҕалаах Ийэ дойдум Илим хараҕын тиирэ тарпыт курдук Иримдьирим көһүннэ. Нор. ырыаһ. Иһэр суолбут устунан Ирим-дьирим кутуллан, Күммүт уота умайар, Күлүмүрдүү умайар, Чаҕылларын тэлгэтэр, Чараас дуйу тэлгэтэр. П. Тобуруокап
3. Элэн-сэлэҥ, сүтэ-сүтэ көстөн. ☉ То появляясь, то исчезая, мелькая
   Үрүҥ күүгэн күппээрис-тунаарыс буолла, ирим-дьирим өрө оргуйда. П. Ойуунускай
   Кини хараҕар тайҕа тыа бүтүннүүтэ түөрэ эргийтэлииргэ дылы гыммыта: чөҥөчөктөр, сыгынахтар иримдьирим көстө-көстө эккирээн барбыттара. Д. Таас
   Өйүгэр таптыыр киһитин мөссүөнэ ирим-дьирим көстөн ааста. Күндэ
4. аат суолт. Бары барыта силбэһэн чуолкайа суох эҥин араас ойуу-бичик буолан көстүүтэ. ☉ Ощущение нечеткой пестроты, рябь (в глазах)
   Хараҥа. Иримдьирим, Хараҕар уот илим, Туох эрэ баттыыр, тууйар, Тура сатыыр - хаан силим... Т. Сметанин
   ♦ Хараҕа ирим-дьирим буолла - сылайан, ыалдьан, туймааран тула өттө сырдык-хараҥа буолан ылла, элэҥ-сэлэҥ, суох-баар курдук көһүннэ. ☉ соотв. в глазах рябит у кого-л., от чего-л.
   Мэйиитэ дөйүөр, хараҕа ирим-дьирим буолуор диэри тутта түһэн биэриэ этилэр. Софр. Данилов
   Харабылга турдахпына хараҕым ирим-дьирим буолабуола утуктаан барабын. Күндэ
   Төбөм өссө ыарыыр, хараҥарар, хараҕым иримдьирим буолар. Н. Заболоцкай

1. аат. Иһиллээбит курдук чуумпу. ☉ Полное отсутствие шума, тишина, безмолвие
   Дьиэ иһигэр им-дьим. Н. Неустроев
   Билигин чуумпуран олоро түһүөҕүҥ, Им-дьимҥэ хас биирдиибит саамай чулуу, Саамай истиҥ баҕа санаатын иһигэр санаатын. И. Гоголев
   Им-дьим Иһиллэр Бэл кумаар саҥата. В. Миронов
2. даҕ. суолт. Тыаһа, күүгээнэ, айдаана суох. ☉ Тихий, бесшумный
   Имдьим чуумпу дьиэ иһигэр Иккиэйэҕин эрэ хаалан, Эйэҕэстик, истиҥник Иҥэнтоҥон кэпсэппитэ. Күннүк Уурастыырап
   Түүҥҥү итии салгыҥҥа оҥоойу үөрэн-көтөн ыллыырын им-дьим ичигэс түүн иһиллээн турбута. Күндэ
3. сыһ. суолт.
4. Саҥата суохтук, таалан, тыаһа-ууһа суохтук. ☉ Тихо, безмолвно
   Валерий Иванович Катята сытар томторугар кэлэн, им-дьим табахтыы олорор буоларын Үүйэ үгүстүк көрөрө. Л. Попов
   Дьиэлээхтэр бары даҕаны, туох эрэ кутурҕан буолтун курдук, им-дьим олордулар. Болот Боотур
   Мотуок солко мутукчаларын хаһыҥҥа хаарыттаран хагдарыйан эрэр хараҥа ойуур, кинилэри хаххалаабыттыы, им-дьим иилээн турар. М. Доҕордуурап
5. Айдаана-түрүлүөнэ суохтук, биллибэккэ-көстүбэккэ. ☉ Без шума, бесшумно, тихо, незаметно
   Арамаан Дьөгүөрэп имдьим эргинэ олорор. Амма Аччыгыйа
   Икки-үс тайах этин Им-дьим тиэйиэх этим... Ф. Софронов
   Дулҕалаах кулаактара ханна да биллибэккэ-көстүбэккэ, им-дьим бүгэн, олорбуттарын курдук олорон хаалбыттара. А. Бэрияк
6. Эйэ дэмнээхтик. ☉ Тихо-мирно
   Иэс-күүс бэрсиһэн им-дьим олорбуппут. Амма Аччыгыйа
   «Хамсаабакка, им-дьим тур!» - диэн Хамандыыр саҥата сатарда. Күннүк Уурастыырап
   ◊ Им-дьим бар - 1) саҥара, айдаара, күүгүнүү туран эмискэ тохтоон хаал. ☉ Внезапно прекратить говорить, замолчать
   Дьон им-дьим баартара, тыыммат буолбукка дылы буолбуттара. Суорун Омоллоон
   Бэл, убайын «табаарыс Кириилин» диэтэ, официальнай быһыылаахтык. Бары сэҥээрэ түстүлэр. Им-дьим бардылар. Л. Попов
   Дьоннор элэҥ-сэлэҥ күлсэн иһэннэр, им-дьим бардылар. М. Доҕордуурап; 2) сыыйа уостан, иһийэн сүтэн бар. ☉ Перестать шуметь, говорить, утихнуть, затихать
   Бастаан утаа Арчахтар ааһыммыттар үһү диэн, мировой суут уурааҕын көтүрэргэ күбүөрүнэ суутугар көрдөһүү түһэрбиттэрин туһунан сурах кэлэ сылдьыбыта, кэнники ол им-дьим барбыта. Болот Боотур
   монг. им-чим

1. аат.
2. Сылгы сиэлин уонна кутуругун биир утаһына. ☉ Конский волос
   Сылгы аалыммыт маһыгар хаалар кылы хомуйан бары туһах хаталлар. Амма Аччыгыйа
   Сиэл …… уһун кылынан олус үйэлээх бөҕө көнтөс, муоһа, ыҥыыр холуна, сөрүө, араас быа-туһах өрөн, хатан, тигэн тутталлар. АНП ССХТ
   Соҕотох кылы бэл диэтэр Туллукчаан быһа көтөр, Сүүс кылтан сылгы үтүөтэ Быспат өтүүтүн өрөллөр. «ХС»
   2
   көр кылыс II. Ону [туораах бурдугу] аны кылыттан, бэкиинэттэн ыраастыырга дьиэ кэргэнэ бүттүүн кыттан, биирдиилээн талан муҥнаналлар. Күннүк Уурастыырап
   Сиэмэлэртэн кылларын аналлаах массыыналарынан имитэн араарыллар. «Кыым»
3. көсп. Музыкальнай инструменнар устурууналара. ☉ Струны музыкальных инструментов. Гитара кылларын тардыалыы олордо, Музыка тыаһыгар сөрүсөп дьиэрэтэ Ыллаата… Дьуон Дьаҥылы
   Кырыымпа чиккэччи тардыллыбыт кыллара бары мүччү бардылар. Л. Толстой (тылб.)
4. даҕ. суолт. Кылтан оҥоһуллубут; кыл курдук кытаанах, дороххой. ☉ Сделанный из конского волоса; жесткий, как конский волос
   [Үрүҥ эһэ] Үс-түөрт кыл бытыгын Үөрэ-көтө салбанна. Л. Попов
   Аан бэтэрээ чанчыгар, аналлаах атах маска, аттарыы лэпсэлээх, симэхтээх көмүс ыҥыыр. Ыҥыыр хоҥсуоччутугар үүн, быалаах кымньыы, кыл дэйбиир. Суорун Омоллоон
   Кэмниэ-кэнэҕэс дьон улаҕатыттан били маҥан кыл сэлээппэлээх киһи туран тыл көрдөөтө. А. Бэрияк
   ♦ Кыл бычык тыын — 1) тыыныҥ кылгаан, бөтүөхтээн арыычча тыын (улаханнык ыалдьыбыт эбэтэр өлөөрү сытар киһи тыына кылгаабытын этэллэр). ☉ Дышать тяжело, с трудом, едва дышать (о тяжелобольном или находящемся при смерти человеке). Оҕонньор уһугулаан, кыл бычык тыынар буолбут; 2) сылайан эбэтэр түргэнник хааман нэһиилэ тыыҥҥын ыл, аҕылаа. ☉ Дышать с трудом, запыхаться. Сибилигин манна кыл бычык тыынан киирэн тахсыбыта. Кыл быыһыттан — арыычча, бэрт кыранан. ☉ Еле-еле, чуть-чуть
   Кыл быыһыттан өрүһүйдүм. ПЭК СЯЯ. Кыл имэрийэ — тобус-толору, ыы-быччары (убаҕаһы, тохто сылдьар тугу эмэ иһиккэ үөһээ иитигэр тиийэ кутуу туһунан). ☉ Наполненный до краев (о сосуде)
   Кыл имэрийэ дьалкыйар Кылбачыгас бакааллар Доҕордоһуу туһугар Тоҥхотуллан бараллар. Р. Баҕатаайыскай
   Кинилэр дьоҕус ыаҕайаларын кыл имэрийэ дьэдьэннээхтэр, үөрбүтастыммыт дьүһүннээхтэр. В. Протодьяконов. Кыл күөмэй — синньигэс (тыҥкынас) куолас. ☉ Тонкий (писклявый) голос (букв. волосяное (толщиной с волосок) горло)
   Хотоҕой куурдар Куо тумулум иччитэ, Хабах бас, Харчы сото, Кыа сыаллайа, Кыл күөмэй, Хотун эдьиийим! Саха фольк. [Кыталык кыыл] Кыл күөмэйинэн Сыыйан ыллыыр, Кырыымпа эгэлгэтинэн Кэрдиистээн кэпсиир. Д. Говоров. Кыл күөмэй буол — чымаадыстаан, кыбыстан аҕыйаҕы аһаа, түргэн соҕустук аһаан испэккэ, бытаар. ☉ Есть очень медленно и мало (от жеманства или стеснительности). Кыл күөмэй буоллаххыный, түргэнник аһыы оҕус. Кылы кырбаабыт (кырбастаабыт) курдук — олус элбэх уонна кып-кыра. ☉ Очень мелкий, словно мелко нарубленный конский волос в большом количестве (напр., о насекомых)
   Биһиги ампаарбытыгар, кылы кырбаабыт курдук, киһи харахтаабатах көйүүрэ үөскээтэ. А. Сыромятникова
   Оччоҕо аатырар Темза өрүс кирдээҕиттэн, кылы кырбаабыт курдук кыймаҥнас үөннээҕиттэн сиргэнэн турабын. П. Филиппов
   Убай Давыдовтарга кылы кырбастаабыт курдук эмдэй-сэмдэй кыыс оҕо дэлэйбит. Н. Габышев. Кыл мүччү — сыыһа-халты, бэрт кыранан (баттас эбэтэр куоттар, урутаа эбэтэр хойутаа). ☉ Едва, коекак (успеть), чуть (опоздать)
   Көлөлөрбүтүн кыл мүччү былдьаттыбыт. В. Протодьяконов
   Киэһэ аҕыстааҕы пуойаска кыл мүччү баттаһабын. «ХС»
   Биһиги бандьыыттартан ити курдук кыл мүччү халты харбаппыппыт. А. Кривошапкин (тылб.). Кыл саҕа — олус (бэрт) кыра, быыкаайык. ☉ Самая малость, чуть-чуть
   Туора киһи гиэнигэр кыл саҕаны да көрөр, оттон бэйэтин иннигэр бэрэбинэ сытарын көрүммэт (өс хоһ.). Дьаамык иккис сарсыардатыгар аҕалбыта. Кини биһигиттэн хайабытыттан да кыл да саҕанан намыһаҕа, мөлтөҕө суох этэ. Н. Чернышевскай (тылб.). Кыл саҕаттан — олус (бэрт) кыраттан, быыкаайыктан. ☉ На волосок (от чего-л.), на немного
   Оҕо сырдык тыына кыл саҕаттан самсаммыта. «ХС». Кыл тарда — тэбис-тэҥ, итэҕэһэ да, чорбоҕо да суох сөрү-сөп, оруобуна буолар гына (иһиккэ кутуллубуту иһит үөһээ кытыытын кытта кылы тардан тэҥнээбит курдук). ☉ Вровень с краем посуды, без верха (наполненность посуды проверяется натягиванием волоска по ее верхнему краю). Биир арыы ыйааһыныгар эрэ сөп буолбутугар эмээхсин өрө халаатыы түстэ: «Сордоох оҕолор, кыл тардан мээрэйдээбитиҥ буолуо. Биир солуотунньугу ордук биэрэргин — соҕотох хараххын тэһэ анньынар курдук саныыгын…» Амма Аччыгыйа
   Чаайынай ньуоскаҕа чөмчөччү буолбакка, кыл тарда кутуллубут туус быһа холуйан уон кыраам буолар. ФВН ЭХК. Кыл тиэтэлинэн — муҥ кыраайынан, олус ыксаан (тугу эмэ гын). ☉ Торопливо, в большой спешке, бегом, на бегу (делать что-л.)
   Үлэтин быыһыгар кыл тиэтэлинэн буостаҕа баран кэллэ.  Хаҥас диэки …… төгүрүк остуолга кыл тиэтэлинэн чэй тардан аһаттылар. М. Доҕордуурап
   Хонуктарыгар Бүөтүр кыл тиэтэлинэн чэйдии охсоот, тииҥнэрин сүлэн, тириилэрин таҥастаан баран, ытыгар тииҥ этин лыксыччы буһаран аһатта. Р. Кулаковскай. Кыл түгэнэ (түгэнигэр) — олус кылгас кэмҥэ, аҕыйах кэм устата. ☉ На мгновенье, в один миг, вмиг
   Кыл түгэнигэр мин олох мэнээрийэн хааллым. И. Данилов
   Саллааттар бары чөрбөс гынан, кыл түгэнэ тохтоон, ытыһарга бэлэм тутта охсубуттара. «ХС»
   Киэскэ төбөтүн, саннын, көхсүн тааска улаханнык өлөрөн кыл түгэнэ өйүн сүтэрэн ылар. «ХС». Кыл түргэнинэн — туох-баар кыаҕа баарынан түргэнник. ☉ Очень быстро, как можно скорее
   Уолаттар …… бу алдьархай тахса сыспыт сириттэн кыл түргэнинэн атахха биллэрбиттэрэ. Далан
   Массыына кэлэн хамбаайыҥҥа куусабын тоһуйан биэрэр, туоларын кытта кыл түргэнинэн аллара чугас баар сиилэс угар сиргэ ыстаннаран киирэн сүөкүү охсор. Үлэ үөр. Кыл тыынынан көр кыл тиэтэлинэн. Бэйэтэ чугас, бэрт улахан кэпсэтиилэргэ эрэ кыл тыынынан сылдьан кэлэрэ. Болот Боотур
   Уруога эрэ бүттэр, дьиэтигэр кыл тыынынан тэбинэн кэлэр оҕо этэ. Н. Заболоцкай
   [Кыргыттар] кыл тыыннарынан сыыһа-халты аһаат, үлэлэригэр тэбинэллэрэ. Г. Колесов. Кылы <субуйа, сыыйа> тарпыт курдук — көбүс-көнө, тэбис-тэҥ. ☉ Очень прямой, ровный
   [Кыыл] айан-сэлии икки ардынан атаралаабыт суола, кылы тарпыт курдук, көбүс-көнөтүк дыргыйа сытар. Л. Попов
   Бөһүөлэк, кылы сыыйа тарпыт курдук, суос-соҕотох көнө уулуссатын чугастааҕы дьиэлэрин элэктэриичэстибэ уота элэҥ-сэлэҥ сырдатара. Н. Заболоцкай
   ◊ Кыл атах зоол. — наһаа судургу организмнар атахтарын оннугар кылга маарынныыр сыҕарыйар органнара. ☉ Органы передвижения у низших организмов, похожие на тонкие волоски. Кыл доҕуур эргэр. — соҕотох кылтан оҥоһуллубут уонна хаптаһыҥҥа ииччэх-бааччах гына иҥиннэриллибит кыра көтөрдөрү (хол., туллугу) бултуурга аналлаах кыра синньигэс туһах. ☉ Притороченная к доске петля из одинарного конского волоса, предназначенная для ловли мелких птиц (напр., пуночек)
   Кыл доҕуурга туттаран, Туллук өрө мөҕүстэ. И. Гоголев. Кыл иһит эргэр. — кыл ситиинэн ойуулаан уонна тигэн оҥоһуллубут туос иһит. ☉ Берестяная посуда, сшитая и украшенная тонкими веревками, сплетенными из конского волоса
   Бастыҥалыы ойуулаах Матаарчах кыл иһити Бааралаһыннардыбыт. Саха нар. ыр. III. Кыл көнтөс эргэр. — хас да кыл быаттан холбоон оҥоһуллубут аты баайарга аналлаах уһун хаптаҕай быа. ☉ Длинный плоский повод для привязывания коня, сплетенный из нескольких скрученных волосяных веревок
   Кыл көнтөһүн эрийэ тардан атын баайда. М. Попов
   Аҕабар кылтан өрүллүбүт көнтөс баар. КИИ СТ-2. Кыл күрдьэх эргэр. — ойбонтон бытархай мууһу таһаарарга уонна сороҕор муҥха балыгын түҥэтэргэ туттуллар кылынан өрүллүбүт сиэккэлээх ньолбоҕор иилээх сүүр. ☉ Продолговатое решето с волосяной сетью для выгребания мелкого льда из глубокой проруби, используемое также как мера при дележе добытой неводом рыбы
   Сорохтор солбуһа-солбуһа кыл күрдьэҕинэн балык эстилэр. С. Васильев. Тэҥн. сүүр. Кыл кылыы эргэр. — айаны, сохсону иитэргэ туттуллар сылгы кылыттан оҥоһуллубут синньигэс быа. ☉ Тонкий шнур из конского волоса для настораживания самострела или охотничьей пасти
   Киһибит тыыннааҕар айаны улаханнык туттубут эбит. Ол туһунан кини хоруобар көстүбүт уон икки эбиэн ырба уонна кыл кылыы туоһулууллар. ЭБЭДьА. Кыл өтүү эргэр. — сылгы кылыттан өрөн оҥоһуллубут уһун суон быа. ☉ Толстая длинная веревка, сплетенная из конского волоса
   Сэлэ — маҥаннаах хара кылынан хатыллыбыт эриэн өтүү. Багдарыын Сүлбэ. Кыл ситии эргэр. — кылынан өрүллэн оҥоһуллубут уһун синньигэс быа (үксүн туос иһити тигиигэ туттуллар). ☉ Тонкая волосяная веревка, сплетенная из конского волоса, обычно используемая для шитья берестяных изделий
   Кини бүк түһэн, кытаанах кыл ситиини хатартан дьуккуруйан уот кыһыл буолбут ньилбэгин үрэн сырылатта. А. Сыромятникова. Кыл сэбирдэх бот. — сүүрүгэ суох дириҥ ууга үүнэр үөһээ өттүнэн хойуу лабааланар синньигэс умнастаах, умнаһын тула хас да сиринэн бөлөхтүү үүнэр атырдьахтыы салаалаах хатыылаах кылгас сэбирдэхтэрдээх үүнээйи (атыннык бэчимэ от диэн ааттыыллар). ☉ Роголистник
   Уу дириҥэр араас салахайдар, оттон сибэккилээх үүнээйилэртэн кыл сэбирдэхтэр (роголистник) уонна синньигэс сэбирдэхтээх быалыктар олохсуйаллар. КВА Б. Кыл туһах эргэр. — үксүн кыра кыыллары, көтөрдөрү бултуурга аналлаах сылгы кылыттан хатыллан оҥоһуллубут туһах. ☉ Петля, плетеная из конского волоса, для ловли мелких зверей и птиц
   Саха сиригэр куобаҕы үксүн наар боробулуоха туһаҕынан бултууллар. Кыл туһаҕы бэрт хам-түм тутталлар. М. Попов. Кыл тымыр көр капилляр. Кыл үөн зоол. — оһоҕос көҥдөйдөөхтөр кылаастарыгар киирсэр, балтараа сэнтимиэтиргэ диэри уһуннаах, кыл курдук быһыылаах, ууга олохтоох паразит-чиэрбэ. ☉ Паразитический водяной червь, похожий на волос, длиной до полутора сантиметров из класса первичнополостных червей. Кыймаҥнас кыл үөн. Кыл хаа эргэр. — балыгы кутарга аналлаах сыарҕа устатыгар сөп гына оҥоһуллубут улахан, ньолбуһах быһыылаах кылынан өрүллүбүт мөһөөччүк. ☉ Большой, во всю длину саней, овальный волосяной мешок для перевозки рыбы
   Ньукуус дьиэ диэки күөх окко олорон, кыл хаа абырахтыыр. Күндэ
   Хараанай эмээхсин кыл хааҕа толору собо тиксибититтэн тоҥмута ааһан хаалла. И. Гоголев. Кыл хааһах эргэр. — балыгы кутарга аналлаах кылтан өрөн оҥоһуллубут орто кээмэйдээх мөһөөччүк. ☉ Средний по размеру сетчатый мешок для рыбы, сплетенный из конского волоса
   Ньукууһа оҕонньор тутан турар кыл хааһаҕын икки уолга биэрдэ. Олор хааһаҕы ылан, айаҕын атытан, балыгы куттардылар. С. Васильев. Кыл хамыйах эргэр. — ойбон мууһун ыраастыырга уонна муҥха балыгын үллэрэргэ кээмэй быһыытынан туттуллар төгүрүк иигэ иҥиннэриллибит кыл сиэккэлээх уһун уктаах тэрил. ☉ Черпак с длинным черенком и волосяной сеткой на круглом ободке, предназначенный для очистки проруби ото льда и используемый как мера при дележке добытой неводом рыбы
   Ордьоох [киһи аата] кыл хамыйаҕынан (ойбоҥҥо бырахпыт баҕаларын) баспахтаан көрдө да, таба харбаамына хаалла. Амма Аччыгыйа
   Илимнии, ардьаахтыы сатаан баран, [балыгы] кыл хамыйаҕынан чарт тымтайга таах баһан ылааччылар. Күннүк Уурастыырап. Тыһы кыл — синньигэс кыл. ☉ Тонкий конский волосок
   Киһи иннигэр тыһы кылы көрөр, бэйэтин иннигэр бэрэбинэни да билбэт (өс хоһ.). Мин өлбүт таба этин тула өттүттэн күрүөлээн кэбистим уонна аҥаар өттүн сатаҕай хаалларан саанан айа тартым, көрбөтүн диэн, маҥан синньигэс тыһы кылынан сыһыылаан кэбистим. Н. Заболоцкай
   ср. тюрк. кыл ‘конский волос’