Якутские буквы:

Якутский → Русский

идэһэ

убойный скот (для собственного потребления); идэһэ этэ убоина; идэһэ сиир кэм время убоя скота на мясо (конец октября — начало ноября); идэһэ гын = (или сиэ =) забивать скот на мясо.

Якутский → Якутский

идэһэ

  1. аат. Бэйэ сииригэр анаан өлөрүллэр сүөһү. ☉ Убойный скот для собственного потребления
    Дьэ, ынах идэһэ сиэбит сурахпытын иһиттэхтэринэ, сарсын төһө эрэ дьахтар кэлэн сыа сиэппэтэ дии-дии, кыыһыраллар. А. Софронов
    Идэһэ сииргэ баар буоллун, кэлэн биэс-түөрт хонукка ахтылҕанын таһааран бардын. Болот Боотур
    Биирдии хаама сылдьар, ойоҕо-оҕото суох дьоннор сэттэлии идэһэни сайыҥҥы бириэмэҕэ сиэтэлээбиттэр. Эрилик Эристиин
  2. даҕ. суолт. Бэйэ сииригэр анаммыт (сүөһү). ☉ Предназначенный, отобранный для собственного потребления (убойный скот)
    Маҥан Киргиэлэй идэһэ биэтэ алта атахтаммытыгар дылы (өс ном.). Төрөкөйү, идэһэ сүөһүтүн курдук, бачча үлүгэр тоҕо одуулаатын? И. Гоголев
    монг. идэши

Еще переводы:

уот=

уот= (Якутский → Русский)

побуд. от уой = откармливать (обычно на убой); идэһэ сүөһүнү уот = откормить убойный скот.

олулун

олулун (Якутский → Якутский)

олуй диэнтэн атын
туһ. [Тиитэп:] Итинтэн олуллар диэн баара дуо? Биир ынахпытын идэһэ гыныахпыт буоллаҕа. А. Софронов
«Аккаастыырга олохтоох, итэҕэтиилээх төрүөтү булуохха наада», — Доргууйап улаханнык олуллар быһыынан эттэ. «ХС»

паайдаах

паайдаах (Якутский → Якутский)

аат. Паайы ылбыт, паайга тиксибит киһи. ☉ Владелец пая, пайщик
Паайдаахтар от суоҕунан уонна сүөһүнү олус хойутаан, кыстыкка киирбит кэннэ үллэрэннэр, ылбыт сүөһүлэрин үксүн идэһэ гыннылар. «Саха с.». Паайдаахтары кытта үлэ мөлтөх. Төһө паайдаах киһи баара чуолкайа биллибэт. «Кыым»

симиилээ

симиилээ (Якутский → Якутский)

туохт. Өлөрүллүбүт сүөһү иһин бүтүннүү ылан ханныга ыга суулаан тоҥор. ☉ Плотно заворачивать в рубец и замораживать в таком виде внутренности забитой скотины
Былыргы курдук [идэһэ] иһин симиилээбэтэхтэрэ — эккэ былаан сиэбитинэн барыахтара. Далан

сойуу

сойуу (Якутский → Якутский)

сой диэнтэн хай
аата. Аҕам сааска, Кырдьар сааска Хаан тэбэнэт оонньуута Уостар дииллэр, — Чаҕыл сааскы Тэбиэс сүрэхпит сойуута. С. Данилов
Норуот идэһэ сүөһүнү күһүн эрдэ, эт сойуута өлөрөр үгэстэммитэ. «ХС»
Сойуутугар туос олус ыксары ыпсар. ИИП ТМОУ

сэттэлии

сэттэлии (Якутский → Якутский)

сэттэ диэнтэн үлл. ахс. аат. Сэттэлии куобах тигистэ
□ [Миитэрээс:] Икки хараҕа сэттэлии сиринэн эргэлээх, кыайан көрбөт диэбитим ээ. Амма Аччыгыйа
Ойоҕо, оҕото суох дьоннор сэттэлии идэһэни сайыҥҥы кэмҥэ сиэтэлээбиттэр. Эрилик Эристиин
Сэттэлии көһүнэн хардыылаан Ситэн сиэллэрэн иһэбит! С. Васильев

убой.и.

убой.и. (Русский → Якутский)

өлөрүү; убой скота сүөһүнү өлөрүү; # кормить на убой идэһэҕэ уотар курдук аһат, харса суох аһат.

баллырҕас

баллырҕас (Якутский → Якутский)

даҕ., кэпс. Тыла айаҕар баппатах курдук бөлүөстүгэс, дэбигис өйдөммөт саҥалаах. ☉ Косноязычный, невнятный
«Ити аата бу киэһэ икки идэһэ баар буолла», – диэтэ биир баллырҕас саҥалаах хаайыы харабыла бандьыыт. Уустаах Избеков
Кини баллырҕас соҕус саҥалаах, үрдүк уҥуохтаах акыллыбыт киһи этэ. Р. Кулаковскай
Бу кыргыттар үһүөн акаарытыҥы соҕустар уонна үһүөн куһаҕан баллырҕас саҥалаахтар этэ. Саха ост. I

буочу

буочу (Якутский → Якутский)

аат., кэпс. Идэһэ сүөһү иһэ (сүрэҕэ, быара, бүөрэ, быысаһа о. д. а.) тараһатыгар суулаан ууруллубута эбэтэр оннук уурарга анаммыт ис. ☉ Внутренности забитой скотины, плотно завернутые в брюшину или приготовленные для такого хранения
«Доҕоор, хайа эн төһөлөстүҥ, чэ, бургунаспыт буочутуттан үчүгэй аҕайдык буһар эрэ», — дии-дии үөттүрэҕинэн уотун анньа турда. А. Софронов. Тэҥн. симии

көтүрүөс

көтүрүөс (Якутский → Якутский)

аат. Үөһээҥҥи үс кылгас ойоҕос (идэһэни эттииргэ холго бииргэ барсар). ☉ Верхние короткие ребра с мясом, грудинка (при разделывании туши их отделяют вместе с передними ногами)
Сүөһү көтүрүөһүн уҥуохтара. Көтүрүөс ойоҕос. — Көтүрүөһүн көтүрэн ылбыт курдук күҥэтийдэ [хомойдо] (өс ном.). Көтүрүөс түөскүн көтүрүтэ охсуом ээ! М. Горькай (тылб.). Тэҥн. хоҥнуо