имеющий изгиб, излучину; с... изгибом, с... излучиной, извилистый (о реке, об озере); элбэх тоҕойдоох өрүс река с извилистым руслом.

даҕ. Биир тэҥэ суох, эриллэҕэс. ☉ Извилистый, неровный. Бокур-такыр буочарынан суруйан адаарытта. Бокур-такыр суоллаах-иистээх дойду эбит

нареч. извилисто; куобах эрийэ-буруйа сүүрдэ заяц петляет.

даҕ. Биир эбэтэр хас да сиринэн токурдаах. ☉ Изогнутый, извилистый
Бүгүллэҕэс мурун токур бытыга сэпсэҥнии түстэ, хороох бэргэһэтин өрүтэ анньымахтаата. И. Никифоров
Иирбэ-таарба эриллэҕэс, Истээн-тастаан бүгүллэҕэс, Тоҕус төгүл тоһуттаҕас, Токур-бокур олуллаҕас Тыллаах буолар чабырҕах. П. Тобуруокап

даҕ. Бөдөҥ-садаҥ, улахан көстүүлээх. ☉ Крупный, высокий, здоровый
Экир курдук быһыылаах Эр киһи элигэ Эҕийэн тиийэн кэллэ, Эргийэн-урбайан көрдө. Саха фольк. Арай биирдэ, биир улахан экир курдук хара киһи тиийэн кэлбит. Саха ост. II
Бэйэтин улахан, экир курдук дьүһүнүгэр ханан да дьүөрэтэ суох ньааҕынас куолаһынан саҥаран барда. Эрилик Эристиин
ср. хак. гир ‘кривой, изогнутый; извилистый; кривизна’

даҕ.
1. Көнө буолбатах, эрийэ барбыт, эриллэн тахсыбыт. ☉ Скрученный, витой, извилистый
Уол эриллэҕэс да эриллэҕэс хоп-хойуу куудара баттахтаах. Софр. Данилов
Киппэ түөһүн, модун моонньун эриллэҕэс былчыҥнара күүрэн, хамнаатаҕын аайы күлтэриҥнэһэллэр. Н. Лугинов
Оптуобустар эриллэҕэс суол устун бэрт түргэнник субуруһаллар. ТГП ЕЭА
Воропаев ол-бу эриллэҕэс оһуордары ойуулуу олорор болокунуотун саба оҕуста. ПП Дь
2. көсп. Төттөрүтүн оҥоро сатыыр, хадаар (хол., майгы). ☉ Упрямый, ершистый, непослушный (напр., о характере)
Истээхэп эппитин энчирэппэт, эриллэҕэс майгылаах, хайаан да моһуоктаһан тэйэрэ буолуо. П. Аввакумов
Ньыппа Ылдьааҕа маарынныыр, күүстээх көрүҥнээх да, майгыта атын, эриллэҕэс. А. Сыромятникова

1) кривой, изогнутый; токур атах кривые ноги; токур мас кривая палка;токур суол извилистая дорога; 2) перен. разг. нечестный; токур сүнньүлээх киһи нечестный человек.

образн. 1) тянуться, вытягиваться (о чём-л. узком, тонком); уһун суол орҕочуйар тянется длинная извилистая дорога; орҕочуйан уһун талах үүммүт растёт длинный гибкий тальник; 2) быстро сновать (о предмете удлинённой формы).

I
аат. Массыыналарынан, механизмнарынан сэбилэнэн табаары оҥорон таһаарар бырамыысыланнас тэрилтэтэ. ☉ Промышленное предприятие с механизированными процессами производства, завод
Алтайга, Белуха тэллэҕэр, Тыраахтар собуота ньиргийдэ. Күннүк Уурастыырап
Саҥа собуот буруолуур Биир сыл иһигэр. П. Тобуруокап
Бөчүгүрэстээх бөлкөйдөргө Бөдөҥ турба бөлөҕүө, Кырынаастаах кырдалларга Кырылас собуот туруоҕа. С. Зверев
II
аат. Чаһы барар механизмын үлэлэтэр оҥоһук. ☉ Приспособление для приведения в действие механизма часов, завод. Чаһым собуота бүппүт
□ Сиидэр Тэрэнтэйэбис …… чаһытын собуотун эрийэн тырылаппахтаата. П. Аввакумов
III
аат. Оһох уотун төлөнө, буруота үөлэһигэр диэри эргийэн барар холлоҕоһо. ☉ Извилистый канал (до трубы), по которому дым выходит из печи
— Оһох кыайан оттуллубат буолбут. — Пахай, доҕор, бу манан собуотун эркинэ эмиэ тоҕо барбыт. В. Яковлев
Муҥар [оһоҕун] собуотун сатаамына, оһоҕун буруота айаҕынан төттөрү уһуутаан тахсан, эмээхсиниттэн мөҕүллүү бөҕөнү мөҕүллэн өлө сыспыта. В. Иванов

I
1. аат.
1. Туох эмэ токура, токуруйуута. ☉ Выгиб, изгиб чего-л.
Туруйалаах хочото, онон-манан бүгүйэх буола-буола, уһаан-кэҥээн бара турар. В. Протодьяконов
Тиийиэхтээх сирдэригэр улам чугаһаатахтарын аайы, Айдар суол хас биирдии бүгүйэҕин, түһүүтүн-тахсыытын ааҕа билэ олордо. Н. Лугинов
«Кинини көрдөххүнэ үс бүгүйэх буола тоҥхоҥнуугун...» — диидии Трошка ылтаһын куруускатыгар чэй кутунна. Н. Якутскай
2. эргэр. Чаппараах киэргэлэ: уһуктара токуруйар, биир эмэ өттүгэр ойо быһыылаах үрүҥ көмүс уһун синньигэс чараас лоскуйа. ☉ Серебряное украшение (на чепраке) в виде продолговатой полоски, закругленной по концам и с вырезкой на одной из сторон.
3. эргэр. Дьахтар үрүҥ көмүс киэргэлин көрүҥэ. ☉ Серебряные женские украшения.
2. даҕ. суолт. Биир эбэтэр хас да сиринэн токурдаах, өҕүллүүлээх, бөкчөгөрдөөх. ☉ Согнутый в одном или нескольких местах, извилистый, горбатый
Кытаанах кыһын этэ. Күөрэ-лаҥкы муоста, тымныынан аргыйа турар бүгүйэх истиэнэ, эргэ оһох. Н. Лугинов
Сиэллээхэп Бүрүө чилиэннэрин үлэтигэр Бүгүйэх бэлиэлэри кэккэлэттэ. С. Васильев
Будулҕаннаах муус байҕал Иччитэ буолбут Тоҕус бүгүйэх систээх, Кэй тубут көлөлөөх Тимир Чохчордоон дьаалы Уоран-талаан ылан, Түүнүктээх түрмэтигэр Түҥкүнэтэн түһэрбит эбит. П. Ядрихинскай
II
аат. Үөн-көйүүр көрүҥэ: хааны уулуур, икки кынаттаах, иһэ туора дьураалардаах (ыамата куйукта сүөһү, кыыл тириитин анныгар паразиттаан үөскүүр). ☉ Овод
«Бүгүйэх түөкүн...» — оҕонньор [Сүөдэр Хомуоһап] охсумахтыыра улам түргэтээн истэ. Амма Аччыгыйа. Тэҥн. тигээйи