иирсис диэнтэн дьаһ
туһ. Арыгы алдьархай аргыстааҕын, эйэлээҕи этиһиннэрэрин, иллээҕи иирсиһиннэрэрин эппинэн-хааммынан билбитим... ПДИ КК

сов. 1. (сплестись) хатыс, иирсис; растения переплелись между собой үүнээйилэр бэйэ-бэйэлэригэр хатыспыттар; 2. перен. (слиться) холбос, булкус, түмүлүн; мысли переплелись у него в голове кини өйүгэр элбэх санаа булкуста.

туохт. Кимниин эмэ тыл тылга киирсимэ, иирсис, адаарыс, этис. ☉ Ссориться, не ладить, пререкаться с кем-л.
Аҕатын, ойоҕун кытта бурайсан — кыыл барбыта. Күннүк Уурастыырап
«Хайа бу Дьаакыптаах туох буолан бурайсан бардыгыт?» • диэтэ Иван уонна талах олоппоско олордо. М. Доҕордуурап
Дьоммун кытары бурайсан баран, кинилэртэн тэйэн, атын хампаанньаҕа холбоспутум. А. Кривошапкин (тылб.)

даҕ. Эйэлээх, кыыһырсыбат, иирсиспэт, истиҥ сыһыаннаах. ☉ Находящийся в согласии, дружный, мирный (напр., о семье, коллективе)
Дьиэ иһигэр ас минньигэс сытынан туолла. Ону кытары иллээх ыал ньир-бааччы олохторугар маарынныыр туох эрэ дьикти тарҕаммыта билиннэ. Н. Лугинов
Кинилэр бэйэ-бэйэлэрин ытыктаһар, өйөһөр улахан иллээх дьон буолан, үйэлэрин тухары бииргэ олордохторо. И. Бочкарев. Кафедраҕа - иллээх кэлэктиип үөскээтэ. «Кыым»

кыһан 2 диэнтэн атын
туһ. Уопсайынан куһаҕан киһи. Бэрдимсигэ, киэбиримсигэ диибин диэн! Урут ону барытын тулуйан, соччо кыһаныллыбатаҕа. Н. Лугинов
Эт-балык аһылыгы, толору кээмэйдээх доруоһаны, балык арыытын кэмигэр бэлэмнииргэ кыһаныллыахтааҕа. АВЛ ГСФ. Туохтааҕар да [баттах] иирсиспэтигэр кыһаныллыахтаах. Баттах иирсиитэ үчүгэйгэ тиэрдибэт — дьахтар умнуган буолар. Эвен фольк.

туохт. Иирсис, биир сиргэ мөчөхтөс (түүнү, баттаҕы этэргэ). ☉ Спутываться, сбиваться в комок, образуя колтуны (о шерсти, волосах)
Эһэ ол түһэ сылдьан биирдэ атыыр үөрүктүйбүт кутуругун кылыгар илин аһыытынан иилсэн хаалта. Суорун Омоллоон
Түөһүгэр диэри түһэн баран мэктиэтигэр үөрүктүйбүт маҥан бытыктаах сэҥийэтин энньэҥнэтэн саҥарда. Эрилик Эристиин
[Атын] үөрүктүйэ иилистибит кутуругун, сиэлин дэлби тараан сууйда, сотто. Ойуку

1. сыһ. Түҥ-таҥ, киһи өйдөөбөт гына (саҥар). ☉ Невпопад, некстати, не соображая, невразумительно (говорить)
   Хайдах-хайдах түҥтаҥ кэпсиигин, илэй-балай саҥараҕын? Ньургун Боотур
   Ээ, чэ, ол мэник-тэник эрдэххэ илэй-балай туойбуту баран! Софр. Данилов
   Илэй-балай кэпсэттилэр, Эҕэ тылтан иирсистилэр, Этиһиигэ тиийдилэр, Эҥин-дьүһүн дэһистилэр. П. Тобуруокап
2. даҕ. суолт. Сибээһэ-ситимэ суох, быһаарыыта суох. ☉ Бессвязный, невразумительный
   Ити илэй-балай түүлүн быыһыгар кини олус үчүгэйдик утуйдаҕа буолуо, уута астан, төбөтө дьэгдьийэн хаалбыт. Амма Аччыгыйа
   Урут даҕаны илэй-балай тыллаах-өстөөх Ылдьаананы ис хааныттан сөбүлээбэт этэ. А. Сыромятникова
   Соҕотох чаас иһигэр элбэх баҕайы эҥин араас, илэй-балай түүлү түһээтэ. М. Шолохов (тылб.)