көр бөскөччү
Мөскөччү уойбуккун. ПЭК СЯЯ
Оҕонньор ааттаах илимньит, күө л мөскөччү уо йбут чыырынан күндүлүө, балык өрөҕөтүн ытырдаххына — сыанан тыгыалыа. Н. Габышев

алтахтаа диэнтэн холб. туһ. Сотору буолаат, аны ыаллыы Илимньит ооҕуй Ыам хомурдуоһунуун алтахтаһан кэллилэр. Ф. Филиппов
Сымнаҕас муҥутаан оҕустарбыт, хата, холкутук алтахтаһа, аалыҥнаһа сылдьыах этилэр, оҕустарааччыны да сүгүн олордуо этилэр. «ХС»

1. даҕ. Токур сытыы уһуктаах; тордуохтуҥу быһыылаах. ☉ Загнутый и с острым концом; крючковатый
   Биирдэ хорооммуттан тахсан соловей дьиктилээхэй ырыатын истэммин, өйүм көтөн хаалан, хара санаалаах Мэкчиргэ дэгиэ тыҥыраҕар түбэһэ сыһан турабын. Болот Боотур
   Онтон биири Мохсоҕол Тииккэ тахсыан иннинэ Дэгиэ тиискэ түһэрдэ. Т. Сметанин
   [Хотой] Багыыр - дэгиэ тыҥыраҕынан Батары харбаан олорон, Токур сытыы тумсунан Булдун-алдын садаҕалыыр. С. Васильев
2. аат. суолт.
3. Ууттан улахан балыгы ороон таһаарар мас уктаах, токур сытыы уһуктаах дьоҕус тимир тордуох. ☉ Рыболовная снасть в виде большого крючка (вид остроги)
   Балык эрэйдээх хайаттан Ытыы-соҥуу көрдөстө: «Мин кыһыл көмүс сандал балыкпын, Илимньит дэгиэтиттэн куотаммын Тунал байҕал эҥсиллэр иэнинэн Тускула суох өр сыттым». Таллан Бүрэ
4. Остуолбаҕа, туруору хайаҕа ыттарга аналлаах атахха кэтиллэр токур сытыы уһуктаах тордуохтуҥу тимир оҥоһук. ☉ Кошки (приспособления в виде металлических зубьев для лазанья на столбы, скалы и т. д.)
   Остуолба төрдүгэр Уһуннук тэринэр, Тирэхтээх үлүгэр Дэгиэҕэ тирэнэр. С. Данилов
   Аны туран, остуолбаҕа ыттарга аналлаах, сүүнэ баҕайы, икки токур дэгиэ тимирдэр муостаҕа адаарыстылар. «ХС»
   ♦ Дэгиэ тыҥырахтаах поэт. - тыҥырахтаах (сиэмэх) көтөр. ☉ Хищная птица
   Дэгиэ сытыы тыҥырахтаахха Имэриттэримэ иэдэскин, Имэрийэри сатаабакка кытаахтыаҕа эйигин. И. Гоголев
   Маннык хараҥаҕа ардай аһыылаахтар, дэгиэ тыҥырахтаахтар кэлэр-барар, тиҥсирийэр кэмнэрэ. Н. Якутскай
   ◊ Өлөр өлүү дэгиэ тыҥыраҕа (тарбаҕа) - киһи кыайан тыыннаах тахсыбат балаһыанньата. ☉ Положение, из которого выбраться живым почти невозможно
   Өлөр өлүү дэгиэ тарбаҕар ылларбыт оҕо муҥнаахха тугунан да көмөлөһөр кыах суоҕа. Н. Кондаков
   Күн ахсын өлөр өлүү дэгиэ тыҥырахтара сыыһа-халты харбыыллар. «ХС»

I
туохт.
1. Тылгын лаппа таһааран уоскун салан. ☉ Облизывать губы, облизываться. Уоскун салбан
□ Дьөгүөрдээн, үөһээ уоһун икки уһугар бөлүөхсэ үүммүт …… бытыгын салбанан кэбиһэ-кэбиһэ, хоһооно иһиллибэттик тугу эрэ ботугуруур. Амма Аччыгыйа
Ньирэйдэр үүттэрин бүтэрэн бэрт минньигэстик салбаналлар. Н. Заболоцкай
Куура хаппыт уоһун салбанаат, оҕонньор оронуттан турда. «ХС»
2. көсп. Аска эбэтэр туохха эмэ иҥсэлэн, ымсыыр. ☉ Облизываться на что-л. Күһүҥҥү киһи күлбүтүнэн, сааскы киһи салбаммытынан (өс ном.)
[Куорат кыргыттара] Сасыат оонньууга салаҥнык салбаннылар, Былааччыйалара тыалырда, Тэллэхтэрэ тэлээрдэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
3. көсп. Төлөнүнэн салаа (уоту этэргэ). ☉ Охватить пламенем, слизывать (об огне)
Аҕабыт булбут суруктарын …… билиитэ иһигэр уган биэрбитин уот уһун тылынан салбанан кэбистэ. Эрилик Эристиин
II
даҕ.
1. Салбах курдук хаптаҕай, кэтит. ☉ Плоский и широкий, как лопасть (напр., о человеческом языке)
Илимньит салбан эрдиитинэн Салгыбыттыы эрдинэр. С. Данилов
Салбан тыллаах Сатаан саҥаран Саргытын сататын Салайар кыаҕа суох, Хомоҕой тыллаах Хоһуйан-туойан Ордугун, омсотун булуо суох. С. Зверев
2. көсп. Киэҥ, холку (хол., санаа). ☉ Умный, мудрый (о мысли), масштабный (об уме)
Тоҕо салбан санааҥ санньыйан, санаарҕаабыттыы салбаҕыран, саллан санньылыйдыҥ?.. А. Софронов